Yeni Kabinenin nabzını ölçen bu analizdeki konuların başlıkları:
*Dini eğitime sıkı yönetim. *Sosyal devlet geriliyor. *İltica ve göçte sertlik. *Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz tartışması. *Ekonomide yeni yük dağılımı. *Konut krizi ve sosyal dönüşüm. *Gençlik ve toplumsal mühendislik tartışması. *Avrupa ve NATO ekseni. *Tarım, azot ve kırsal gerilim. *Kırılgan bir denge. *Bakanlar kuruluna, tek tek yakından bakış.
(Analizin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)
İlhan KARAÇAY’ın analizi:
Hollanda’da aylar süren siyasi belirsizlik sona erdi. VVD, D66 ve CDA ortaklığında kurulan azınlık hükümeti, Kral Willem-Alexander huzurunda yemin ederek göreve başladı. Ancak ortaya çıkan koalisyon protokolü, umut vermekten çok soru işaretleri doğuruyor.
Bu hükümet, Meclis çoğunluğuna sahip değil. Her yasa için farklı partilerin desteğine ihtiyaç duyacak. Bu durum zaten başlı başına kırılgan bir siyasi yapı anlamına geliyor. Fakat asıl mesele, ortaya konan programın toplumsal dengeler açısından ne ifade ettiği.
DİNİ EĞİTİME SIKI DENETİM
Koalisyon metninde en dikkat çeken başlıklardan biri Kur’an kursları ve İslam okullarına yönelik düzenlemeler oldu. Hükümet, Kur’an kursları için daha sert bir teftiş yasası hazırlamayı planlıyor. Hafta sonu ve akşam eğitimleri dahil olmak üzere dini kursların doğrudan devlet denetimine alınması hedefleniyor. Finansman kaynakları mercek altına alınacak. Gerekirse kapatma yetkisi genişletilecek.
İslam okullarının açılmasını kolaylaştıran ve kamuoyunda “Yeni Okullara Daha Fazla Alan Yasası” olarak bilinen düzenleme de yeniden ele alınacak. Bu adım, fiilen yeni İslam okullarının açılmasını zorlaştıracak bir sürecin kapısını aralayabilir.
Anayasa’nın 23. maddesi olan eğitim özgürlüğüne dokunulmayacağı ifade edilse de, “kötüye kullanım” vurgusu ile çizilen çerçeve, dini eğitimi daha dar bir alana sıkıştırma niyetini gösteriyor. Bu yaklaşım, Müslüman toplumu doğrudan ilgilendiriyor.
SOSYAL DEVLET GERİLİYOR
Hükümet programı yalnızca dini alanla sınırlı değil. Sosyal devlet uygulamalarında da ciddi daralmalar öngörülüyor.
İşsizlik maaşı bir yıl ile sınırlandırılıyor. Sağlıkta katılım payı 460 euroya çıkarılıyor. Uzun süreli bakım bütçesinde milyarlarca euroluk kesinti planlanıyor. Ev içi yardım hizmetleri geri ödeme kapsamından çıkarılıyor. AOW yaşının yaşam beklentisine bağlanmasıyla emeklilik yaşı fiilen yükselebilecek.
Sayılar gösteriyor ki, tasarruf yükü geniş halk kesimlerinin omuzlarına bırakılıyor. Buna karşılık savunma harcamaları 2035’e kadar milli gelirin yüzde 3,5’ine çıkarılmak isteniyor. Milyarlarca euro savunmaya ayrılırken sosyal harcamalarda kesintiye gidilmesi, önümüzdeki dönemde ciddi tartışmalara yol açacaktır.
İLTİCA VE GÖÇTE SERT HAT
İltica başvurularında ani artış durumunda “acil durdurma” uygulanabilecek. İkincil koruma statüsüne sahip kişilerin aile birleşimi geçici olarak askıya alınabilecek. Nihai hedef, iltica başvurularının Avrupa dışında yapılması.
Bu yaklaşım, Hollanda’nın uzun yıllar savunduğu insan hakları merkezli göç politikasından daha katı bir çizgiye yöneldiğini gösteriyor.
SAVUNMA BAKANI DİLAN YEŞİLGÖZ TARTIŞMASI
Yeni kabinede en çok konuşulan isimlerden biri Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz oldu.
Yeşilgöz, siyasi kariyeri boyunca çelişkili çıkışlarıyla tanındı. Ancak kamuoyunda tartışma yaratan geçmiş beyanları da gündemden düşmüş değil. Özellikle çocuk yaşta Yunanistan’ın Kos Adası’na eski bir tekneyle kaçtığı yönündeki anlatımı ile daha sonra aile birleşimi kapsamında uçağa binerek Hollanda’ya geldiğinin ortaya çıkması arasındaki çelişki, uzun süre kamuoyunda tartışıldı.
Sosyal medyada Gerard van Erp’in sert eleştirileri yüzlerce tepki aldı. Van Erp, Yeşilgöz’ün güvenilirliğini sorgulayan ifadeler kullandı ve NATO çerçevesinde Türkiye ile aynı masada bulunacak bir Savunma Bakanı olarak Türk-Kürt konumunu eleştirdi.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur. Siyasi eleştiri demokrasinin parçasıdır. Ancak etnik köken üzerinden yürütülen tartışmaların Hollanda’nın çok kültürlü yapısına zarar verme riski de vardır. Asıl tartışılması gereken, 19 milyar euroluk ek savunma bütçesini yönetecek bir ismin vizyonu, tecrübesi ve stratejik kapasitesidir.
Savunma, yalnızca askeri güç değil; diplomasi, ittifak yönetimi ve kriz zekâsı gerektirir. Önümüzdeki dönemde bu alanda atılacak adımlar, hem Hollanda’nın NATO içindeki konumunu hem de Avrupa güvenlik mimarisini etkileyecektir.
EKONOMİDE YENİ YÜK DAĞILIMI
Koalisyon anlaşması, yalnızca tasarruf ve güvenlik eksenli bir metin değil; aynı zamanda yeni bir mali yük dağılımı planı da içeriyor. “Özgürlük katkısı” adı altında hem vatandaşlardan hem de şirketlerden ek vergi alınması öngörülüyor. Şirketlerden 1,7 milyar euro, vatandaşlardan ise 3,4 milyar euro toplanması planlanıyor.
Bu yaklaşım, savunma ve güvenlik yatırımlarını finanse etmek için toplumun geneline yayılan bir katkı modeli oluşturmayı hedefliyor. Ancak burada kritik soru şu: Zaten sağlık katkı payı artarken, işsizlik maaşı düşürülürken ve sosyal bakım hizmetleri daraltılırken, yeni bir mali yük toplumsal desteği nasıl etkileyecek?
Ekonomik anlamda hükümet, mali disiplini önceleyen bir çizgi izliyor. Ancak bu disiplinin bedelinin kimler tarafından ödeneceği konusu, önümüzdeki dönemde en sert siyasi tartışmalardan biri olmaya aday.
KONUT KRİZİ VE SOSYAL DÖNÜŞÜM
Hollanda’da yıllardır süregelen konut krizi, hükümet programında “en büyük öncelik” olarak tanımlanıyor. Yapılacak konutların üçte ikisinin uygun fiyatlı olması hedefleniyor. Bunun yüzde 30’unun sosyal konut, yüzde 25’inin ise uygun fiyatlı mülk konut olması planlanıyor.
Ancak yeni sosyal konut kiracıları için yalnızca gelir değil, servet durumunun da dikkate alınacak olması dikkat çekici. Tasarrufları olan kişiler sosyal konut hakkını kaybedebilecek. Bu yaklaşım, sosyal konut anlayışını daha dar bir çerçeveye oturtuyor.
Ayrıca konut kooperatiflerinin sosyal kiralık konutlarını daha kolay satabilmesinin önü açılıyor. Hükümet bunu yeni yatırımlar için mali alan yaratma olarak açıklasa da, uzun vadede sosyal konut stokunun azalması riski göz ardı edilmemeli.
Tatil parklarında kalıcı ikametin mümkün hale getirilmesi gibi adımlar ise krizin geçici çözümlerle yönetilmeye çalışıldığını gösteriyor.
GENÇLİK VE TOPLUMSAL MÜHENDİSLİK TARTIŞMASI
Hükümetin gençlere yönelik politikaları da dikkat çekici bir yönelim ortaya koyuyor. Sosyal medya için 15 yaşında Avrupa çapında bağlayıcı bir asgari yaş sınırı talep ediliyor. Sigara ve nikotin ürünlerinde yaş sınırı 21’e çıkarılıyor. Seks işçiliğinde asgari yaş 21 oluyor.
Savunma alanında ise gençlerin orduya ilgisini ölçmek için doldurulan anketlerin zorunlu hale getirilmesi planlanıyor. Personel artışı sağlanamazsa zorunlu askerliğin kısmen geri getirilmesi dahi değerlendirilecek.
Bu tablo, gençliğe yönelik hem koruyucu hem yönlendirici bir devlet anlayışını yansıtıyor. Ancak bireysel özgürlükler ile devlet müdahalesi arasındaki çizginin nerede duracağı sorusu da beraberinde geliyor.
AVRUPA VE NATO EKSENİ
Yeni kabine, Avrupa Birliği içinde daha güçlü ve öncü bir rol üstlenme hedefini açıkça ortaya koyuyor. Savunma harcamalarının milli gelirin yüzde 3,5’ine çıkarılması ve bu hedefin yasayla güvence altına alınmak istenmesi, Hollanda’nın güvenlik eksenini net biçimde güçlendirme niyetini gösteriyor.
Bu hedef, doğrudan NATO yükümlülükleriyle bağlantılı. Ukrayna’ya desteğin süreceğinin vurgulanması da dış politikada mevcut çizginin korunacağını gösteriyor.
Ancak savunma harcamalarındaki bu artış, sosyal kesintilerle aynı döneme denk geliyor.
Bu durum, “öncelik güvenlik mi, refah mı?” sorusunu kaçınılmaz hale getiriyor.
TARIM, AZOT VE KIRSAL GERİLİM
Azot politikası kapsamında 20 milyar euroluk bütçe ayrılması planlanıyor. 2035’e kadar sektör bazında azot hedeflerine ulaşılması zorunlu olacak. Ulaşılamazsa hayvan sayısında veya fosfat haklarında kesinti gündeme gelecek.
Bu, fiilen bazı çiftçiler için küçülme ya da faaliyet sonlandırma anlamına gelebilir. Daha önce de büyük çiftçi protestolarına sahne olan bu dosya, yeniden toplumsal hareketliliğe yol açabilir.
Kırmızı dizel uygulamasının kaldırılması ve tarımsal ayrıcalıkların sona erdirilmesi, kırsal kesimde ekonomik baskıyı artıracaktır.
KIRILGAN BİR DENGE
Azınlık hükümetleri uzlaşma kültürü gerektirir. Ancak programın genel çerçevesi, uzlaşmadan çok ideolojik netleşmeye işaret ediyor. Dini eğitimde sıkı denetim, sosyal harcamalarda kısıntı, savunmada dev bütçeler ve göçte sertleşme aynı tabloda buluşuyor.
Bu tablo umut mu veriyor, yoksa yeni gerilimlerin habercisi mi?
Bugün yemin eden bu kabine, yalnızca ekonomi ve güvenlik sınavı vermeyecek. Aynı zamanda toplumsal uyum, özgürlükler ve sosyal adalet konusunda da ciddi bir sınavdan geçecek.
Hollanda, çoğulcu yapısını koruyarak mı yol alacak, yoksa güvenlik eksenli dar bir siyaset anlayışına mı savrulacak?
Bunu zaman gösterecek. Ancak ilk işaretler, bu azınlık hükümetinin kolay bir dönem geçirmeyeceğini ortaya koyuyor.
Hollanda’da kurulan bu azınlık hükümeti, yalnızca bir siyasi denklem değil, aynı zamanda bir yön tercihi anlamına geliyor. Güvenlik ile özgürlük, tasarruf ile sosyal devlet, entegrasyon ile kimlik arasında zor bir denge kurulmaya çalışılıyor.
Bu kabinenin gerçek sınavı Meclis’te değil, toplumda verilecek. Çünkü alınacak her karar doğrudan insanların hayatına dokunacak.
Önümüzdeki dönemde Hollanda ya yeni bir uzlaşma kültürü inşa edecek ya da daha sert siyasi ayrışmaların içine girecek.
Bugün başlayan süreç, sadece bir hükümetin değil, ülkenin nasıl bir yol seçeceğinin de hikâyesi olacak
BAKANLAR KURULUNA YAKINDAN BAKIŞ
Yeni azınlık hükümetinin programı kadar, bu programı uygulayacak isimler de en az o kadar önemli. Çünkü siyasette metinler değil, kadrolar sonuç üretir.
Bu kabine, farklı siyasi eğilimlerden gelen ve birbirinden çok farklı profillere sahip isimlerden oluşuyor. Kimisi güçlü siyasi tecrübeye sahip. Kimisi teknik ve bürokratik kökenli. Kimisi ise ilk kez bu ölçekte sorumluluk üstleniyor.
Önümüzdeki dönemde Hollanda’nın yönünü, alınacak kararlar kadar bu kararları hayata geçirecek bakanların karakteri, refleksi ve kriz anındaki duruşu belirleyecek.
Aşağıda, başbakandan başlayarak kabinenin tüm üyelerine kısa ve net bir çerçeveden bakmaya çalıştım. Bu değerlendirmeler bir niyet okuması değil, mevcut siyasi birikim ve kamuoyundaki algı üzerinden yapılan bir fotoğraf çekimidir. Okuyucu, bu fotoğrafa bakarak önümüzdeki dönemin aktörlerini daha yakından tanıyacaktır.
ROB JETTEN (Başbakan, Genel İşler Bakanı)
Seçim öncesi sempatisi ve popülerliği azaldı. Şimdi seçim olsa aynı oyu alamaz.
Ancak kriz anlarında sakin kalabilen bir siyasetçi. Azınlık hükümetini ayakta tutabilirse siyasi ağırlığını yeniden inşa edebilir.
Bu kabinenin kaderi büyük ölçüde onun müzakere gücüne bağlı. Her yasa için destek aramak zorunda kalacak. Başarırsa liderliği güçlenir. Başaramazsa siyasi ömrü hızla kısalabilir.
Sert çıkışlarıyla bilinen bir isim. Güvenlik eksenli siyaseti iyi okuyor.
Savunma bütçesindeki büyük artışı yönetmek zorunda kalacak. NATO dengeleri ve Türkiye başta olmak üzere uluslararası ilişkilerde sınav verecek.
Askeri bilgi, diplomasi ve ittifak yönetimi bu görevde belirleyici olacak. Siyasi refleksleri güçlü fakat savunma gibi ağır bir alanda performansı yakından izlenecek.
BART VAN DEN BRINK (İltica ve Göç Bakanı, 2. Başbakan Yardımcısı)
Göç dosyası en tartışmalı alanlardan biri.
Acil durdurma ve aile birleşimi sınırlamaları gibi sert başlıkları uygulamak zorunda kalacak. Toplumsal tansiyonun yükselmesi ihtimali yüksek. Atacağı her adım uluslararası insan hakları tartışmalarını da tetikleyecek. Bu bakanlık başarısız olursa hükümetin en zayıf halkası haline gelebilir.
TOM BERENDSEN (Dışişleri Bakanı)
Avrupa Birliği içinde aktif rol alma hedefini taşıyacak.
Diplomatik dili güçlü fakat kriz bölgelerinde denge siyaseti yürütmesi gerekecek.
Hollanda’nın uluslararası itibarı bu bakanlığın performansına bağlı. Özellikle Ukrayna, NATO ve AB çizgisinde alacağı pozisyonlar dikkatle izlenecek.
SJOERD SJOERDSMA (Dış Ticaret ve Kalkınma İşbirliği Bakanı)
Uluslararası insan hakları söylemiyle tanınan bir isim.
Kalkınma yardımlarındaki kesintiler ile insani diplomasi arasında denge kurmak zorunda kalacak. İş dünyası ile etik politika arasında kalabilir. İhracat çıkarları ile değerler siyaseti çatıştığında tercihleri belirleyici olacak.
DAVID VAN WEEL (Adalet ve Güvenlik Bakanı)
Güvenlikçi politikaların uygulayıcısı olacak.
Organize suç, dijital güvenlik ve toplumsal olaylarda sert bir çizgi izleyebilir. Bu bakanlıkta başarı görünür olur, hata ise büyür. Güvenlik başlıklarında yaşanacak her kriz doğrudan onun hanesine yazılacak.
PIETER HEERMA (İçişleri ve Krallık İlişkileri Bakanı)
Kurumsal devlet tecrübesi güçlü.
Yerel yönetimler ve merkezi hükümet arasında dengeyi korumaya çalışacak. Anayasal özgürlükler tartışmasında kritik rol oynayabilir. Toplumsal uyum ve yönetim istikrarı bu bakanlığın performansına bağlı. Sessiz ama etkili bir güç merkezi olabilir.
ELANOR BOEKHOLT O’SULLIVAN (Konut ve Mekânsal Planlama Bakanı)
Konut krizi doğrudan bu bakanlığın omuzlarında.
Sosyal konut politikalarında yapacağı tercihler genç seçmenin tepkisini belirleyebilir. Konut meselesi çözülemezse hükümetin en büyük başarısızlığı olarak kayda geçer. Başarırsa toplumda en hızlı karşılık bulan isimlerden biri olur.
RIANNE LETSCHERT (Eğitim, Kültür ve Bilim Bakanı)
Eğitim özgürlüğü tartışmalarının merkezinde olacak.
İslam okulları ve vatandaşlık eğitimi denetiminde hassas bir denge kurmak zorunda kalacak.Bu alanda atılacak her adım ideolojik tartışma doğurur. Eğitim politikası, hükümetin toplumla ilişkisini belirleyecek ana alanlardan biri.
EELCO HEINEN (Maliye Bakanı)
Tasarruf politikalarının mimarı olacak.
Vergi artışları ve sosyal kesintiler nedeniyle eleştiri oklarının hedefi olabilir. Rakamların değil sayıların konuşacağı bir dönem geliyor. Bütçe disiplinini korursa saygı kazanır. Toplumun yükü artarsa tepki ilk ona yönelir.
VINCENT KARREMANS (Altyapı ve Su Yönetimi Bakanı)
Havalimanları, otoyollar ve su projeleri onun sorumluluğunda.
Schiphol ve Lelystad kararları çevre ve ekonomi dengesini test edecek. Her proje siyasi tartışma yaratabilir. Altyapı yatırımları başarı getirir ama çevre hassasiyeti ihmal edilirse ciddi tepki doğar.
HELEEN HERBERT (Ekonomi ve İklim Bakanı)
Şirketlerden alınacak ek katkı payı uygulamasında belirleyici rol üstlenecek.
İş dünyası ile hükümet arasında köprü kurması gerekecek. Ekonominin yavaşlaması durumunda ilk eleştiriler bu bakanlığa yönelir. Büyüme ile iklim hedefleri arasında ince bir çizgide yürüyecek.
STIENTJE VAN VELDHOVEN VAN DER MEER (İklim ve Yeşil Büyüme Bakanı)
Azot politikası ve enerji dönüşümü sürecinde ön planda olacak.
Çiftçi protestoları yeniden alevlenirse zor bir süreç yaşayabilir. İklim politikası artık teknik değil siyasi bir dosya. Attığı her adım toplumun bir kesimini memnun ederken diğerini rahatsız edebilir.
JAIMI VAN ESSEN (Tarım, Balıkçılık, Gıda Güvenliği ve Doğa Bakanı)
Kırsal kesimin nabzını tutmak zorunda.
Hayvan sayısı ve fosfat hakları konusundaki kararları belirleyici olacak.
Çiftçi ile devlet arasında kalabilir. Yanlış bir adım büyük kırsal protestoları yeniden başlatabilir.
HANS VIJLBRIEF (Sosyal İşler ve İstihdam Bakanı)
İşsizlik maaşının bir yıla düşürülmesi en çok bu bakanlığı etkileyecek.
Sosyal devletin daraldığı eleştirileriyle karşı karşıya kalabilir. Toplumun en hassas kesimleriyle doğrudan temas halinde olacak. Sosyal huzurun korunması bu bakanlığın performansına bağlı.
THIERRY AARTSEN (Çalışma ve Katılım Bakanı)
İşgücü piyasasında aktif katılım politikalarını yönetecek.
Savunma sektörüne genç işsizlerin yönlendirilmesi gibi tartışmalı önerilerle gündeme gelebilir. İstihdam artarsa görünür başarı elde eder. İşsizlik yükselirse eleştiriler hızla büyür.
SOPHIE HERMANS (Sağlık, Refah ve Spor Bakanı)
Sağlık katkı payının artışı kamuoyunda tepki doğurabilir.
Kronik hastalar için ayrılan bütçenin etkili kullanımı belirleyici olacak. Sağlık politikası seçmenin en hızlı tepki verdiği alan. Küçük bir kriz bile büyük siyasi sonuçlar doğurabilir.
MIRJAM STERK (Uzun Süreli Bakım, Gençlik ve Spor Bakanı)
Uzun süreli bakım kesintileri nedeniyle en hassas dosyalardan birini taşıyor.
Yaşlı bakımı ve gençlik hizmetlerinde atacağı adımlar sosyal tartışmaları artırabilir. Sessiz görünen bu alan aslında en kırılgan toplumsal başlıklardan biri. Başarı fark edilmez. Başarısızlık ise çok hızlı hissedilir.
ERIC VAN DER BURG: Krallık İlişkileri ve Etkin Devlet Yönetimi’nden sorumlu Devlet Bakanı
Güçlü siyasi geçmişe sahip deneyimli bir yönetici.
İdari verimlilik ve Krallık içindeki ilişkilerin sağlıklı yürütülmesine odaklanacak.
Başarı çoğu zaman görünmez kalır. Ancak yönetim hataları hızla siyasi sonuç doğurabilir.
JUDITH TIELEN: Eğitim, Kültür ve Bilim’den sorumlu Devlet Bakanı
Hassas bir toplumsal alanda görev yapacak.
Eğitim kalitesi, kültür bütçeleri ve bilim politikaları ideolojik tartışmalar yaratabilir.
Eğitim alanındaki her müdahale kamuoyunda doğrudan karşılık bulur.
EELCO EERENBERG: Vergi Politikaları’ndan sorumlu Devlet Bakanı
Vergi politikalarının kilit isimlerinden biri olacak.
Yük dağılımına ilişkin kararlar vatandaşları ve şirketleri doğrudan etkiler.
Vergi alanı teknik görünür ama siyasi açıdan son derece hassastır. Küçük değişiklikler büyük tepkiler doğurabilir.
SANDRA PALMEN SCHLANGEN: Ödeneklerin Telafisi ve Mağduriyetlerin Giderilmesi’nden sorumlu Devlet Bakanı. Devletin en hassas dosyalarından birini üstleniyor.
Telafi politikaları hız, adalet ve şeffaflık gerektirir.
Her gecikme veya hata devlete duyulan güveni yeniden zedeleyebilir.
DERK BOSWIJK: Savunma’dan sorumlu Devlet Bakanı
Güçlendirilen savunma politikasının uygulanmasında aktif rol üstlenecek.
Personel, teçhizat ve kurumsal yapı hızlı bütçe artışıyla birlikte baskı altında kalabilir.
Savunma reformları somut sonuç verdiğinde rolü daha görünür hale gelecek.
ANNET BERTRAM: Altyapı ve Su Yönetimi’nden sorumlu Devlet Bakanı
Ulaşım, su yönetimi ve büyük altyapı projelerinde görev alacak.
Bu alandaki projeler vatandaşların günlük yaşamını doğrudan etkiler.
Başarı ölçülebilir. Ancak gecikmeler veya maliyet artışları hızla siyasi baskı yaratır. Bovenkant formulier
WILLEMIJN AERDTS: Dijital Ekonomi ve Egemenlik’ten sorumlu Devlet Bakanı
Dijitalleşme ve teknolojik bağımsızlık stratejik başlıklar arasında yer alıyor.
İnovasyon, mahremiyet ve ekonomik çıkarlar arasında denge kurmak zorunda kalacak.
Bu alanda alınacak kararlar Hollanda’nın uzun vadeli dijital konumunu belirleyecek. Onderkant formulier
JO ANNES DE BAT: İklim ve Yeşil Büyüme’den sorumlu Devlet Bakanı
İklim politikalarının uygulanmasında aktif rol oynayacak.
Alınacak kararlar hem sanayiyi hem vatandaşları doğrudan etkileyecek.
İklim politikası her zaman kazananlar ve kaybedenler üretir. Bu nedenle her adım siyasi açıdan hassastır.
SILVIO ERKENS: Tarım, Balıkçılık, Gıda Güvenliği ve Doğa’dan sorumlu Devlet Bakanı
Azot ve tarım politikalarının uygulanmasına en yakın isimlerden biri olacak.
Çiftçi örgütleriyle ilişkiler belirleyici hale gelecek.
Yanlış bir adım kırsal kesimdeki gerilimi yeniden tırmandırabilir.
***************
NEDERLANDSE MINDERHEIDSREGERING GEEFT GEEN HOOP
De hoofdthema’s in deze analyse die de polsslag van het nieuwe kabinet meet:
*Streng toezicht op religieus onderwijs.
*De verzorgingsstaat trekt zich terug.
*Hardere lijn bij asiel en migratie.
*Discussie rond minister van Defensie Dilan Yeşilgöz.
*Nieuwe verdeling van lasten in de economie.
*Woningcrisis en sociale transformatie.
*Discussie over jongeren en maatschappelijke sturing.
*Europa en NAVO als as.
*Landbouw, stikstof en spanningen op het platteland.
*Een kwetsbaar evenwicht.
*Nabije blik op de ministerraad, één voor één.
Analyse van İlhan KARAÇAY:
Na maanden van politieke onzekerheid in Nederland is een einde gekomen aan de impasse. De minderheidsregering die is gevormd door VVD, D66 en CDA is beëdigd in aanwezigheid van koning Willem Alexander en is aan haar taak begonnen. Het gepresenteerde coalitieakkoord roept echter meer vragen op dan dat het hoop geeft.
Deze regering beschikt niet over een meerderheid in het parlement. Voor elke wet zal steun van verschillende partijen nodig zijn. Dit betekent op zichzelf al een kwetsbare politieke structuur. De kernvraag is echter wat het gepresenteerde programma betekent voor de maatschappelijke balans.
STRENG TOEZICHT OP RELIGIEUS ONDERWIJS
Een van de meest opvallende onderwerpen in het coalitiedocument betreft maatregelen rond koranscholen en islamitische scholen. De regering wil strengere inspectiewetgeving voorbereiden voor koranscholen. Religieuze cursussen, inclusief weekend en avondonderwijs, moeten rechtstreeks onder staatscontrole komen. Financiële bronnen worden doorgelicht. Indien nodig wordt de bevoegdheid tot sluiting uitgebreid.
De regeling die bekend staat als de Wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen en die het openen van islamitische scholen vergemakkelijkte, wordt opnieuw bekeken. Deze stap kan feitelijk een proces in gang zetten dat het openen van nieuwe islamitische scholen bemoeilijkt.
Hoewel wordt benadrukt dat artikel 23 van de Grondwet, de vrijheid van onderwijs, niet wordt aangetast, wijst het kader dat wordt geschetst met de nadruk op misbruik op de intentie om religieus onderwijs in een smaller domein te plaatsen. Deze benadering raakt rechtstreeks de moslimgemeenschap.
DE VERZORGINGSSTAAT GAAT ACHTERUIT
Het regeringsprogramma beperkt zich niet tot het religieuze domein. Ook binnen de verzorgingsstaat worden ingrijpende inperkingen voorzien.
De werkloosheidsuitkering wordt beperkt tot één jaar. Het eigen risico in de zorg stijgt naar 460 euro. Er worden miljarden euro’s aan bezuinigingen gepland in het budget voor langdurige zorg. Huishoudelijke hulp valt buiten de vergoedingen. Door de AOW leeftijd te koppelen aan de levensverwachting kan de pensioenleeftijd feitelijk stijgen.
De cijfers tonen aan dat de last van bezuinigingen op de schouders van brede lagen van de bevolking wordt gelegd. Tegelijkertijd wil men de defensie-uitgaven tot 2035 verhogen naar 3,5 procent van het nationaal inkomen. Terwijl miljarden naar defensie gaan en sociale uitgaven worden beperkt, zal dit in de komende periode tot stevige discussies leiden.
HARDERE LIJN BIJ ASIEL EN MIGRATIE
Bij een plotselinge toename van asielaanvragen kan een noodstop worden toegepast. Gezinshereniging voor personen met een secundaire beschermingsstatus kan tijdelijk worden opgeschort. Het uiteindelijke doel is dat asielaanvragen buiten Europa worden gedaan.
Deze benadering laat zien dat Nederland afwijkt van het jarenlang verdedigde migratiebeleid dat op mensenrechten was gebaseerd en een strengere koers volgt.
DISCUSSIE ROND MINISTER VAN DEFENSIE DILAN YEŞİLGÖZ
Een van de meest besproken namen in het nieuwe kabinet is minister van Defensie Dilan Yeşilgöz.
Yeşilgöz staat bekend om haar tegenstrijdige politieke uitingen. Haar eerdere verklaringen blijven onderwerp van debat. Met name het verhaal dat zij als kind met een oude boot naar het Griekse eiland Kos vluchtte en later bleek dat zij via gezinshereniging per vliegtuig naar Nederland kwam, werd lange tijd publiek besproken.
Op sociale media kregen de scherpe kritieken van Gerard van Erp veel reacties. Van Erp uitte twijfels over de betrouwbaarheid van Yeşilgöz en bekritiseerde haar positie als minister van Defensie die in NAVO verband met Turkije aan tafel zal zitten, vanuit het perspectief van haar Turks Koerdische achtergrond.
Het punt waarop gelet moet worden is dit. Politieke kritiek maakt deel uit van de democratie. Discussies op basis van etnische afkomst brengen echter het risico met zich mee dat zij de multiculturele structuur van Nederland schaden. De werkelijke vraag is de visie, ervaring en strategische capaciteit van iemand die een extra defensiebudget van 19 miljard euro zal beheren. Defensie vereist niet alleen militaire kracht maar ook diplomatie, bondgenootschappen en crisisinzicht. De stappen die in de komende periode worden gezet zullen zowel de positie van Nederland binnen de NAVO als de Europese veiligheidsarchitectuur beïnvloeden.
NIEUWE VERDELING VAN LASTEN IN DE ECONOMIE
De coalitieafspraken richten zich niet alleen op bezuinigingen en veiligheid maar bevatten ook een plan voor een nieuwe verdeling van financiële lasten. Onder de naam vrijheidsbijdrage wordt extra belasting voorzien voor zowel burgers als bedrijven. Van bedrijven wordt 1,7 miljard euro verwacht en van burgers 3,4 miljard euro.
Dit model beoogt defensie en veiligheid te financieren via een brede bijdrage van de samenleving. De cruciale vraag is echter hoe maatschappelijke steun wordt beïnvloed wanneer zorgbijdragen stijgen, werkloosheidsuitkeringen dalen en sociale zorg wordt beperkt.
Economisch volgt de regering een koers van begrotingsdiscipline. Wie de prijs van deze discipline betaalt zal een van de scherpste politieke discussies van de komende periode worden.
WONINGCRISIS EN SOCIALE TRANSFORMATIE
De woningcrisis die Nederland al jaren treft wordt in het regeringsprogramma als hoogste prioriteit bestempeld. Twee derde van de te bouwen woningen moet betaalbaar zijn. Daarvan wordt 30 procent sociale huur en 25 procent betaalbare koopwoningen.
Opvallend is dat bij nieuwe sociale huurders niet alleen inkomen maar ook vermogen wordt meegewogen. Mensen met spaargeld kunnen hun recht op sociale huisvesting verliezen. Deze benadering plaatst het concept van sociale huisvesting in een smaller kader.
Daarnaast wordt het voor woningcorporaties eenvoudiger om sociale huurwoningen te verkopen. De regering presenteert dit als het creëren van financiële ruimte voor nieuwe investeringen, maar het risico van een afname van de sociale woningvoorraad mag niet worden genegeerd.
Stappen zoals het mogelijk maken van permanente bewoning in vakantieparken tonen aan dat de crisis met tijdelijke oplossingen wordt beheerd.
DISCUSSIE OVER JONGEREN EN MAATSCHAPPELIJKE STURING
Het beleid voor jongeren laat eveneens een duidelijke richting zien. Er wordt gepleit voor een bindende Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media. De leeftijdsgrens voor sigaretten en nicotineproducten gaat naar 21 jaar. Ook voor sekswerk wordt 21 jaar de minimumleeftijd.
Binnen defensie wordt gepland om enquêtes over interesse in het leger verplicht te maken. Indien personeelsuitbreiding uitblijft wordt zelfs een gedeeltelijke herinvoering van de dienstplicht overwogen.
Dit beeld weerspiegelt een staatsvisie die jongeren zowel wil beschermen als sturen. Tegelijk rijst de vraag waar de grens ligt tussen individuele vrijheid en staatsinterventie.
EUROPA EN NAVO ALS HOOFDLIJN
Het nieuwe kabinet stelt duidelijk dat het binnen de Europese Unie een sterkere en leidende rol wil spelen. Het verhogen van de defensie-uitgaven naar 3,5 procent van het nationaal inkomen en het wettelijk verankeren van dit doel tonen een duidelijke versterking van de veiligheidsas.
Dit doel is direct verbonden met NAVO verplichtingen. De nadruk dat de steun aan Oekraïne zal doorgaan wijst op continuïteit in het buitenlands beleid.
De stijging van defensie-uitgaven valt echter samen met sociale bezuinigingen. Dit maakt de vraag onvermijdelijk. Gaat de prioriteit naar veiligheid of naar welvaart.
LANDBOUW, STIKSTOF EN SPANNINGEN OP HET PLATTELAND
Binnen het stikstofbeleid wordt een budget van 20 miljard euro voorzien. Doelen per sector moeten tegen 2035 worden bereikt. Indien dit niet lukt worden ingrepen in veestapel of fosfaatrechten overwogen.
Dit kan voor sommige boeren feitelijk krimp of beëindiging van activiteiten betekenen. Dossiers die eerder al tot grote boerenprotesten leidden kunnen opnieuw maatschappelijke mobilisatie veroorzaken.
Het afschaffen van rode diesel en landbouwvoordelen zal de economische druk op het platteland vergroten.
EEN KWETSBAAR EVENWICHT
Minderheidsregeringen vereisen een cultuur van compromis. Het algemene kader van het programma wijst echter eerder op ideologische scherpte dan op compromis. Streng toezicht op religieus onderwijs, bezuinigingen in sociale uitgaven, grote defensiebudgetten en verharding in migratie komen samen in één beeld.
Geeft dit hoop of kondigt het nieuwe spanningen aan.
Het kabinet dat vandaag is beëdigd zal niet alleen een test ondergaan op het gebied van economie en veiligheid. Het zal ook worden getest op maatschappelijke samenhang, vrijheden en sociale rechtvaardigheid.
Zal Nederland vooruitgaan met behoud van zijn pluriforme structuur of afglijden naar een smalle politiek die draait om veiligheid.
De tijd zal het leren. De eerste signalen tonen echter dat deze minderheidsregering geen gemakkelijke periode tegemoet gaat.
De in Nederland gevormde minderheidsregering betekent niet alleen een politieke vergelijking maar ook een richtingskeuze. Tussen veiligheid en vrijheid, tussen bezuiniging en verzorgingsstaat, tussen integratie en identiteit wordt een moeilijk evenwicht gezocht.
De echte test van dit kabinet zal niet in het parlement maar in de samenleving plaatsvinden. Elke beslissing zal rechtstreeks het leven van mensen raken.
In de komende periode zal Nederland ofwel een nieuwe cultuur van compromis opbouwen ofwel in scherpere politieke scheidslijnen terechtkomen.
Het proces dat vandaag begint wordt niet alleen het verhaal van een regering maar ook van de weg die het land zal kiezen.
NABIJE BLIK OP DE MINISTERRAAD
Niet alleen het programma maar ook de namen die het uitvoeren zijn van groot belang. In de politiek leveren niet teksten maar kaders en personen resultaten.
Dit kabinet bestaat uit namen met verschillende politieke achtergronden en zeer uiteenlopende profielen. Sommigen hebben sterke politieke ervaring. Sommigen komen uit een technische of bureaucratische omgeving. Sommigen dragen voor het eerst verantwoordelijkheid op dit niveau.
In de komende periode zal de richting van Nederland niet alleen worden bepaald door beslissingen maar ook door het karakter, de reflexen en de houding in crisismomenten van de ministers die deze beslissingen uitvoeren.
Hieronder volgt, beginnend bij de premier, een korte en heldere blik op alle leden van het kabinet. Deze beoordelingen zijn geen intentielezing maar een momentopname gebaseerd op bestaande politieke ervaring en publieke perceptie. De lezer zal zo de actoren van de komende periode beter leren kennen.
ROB JETTEN: Minister-President en Minister van Algemene Zaken
Zijn sympathie en populariteit namen af in de aanloop naar de verkiezingen. Als er nu verkiezingen zouden zijn, zou hij waarschijnlijk niet hetzelfde aantal stemmen behalen.
Hij staat echter bekend als een politicus die in crisissituaties kalm kan blijven. Als hij deze minderheidsregering overeind weet te houden, kan hij zijn politieke gewicht opnieuw opbouwen.
Het lot van dit kabinet hangt in grote mate af van zijn onderhandelingskracht. Voor elke wet zal hij steun moeten zoeken. Slaagt hij daarin, dan wordt zijn leiderschap versterkt. Faalt hij, dan kan zijn politieke levensduur snel verkorten.
DILAN YEŞİLGÖZ: Minister van Defensie en Eerste Vicepremier
Zij staat bekend om haar harde politieke toon. Zij leest veiligheidspolitiek scherp.
Zij zal de forse stijging van het defensiebudget moeten beheren. Binnen NAVO verband en in internationale relaties, met name met Turkije, zal zij onder een vergrootglas liggen.
Militaire kennis, diplomatie en bondgenootschapsbeheer zullen bepalend zijn. Haar politieke reflexen zijn sterk, maar haar prestaties binnen dit zware defensiedomein zullen nauwlettend worden gevolgd.
BART VAN DEN BRINK: Minister voor Asiel en Migratie en Tweede Vicepremier
Het migratiedossier is een van de meest controversiële terreinen.
Hij zal harde maatregelen zoals de noodstop en beperkingen op gezinshereniging moeten uitvoeren. De kans op maatschappelijke spanningen is aanzienlijk.
Elke stap kan internationale mensenrechtendiscussies aanwakkeren. Als dit ministerie faalt, kan het de zwakste schakel van het kabinet worden.
TOM BERENDSEN: Minister van Buitenlandse Zaken
Hij zal de ambitie dragen om binnen de Europese Unie een actieve rol te spelen.
Zijn diplomatieke stijl is sterk, maar in crisisregio’s zal hij een delicate balans moeten bewaren.
De internationale reputatie van Nederland hangt mede af van zijn prestaties. Met name zijn positie rond Oekraïne, NAVO en de Europese Unie zal scherp worden gevolgd.
SJOERD SJOERDSMA: Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
Bekend om zijn nadruk op internationale mensenrechten.
Hij zal een evenwicht moeten vinden tussen bezuinigingen op ontwikkelingshulp en humanitaire diplomatie.
Hij kan klem komen te zitten tussen het bedrijfsleven en ethisch beleid. Wanneer exportbelangen botsen met waardenpolitiek, zullen zijn keuzes bepalend zijn.
DAVID VAN WEEL: Minister van Justitie en Veiligheid
Hij wordt de uitvoerder van het veiligheidsgerichte beleid.
Op het gebied van georganiseerde misdaad, digitale veiligheid en maatschappelijke onrust kan hij een harde lijn volgen. Succes in dit ministerie is zichtbaar. Fouten groeien uit tot crises. Elke veiligheidscrisis zal rechtstreeks met zijn naam worden verbonden.
PIETER HEERMA: Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Beschikt over sterke institutionele ervaring.
Hij zal de balans moeten bewaken tussen lokale overheden en de centrale staat. In discussies over grondwettelijke vrijheden kan hij een sleutelrol spelen.
Maatschappelijke samenhang en bestuurlijke stabiliteit hangen mede af van dit ministerie. Hij kan uitgroeien tot een stille maar invloedrijke kracht.
ELANOR BOEKHOLT O’SULLIVAN: Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
De woningcrisis rust rechtstreeks op haar schouders.
Haar keuzes binnen het sociale woningbeleid kunnen de reactie van jonge kiezers bepalen.Als de woningproblematiek niet wordt opgelost, kan dit het grootste falen van het kabinet worden. Slaagt zij, dan kan zij uitgroeien tot een van de snelst gewaardeerde namen in de samenleving.
RIANNE LETSCHERT: Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Zij zal centraal staan in de discussies rond onderwijsvrijheid. Bij het toezicht op islamitische scholen en burgerschapsonderwijs zal zij een uiterst gevoelig evenwicht moeten bewaren.
Elke stap in dit domein kan ideologische discussies oproepen. Het onderwijsbeleid zal een van de kerngebieden worden die de relatie tussen regering en samenleving bepalen.
EELCO HEINEN:Minister van Financiën
Hij wordt de architect van het bezuinigingsbeleid.Door belastingverhogingen en sociale inperkingen kan hij het mikpunt van kritiek worden.Er komt een periode waarin niet cijfers maar maatschappelijke effecten centraal staan. Als hij begrotingsdiscipline weet te behouden, wint hij respect. Als de lasten voor de bevolking te zwaar worden, richt de kritiek zich als eerste op hem.
VINCENT KARREMANS: Minister van Infrastructuur en Waterstaat
Luchthavens, snelwegen en waterprojecten vallen onder zijn verantwoordelijkheid.
Besluiten rond Schiphol en Lelystad zullen de balans tussen economie en milieu testen.
Elke grote infrastructuurkeuze kan politieke discussie uitlokken. Succes brengt zichtbare resultaten, maar het negeren van milieugevoeligheid kan stevige tegenreacties oproepen.
HELEEN HERBERT: Minister van Economische Zaken en Klimaat
Zij zal een sleutelrol spelen bij de invoering van extra bijdragen van bedrijven.
Zij moet een brug slaan tussen het bedrijfsleven en de regering.
Bij economische vertraging zal de eerste kritiek richting dit ministerie gaan. Zij zal balanceren tussen groei en klimaatdoelen.
STIENTJE VAN VELDHOVEN VAN DER MEER: Minister voor Klimaat en Groene Groei
Zij staat centraal in het stikstofbeleid en de energietransitie.
Als boerenprotesten opnieuw oplaaien, wacht haar een zware periode.
Klimaatbeleid is niet langer louter technisch maar sterk politiek. Elke stap kan de ene groep tevredenstellen en de andere verontrusten.
JAIMI VAN ESSEN: Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
Hij moet de vinger aan de pols houden in het platteland.
Besluiten over veestapel en fosfaatrechten zullen doorslaggevend zijn.
Hij kan tussen boeren en staat klem komen te zitten. Een verkeerde stap kan nieuwe grootschalige protesten uitlokken.
HANS VIJLBRIEF: Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
De beperking van de werkloosheidsuitkering tot één jaar raakt direct zijn ministerie.
Hij kan geconfronteerd worden met kritiek dat de verzorgingsstaat achteruitgaat.
Hij staat in direct contact met de meest kwetsbare groepen in de samenleving. Sociale rust hangt mede af van zijn beleid.
THIERRY AARTSEN: Minister voor Arbeid en Participatie
Hij zal het actieve participatiebeleid op de arbeidsmarkt aansturen.
Voorstellen zoals het stimuleren van jongeren richting defensiesector kunnen controversieel worden. Bij stijgende werkgelegenheid wordt succes zichtbaar. Bij oplopende werkloosheid groeit de kritiek snel.
SOPHIE HERMANS: Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
De verhoging van het eigen risico kan publieke weerstand oproepen.
Effectief gebruik van budgetten voor chronisch zieken wordt bepalend.
Gezondheidsbeleid is het terrein waarop kiezers het snelst reageren. Zelfs kleine crises kunnen grote politieke gevolgen hebben.
MIRJAM STERK: Minister voor Langdurige Zorg, Jeugd en Sport
Door bezuinigingen in de langdurige zorg draagt zij een van de gevoeligste dossiers.
Besluiten rond ouderenzorg en jeugddiensten kunnen sociale discussies versterken.
Dit ogenschijnlijk stille terrein behoort in werkelijkheid tot de meest kwetsbare maatschappelijke domeinen. Succes valt nauwelijks op. Falen wordt onmiddellijk gevoeld.
STAATSSECRETARISSEN
Ook de staatssecretarissen zullen een doorslaggevende rol spelen in het functioneren van deze minderheidsregering. Zij voeren beleid uit op gevoelige dossiers en staan vaak het dichtst bij de maatschappelijke gevolgen van politieke besluiten.
Hun prestaties bepalen in grote mate hoe het beleid in de praktijk wordt ervaren.
CLAUDIA VAN BRUGGEN: Staatssecretaris Rechtsbescherming en Gevangeniswezen Zij zal zich bewegen op het snijvlak van rechtstaat en veiligheid.
Besluiten rond detentie, rechtsbescherming en strafbeleid kunnen snel maatschappelijke reacties oproepen. In dit domein worden fouten onmiddellijk zichtbaar. Evenwicht tussen veiligheid en rechtsstaat zal bepalend zijn voor haar geloofwaardigheid.
ERIC VAN DER BURG: Staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid
Ervaren bestuurder met een stevige politieke achtergrond.
Hij zal zich richten op bestuurlijke efficiëntie en de relatie binnen het Koninkrijk.
Succes blijft vaak op de achtergrond. Maar bestuurlijke fouten kunnen snel politieke impact krijgen.
JUDITH TIELEN:Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Zij zal opereren in een gevoelig maatschappelijk veld.
Onderwijskwaliteit, culturele budgetten en wetenschapsbeleid kunnen ideologische discussies oproepen.
Elke ingreep in het onderwijs wordt direct zichtbaar in het publieke debat.
EELCO EERENBERG: Staatssecretaris Fiscaliteit
Hij wordt een sleutelnaam binnen het belastingbeleid.
Besluiten rond lastenverdeling raken direct burgers en bedrijven.
Fiscaliteit is technisch maar politiek explosief. Kleine wijzigingen kunnen grote reacties veroorzaken.
SANDRA PALMEN SCHLANGEN: Staatssecretaris Herstel Toeslagen Een van de meest gevoelige dossiers binnen de overheid.
Herstelbeleid vraagt snelheid, rechtvaardigheid en transparantie.
Elke vertraging of fout kan het vertrouwen in de overheid opnieuw beschadigen.
DERK BOSWIJK: Staatssecretaris van Defensie
Hij zal meewerken aan de uitvoering van het versterkte defensiebeleid.
Personeel, materieel en organisatie komen onder druk te staan bij snelle budgetgroei.
Zijn rol wordt zichtbaar zodra defensiehervormingen tastbare gevolgen krijgen.
ANNET BERTRAM:Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Zij zal betrokken zijn bij mobiliteit, waterbeheer en grote infrastructurele projecten. Projecten in dit domein raken direct het dagelijks leven van burgers. Succes is meetbaar. Maar vertragingen of kostenoverschrijdingen leiden snel tot politieke druk.
WILLEMIJN AERDTS: Staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit
Digitalisering en technologische autonomie behoren tot de strategische dossiers.
Zij zal balanceren tussen innovatie, privacy en economische belangen.
Besluiten in dit domein bepalen de digitale positie van Nederland op lange termijn.
JO ANNES DE BAT: Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei Hij zal zich bezighouden met de uitvoering van klimaatmaatregelen.
Besluiten raken zowel industrie als burgers.
Klimaatbeleid brengt altijd winnaars en verliezers voort. Dat maakt elke stap politiek gevoelig.
SILVIO ERKENS: Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur Hij staat dicht bij de uitvoering van stikstof en landbouwbeleid.
Relatie met boerenorganisaties wordt cruciaal.
Een verkeerde stap kan spanningen op het platteland opnieuw aanwakkeren.
