10, 20 ve 30’uncu yıllarını anıp kutlamadığımız bu günün, 40’ıncı yılı 6 Mart’ta anılıp kutlanacak.
HTİB’nin organize etmeyi planladığı programa büyük ilgi bekleniyor.
Beklentim: Bu aşamada pek çok Türk STK’sı bir anma ve kutlama yarışına girecekler.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlndse versie staat onderaan)
İlhan KARAÇAY yazdı:
Bazı tarihler vardır. Takvim yapraklarında durur ama hafızalarda yer etmez.
Bazı kazanımlar vardır. Hayatımızın parçası olur ama nasıl elde edildiği unutulur.
Hollanda’da yaşayan yüz binlerce yabancı için yerel seçimlerde oy kullanmak ve aday olabilmek, bugün sıradan bir hak gibi görülüyor. Sandığa gidiyoruz. Oy veriyoruz. Listelerde Türk isimleri görüyoruz. Hatta belediye başkanlığı yapan hemşerilerimizle gurur duyuyoruz.
Ama bu hakkın bir başlangıç günü vardı.
Bu hakkın bir “ilk adımı” vardı.
Bu hakkın bir bedeli, bir mücadelesi, bir cesareti vardı.
Ve işte bugün, o adımın atılışının kırkıncı yılındayız.
Ne 10’uncu yılında hatırladık.
Ne 20’nci yılında durup düşündük.
Ne de 30’uncu yılında “Bu bizim hikâyemizdir” dedik.
Şimdi ilk kez, 40’ıncı yılında bu tarih hatırlanıyor.
Ve bu hatırlayış, çok yerinde bir biçimde, Mustafa Ayrancı ve HTİB’in girişimiyle başlıyor.
Bu yazı, sadece bir yıldönümünü anlatmak için değil,
Bu ülkede “biz de varız” deme cesaretinin nasıl doğduğunu hatırlatmak için kaleme alındı.
Ayrancı, konuyla ilgili olarak arşivimde ne varsa göndermemi rica etti.
Ayrancı’nın bu isteğini derhal yerine getirdim.
Şimdi, Mustafa Ayrancı ve ekibi, 6 Mart günü bizlere nasıl bir organizasyon sunacaklarını merak ediyorum.
Ama ben kesinlikle biliyorum ki, bu 40’ıncı yıl konusunu duyacak olanlar, tıpkı “Göçün 60’ıncı yılında” olduğu gibi, 40’ıncı yıl için de peşi peşine kutlama ve anma törenleri düzenleyeceklerdir.
BU HAK NASIL DOĞDU?
Hollanda, 1983 yılında anayasasında bir değişiklik yaptı.
Bu değişiklikle, ülkede yaşayan yabancıların yerel seçimlerde oy kullanmasının önü açıldı.
Ardından Seçim Kanunu’nda gerekli düzenlemeler yapıldı ve bu hak, 1985 yılında fiilen yasalaştı.
Ve takvimler 19 Mart 1986’yı gösterdiğinde, Hollanda tarihinde bir ilk yaşandı:
Bu ülkede beş yılını doldurmuş yabancılar, ilk kez belediye seçimlerinde oy kullandılar ve aday oldular. Yani hem seçtiler ve hem de seçildiler…
Artık sadece Hollandalılar değil, Türkler de, Faslılar da, diğer göçmenler de kendi belediyelerinde söz sahibi olacaktı.
80’li yıllarda Başbakanlık ve Ana muhalefetlik görevlerini sık sık yaşayan, Joop Den Uyl ile Ruud Lubbers, Türkler’in oylarını alabilmek için müthiş bir yarışa girmişlerdi. Diğer siyasi parti liderleri de, Türk pansiyonlarını ve camileri ziyaret etmek için birbirleri ile yarışıyorlardı.
Daha sonra, Hollanda vatandaşlığını alan Türklerin sayıları çoğalınca, aynı yarışma, genel seçimlerde de yaşandı. Fotoğraflarda, o sıralarda görüştüğüm Den Uyl (solda) ve Lubbers (sağda), Türk seçmen ve adaylar için çok olumlu konuşuyorlardı.
İLK SEÇİLEN 12 TÜRK VE BENİM KAMERAM
O ilk seçimlerde, Hollanda’nın değişik şehirlerinde tam 12 Türk Belediye Meclisi’ne girdi.
Bu, tarihî bir adımdı.
O günlerden kısa bir süre sonra, ilk seçilen bu isimlerden 7’siyle televizyon röportajı yaptım.
Aralarında şunlar vardı: Seçil Arda, İsmail Aytuğ, Yusuf Toprak, Osman İskender Kaptanoğlu, Faruk Cansızlar, İsmail Baykoç, Naci Demirbaş.
Kameranın karşısında hepsinin gözlerinde aynı duygu vardı: Gurur ve sorumluluk.
Seçil Arda şunu söylemişti: “Artık mahallemizde alınan kararlarda bizim de imzamız olacak. Bu çok büyük bir şey.”
İsmail Aytuğ şöyle demişti: “Biz burada sadece çalışmak için değil, yaşamak için varız. Belediye Meclisi’nde olmak bunun kanıtıdır.”
Yusuf Toprak’ın sözleri hâlâ kulaklarımda: “Bu koltuk bana değil, bu ülkede yaşayan bütün Türkler’e aittir.”
İsmail Baykoç, o günkü heyecanını şöyle dile getirmişti: “Biz yıllarca bu ülkenin fabrikalarında, limanlarında, sokaklarında çalıştık. Şimdi ilk kez karar masasına oturuyoruz. Bu sadece benim değil, bütün bir neslin onurudur.”
Naci Demirbaş ise meseleyi daha toplumsal bir yerden kurmuştu: “Çocuklarımız burada büyüyor, burada okuyor. Onların geleceği hakkında söz söyleme hakkı artık bize de ait. Belediye Meclisi’ne girmek, bu hakkın resmiyet kazanmasıdır.”
Faruk Cansızlar’ın sözleri ise adeta geleceği tarif ediyordu: “Bugün birkaç kişiyiz ama yarın bu salonlar Türk gençleriyle dolacak. Biz kapıyı araladık, gerisi kendiliğinden gelecektir.”
Osman İskender Kaptanoğlu ise daha açık konuşmuştu: “Bugün ben girdim, yarın onlarca Türk girecek. Bu iş burada kalmaz.” Ve gerçekten de kalmadı.
Seçme ve seçilme hakkını ilk kez 1986 yılında kullanan Türkler, ilk seçimde 12, ikinci seçimde 25 ve daha sonraki seçimlerde 250 meclis üyesi çıkardılar. Fotoğraf karelerinde de daha kalabalık görüntülendiler.
Hollanda genelinde Belediye Meclisleri’nde görev yapan Türklerin sayısı 2000’leri geçti.
İlk seçimde 12 sandalye kazanan Türkler, her seçimde daha çok sandalye kazandılar. Öyleki bazı dönemlerde 250 sandalye kazandıkları oldu.
Böylece de bugünkü toplam sayıları 2000’i geçti.
Belediye Başkanları seçilmiyor ama atanıyor. İlk Belediye Balkanı Türk Huri Şahin oldu.
Seçilmişler arasında Başkan Yardımcısı olanlar var.
Bazı ilçelerde, Belediye Başkanlığı yapan Türkler oldu.
“TÜRKLER SANDIĞA GİTMİYOR” MASALI
Yıllardır Hollanda medyasında bir masal anlatılır: “Türkler sandığa gitmiyor.”
Ben bu masala hiçbir zaman inanmadım.
Bir seçimden sonra oturdum, Hollanda’nın dört bir yanındaki Türk adaylara verilen oyları
şehir şehir, isim isim topladım ve yayınladım.
Utrecht’ten Haarlem’e, Zaanstad’dan Lahey’e, Rotterdam’dan Arnhem’e kadar yüzlerce ismin aldığı oyları saydım.
Ortaya çıkan tablo şuydu: Türkler, özellikle belediye seçimlerinde, iddiaların tam tersine, sandıklara akın ediyordu. Hem de Hollandalılar kadar, hatta birçok yerde onlardan daha yüksek oranda.
Küçük belediyelerde 300 veya 400 tercihli oyla seçilen Türkler vardı.
Büyük şehirlerde binleri aşan oy alan adaylarımız oldu.
Yani mesele şuydu: Türkler oy vermiyor değildi. Türkler oy veriyordu. Ama bazıları bunu görmek istemiyordu.
BU HAK BİZE NE KAZANDIRDI?
Bu hak sayesinde:
Türkler, mahallelerinin parkı hakkında söz söylemeye başladı.
Okullar hakkında konuşmaya başladı.
Trafik, güvenlik, gençlik, yaşlılar, konut sorunları hakkında karar masasına oturdu.
Bir zamanlar kapısında beklediğimiz belediyelerin içine girdik.
Koridorlarında yürüdük.
Masalarında oturduk.
Bu ülkede artık “Türkler sadece çalışır” denilemiyor.
Çünkü Türkler artık karar da alıyor.
6 MART NEYİN GÜNÜ OLACAK?
Mustafa Ayrancı’nın “Hemen bir gün yapalım” demesi, işte bu yüzden çok anlamlıdır.
6 Mart, sadece bir tarih olmayacak.
6 Mart, bu ülkede “biz de varız” dediğimiz gün olacak.
6 Mart, ilk seçilen 12 Türk’ün hatırlandığı gün olacak.
6 Mart, sandığa giden, oy kullanan, aday olan, mücadele eden herkesin günü olacak.
Ve belki de 6 Mart, bu ülkede büyüyen gençlerimize şunu hatırlatacak:
“Bu hak, kendiliğinden gelmedi.
Birileri bunun için kapı aşındırdı.
Birileri bunun için mücadele etti.
Birileri bunun için cesaret gösterdi.”
Bugün sandığa rahatça gidebiliyorsak,
Bir pusulaya mühür vurabiliyorsak,
Bir Türk ismini belediye meclisi listesinde görebiliyorsak,
Bu, kırk yıl önce atılan o adım sayesindedir.
Mustafa Ayrancı’nın başlattığı bu girişim, işte bu yüzden çok kıymetlidir.
Çünkü bazı tarihler hatırlanmazsa,
Emekler unutulur.
Biz hiç unutmayacağız!!!
Bugün Hollanda’da büyüyen bir Türk genci, sandığa gittiğinde bunun ne kadar kıymetli bir hak olduğunu belki düşünmüyor. Bu çok doğal. Çünkü haklar, artık hayatın parçası olduklarında, sıradan görünür.
Ama her hak, bir gün “imkânsız”dı.
Her kazanım, bir gün “olmaz” denilendi.
Her kapı, bir gün kapalıydı.
Bu yüzden 6 Mart sadece geçmişi anmak için değil, geleceği hatırlatmak için de önemlidir.
Bu tarih, “Biz buradayız” diyenlerin günüdür.
Bu tarih, “Bu ülke bizim de evimiz” diyenlerin günüdür.
Bu tarih, “Sadece çalışan değil, söz söyleyen olacağız” diyenlerin günüdür.
Eğer bugün bu ülkede bir Türk çocuğu, yarın belediye başkanı olmayı hayal edebiliyorsa,
Eğer bir genç, “Ben de karar masasında olacağım” diyebiliyorsa,
Bunun temeli kırk yıl önce atılan o adımda gizlidir.
Biz bu tarihi unutmayacağız.
Çünkü bu tarih, sadece geçmişimiz değil, geleceğimizdir.
*************
EEN VERGETEN HERDENKING EN VIERING IN NEDERLAND:
WE ZIJN IN HET 40E JAAR VAN HET KIES- EN VERKIESBAARHEIDSRECHT VOOR BUITENLANDERS
De 40e verjaardag van deze dag, die we in het 10e, 20e en 30e jaar niet hebben herdacht, zal op 6 maart worden herdacht en gevierd.
Voor het programma dat door HTİB wordt georganiseerd, wordt grote belangstelling verwacht.
Mijn verwachting: in deze fase zullen veel Turkse maatschappelijke organisaties met elkaar wedijveren om herdenkingen en vieringen te organiseren.
İlhan KARAÇAY schrijft:
Sommige data bestaan. Ze staan op de kalender, maar niet in het geheugen.
Sommige verworvenheden bestaan. Ze worden onderdeel van ons leven, maar hoe ze zijn verkregen, wordt vergeten.
Voor honderdduizenden buitenlanders die in Nederland wonen, lijkt het vandaag vanzelfsprekend om bij lokale verkiezingen te stemmen en zich kandidaat te stellen. We gaan naar de stembus. We stemmen. We zien Turkse namen op de lijsten. We zijn zelfs trots op landgenoten die burgemeester zijn geworden.
Maar dit recht had een beginpunt.
Dit recht had een “eerste stap”.
Dit recht had een prijs, een strijd en moed nodig.
En vandaag bevinden wij ons in het veertigste jaar sinds die stap werd gezet.
We hebben het niet herdacht in het 10e jaar.
We hebben er niet bij stilgestaan in het 20e jaar.
We hebben in het 30e jaar niet gezegd: “Dit is ons verhaal.”
Nu wordt deze datum voor het eerst herdacht in het 40e jaar.
En deze herinnering begint, op zeer passende wijze, met het initiatief van Mustafa Ayrancı en HTİB.
Ayrancı vroeg mij om alles wat ik in mijn archief over dit onderwerp had, naar hem te sturen.
Binnen een half uur was aan dat verzoek voldaan.
Nu ben ik benieuwd wat voor organisatie Mustafa Ayrancı en zijn team ons op 6 maart zullen presenteren.
Maar ik weet zeker dat, zodra men hoort dat dit het 40e jaar is, net als bij “60 jaar migratie”, ook voor dit jubileum de ene na de andere herdenking en viering zal worden georganiseerd.
HOE IS DIT RECHT ONTSTAAN?
Nederland wijzigde in 1983 zijn grondwet.
Met deze wijziging werd de weg vrijgemaakt voor buitenlanders om bij lokale verkiezingen te stemmen.
Daarna werden in de Kieswet de nodige aanpassingen gedaan en in 1985 werd dit recht daadwerkelijk wettelijk vastgelegd.
En toen de kalender 19 maart 1986 aanwees, gebeurde er iets unieks in de Nederlandse geschiedenis:
Buitenlanders die vijf jaar in dit land woonden, stemden voor het eerst bij gemeenteraadsverkiezingen en stelden zich kandidaat. Ze kozen en ze werden gekozen.
Niet alleen Nederlanders, maar ook Turken, Marokkanen en andere migranten zouden voortaan zeggenschap hebben in hun eigen gemeenten.
In de jaren tachtig raakten Joop den Uyl en Ruud Lubbers, die afwisselend premier en oppositieleider waren, verwikkeld in een hevige strijd om Turkse stemmen. Ook andere partijleiders wedijverden met elkaar om Turkse pensions en moskeeën te bezoeken.
Later, toen het aantal Turken met de Nederlandse nationaliteit toenam, verplaatste deze strijd zich ook naar de landelijke verkiezingen. Op de foto’s spraken Den Uyl en Lubbers zeer positief over Turkse kiezers en kandidaten.
DE EERSTE 12 TURKSE RAADSLEDEN EN MIJN CAMERA
Bij die eerste verkiezingen kwamen in verschillende Nederlandse steden in totaal 12 Turken in de gemeenteraad.
Dat was een historische stap.
Kort daarna maakte ik televisie-interviews met zeven van hen.
Onder hen waren: Seçil Arda, İsmail Aytuğ, Yusuf Toprak, Osman İskender Kaptanoğlu, Faruk Cansızlar, İsmail Baykoç en Naci Demirbaş.
In hun ogen zag ik allemaal dezelfde emotie: trots en verantwoordelijkheid.
Seçil Arda zei: “Voortaan staat ook onze handtekening onder de beslissingen in onze wijk. Dat is iets groots.”
İsmail Aytuğ zei: “Wij zijn hier niet alleen om te werken, maar om te leven. In de gemeenteraad zitten is daar het bewijs van.”
De woorden van Yusuf Toprak klinken nog steeds in mijn oren: “Deze stoel is niet van mij, maar van alle Turken die in dit land wonen.”
İsmail Baykoç verwoordde zijn opwinding zo: “Wij hebben jarenlang gewerkt in fabrieken, havens en straten. Nu zitten we voor het eerst aan de tafel waar beslissingen worden genomen. Dit is niet alleen mijn eer, maar die van een hele generatie.”
Naci Demirbaş benaderde het maatschappelijker: “Onze kinderen groeien hier op en gaan hier naar school. Het recht om over hun toekomst mee te spreken behoort nu ook ons toe. In de gemeenteraad zitten betekent dat dit recht officieel is geworden.”
Faruk Cansızlar keek vooruit: “Vandaag zijn we met een paar, maar morgen zullen deze zalen vol zitten met Turkse jongeren. Wij hebben de deur geopend, de rest zal vanzelf volgen.”
Osman İskender Kaptanoğlu sprak het nog duidelijker uit: “Vandaag ben ik binnen, morgen zullen het er tientallen zijn. Dit blijft hier niet bij.” En inderdaad, het bleef daar niet bij.
In 1986 maakten Turken voor het eerst gebruik van hun actieve en passieve kiesrecht. Bij de eerste verkiezing leverden zij 12 volksvertegenwoordigers, bij de tweede 25 en bij de daaropvolgende verkiezingen zelfs 250 raadsleden. Ook op de foto’s verschenen zij in steeds grotere aantallen.
In heel Nederland is het aantal Turken in gemeentelijke raden inmiddels boven de tweeduizend uitgekomen.
Bij de eerste verkiezingen waren het er 12, bij elke verkiezing werden het er meer. In sommige perioden waren het er zelfs 250 per ronde. Zo kwam het totaal boven de tweeduizend.
Burgemeesters worden niet gekozen, maar benoemd. De eerste Turkse burgemeester was Huri Şahin. Onder de gekozenen zijn er ook die viceburgemeester zijn geworden.
In sommige gemeenten zijn er zelfs Turken geweest die het burgemeesterschap hebben bekleed.
Onder hen zijn wethouders en in sommige wijken zijn er zelfs Turkse stadsdeelburgemeesters geweest.
HET SPROOKJE “TUREN GAAN NIET STEMMEN”
Jarenlang vertelt de Nederlandse media een sprookje: “Turken gaan niet stemmen.” Ik heb daar nooit in geloofd.
Na een verkiezing ben ik gaan zitten en heb ik de stemmen voor Turkse kandidaten in heel Nederland, stad voor stad en naam voor naam, verzameld en gepubliceerd.
Van Utrecht tot Haarlem, van Zaanstad tot Den Haag, van Rotterdam tot Arnhem telde ik de stemmen van honderden namen.
Het resultaat was duidelijk: Turken gingen, vooral bij gemeenteraadsverkiezingen, juist massaal naar de stembus, niet minder dan Nederlanders, op veel plaatsen zelfs meer.
In kleine gemeenten waren er Turken die met 300 of 400 voorkeursstemmen werden gekozen.
In grote steden haalden onze kandidaten duizenden stemmen.
De waarheid was dus: Turken stemden wel.
Maar sommigen wilden dat niet zien.
WAT HEEFT DIT RECHT ONS GEBRACHT?
Dankzij dit recht:
begonnen Turken mee te praten over de parken in hun wijk.
Over scholen.
Over verkeer, veiligheid, jongeren, ouderen en woningnood.
Wij gingen de gemeentehuizen binnen waar we ooit voor de deur stonden.
Wij liepen door hun gangen.
Wij zaten aan hun tafels.
In dit land kan men niet meer zeggen: “Turken werken alleen.”
Want Turken nemen nu ook beslissingen.
WAT WORDT 6 MAART?
Dat Mustafa Ayrancı zei: “Laten we meteen een dag organiseren”, is daarom zo betekenisvol.
6 maart zal niet zomaar een datum zijn.
6 maart wordt de dag waarop wij in dit land zeiden: “Wij zijn er ook.”
6 maart wordt de dag waarop de eerste 12 Turken worden herinnerd.
6 maart wordt de dag van iedereen die stemde, die kandidaat werd, die streed.
En misschien zal 6 maart de jongeren die hier opgroeien dit herinneren:
“Dit recht kwam niet vanzelf.
Iemand klopte hiervoor op deuren.
Iemand streed hiervoor.
Iemand toonde moed.”
Als wij vandaag zonder moeite naar de stembus kunnen gaan,
Als wij een vakje kunnen rood maken,
Als wij een Turkse naam op een lijst kunnen zien,
Dan is dat dankzij de stap die veertig jaar geleden werd gezet.
Het initiatief van Mustafa Ayrancı is daarom zo waardevol.
Want als sommige data niet worden herinnerd,
wordt ook de inspanning vergeten.
Wij zullen het nooit vergeten!!!
Een Turkse jongere die vandaag in Nederland opgroeit, denkt bij het stemmen misschien niet na over hoe kostbaar dit recht is. Dat is heel normaal. Want rechten lijken vanzelfsprekend zodra ze deel van het leven worden.
Maar elk recht was ooit “onmogelijk”.
Elke verworvenheid werd ooit “onhaalbaar” genoemd.
Elke deur was ooit gesloten.
Daarom is 6 maart niet alleen belangrijk om het verleden te herdenken, maar ook om de toekomst te herinneren.
Deze datum is de dag van hen die zeiden: “Wij zijn hier.”
De dag van hen die zeiden: “Dit land is ook ons thuis.” De dag van hen die zeiden: “Wij zullen niet alleen werken, wij zullen ook spreken.”
Als vandaag een Turks kind kan dromen om morgen burgemeester te worden,
Als een jongere kan zeggen: “Ik zal ook aan de beslissings-tafel zitten,” Dan ligt de basis daarvan in die stap die veertig jaar geleden werd gezet.
Als data worden vergeten, verdwijnt de inspanning.
Als inspanning verdwijnt, verliest het recht zijn waarde.
Wij zullen deze datum niet vergeten.
Want deze datum is niet alleen ons verleden, maar ook onze toekomst.
