İki futbolcunun sahadaki duası dünyayı dolaştı, ancak asıl dikkat çekici tablo, yıllardır süren dinî toplantılarda ve uluslararası bağlantılarda ortaya çıkıyor.
Ballers in God, dünyadaki her futbol takımında bir mensubunun bulunmasını hedeflediğini açıkça duyuruyor.
Üstelik ulaşılmak istenenler, yalnızca futbolcular değil. Yıldızların şöhreti ve milyonlara erişme gücü, Hıristiyanlık mesajını taraftarlara taşımanın aracı olarak görülüyor.
Futbolun geniş kitleler üzerindeki etkisi, dinî yayılmaya nasıl bir kapı açıyor?
Farklı ülkelerdeki oyuncuları buluşturan bu ağlarda, aile hayatından kariyere ve malî meselelere kadar pek çok konu konuşuluyor.
Manevî dayanışma ile dinî yönlendirme arasındaki sınır nerede çiziliyor, kulüpler bu ilişkiler hakkında ne biliyor?
(Haberin Hollandacası, Türkçe haberin hemen altında.
De Nederlandse versie staat direct onder de Turkse tekst.)
İlhan KARAÇAY’ın araştırma ve analizi
Değerli Okurlarım,
De Telegraaf’ın bugün elime ulaşan sayfasında, kocaman bir başlık var: “MANNENBROEDERS” yani “İNANÇ KARDEŞLERİ” İnanç kardeşliği çağrışımı taşıyan bu başlığın altında, birbirlerinin ellerini tutmuş iki futbolcu görülüyor. Tribünler boşalıyor, kameralar çalışıyor, iki golcü dua ediyor. Gazete, o anın uyandırdığı hayranlığı ve alayı anlatıyor.
Önce De Telegraaf’ın tam sayfalık haberine bakalım: Ajaxlı Tolu Arokodare ile Twenteli Wout Weghorst, karşılaşma sonrasında birlikte dua ediyor. De Telegraaf kupüründeki fotoğraf: Peter Lous. Okur tarafından gönderilen kupürden ayrıntı.
Mascha de Jong imzalı yazı, “MANNENBROEDERS”, yani bu bağlamda “İNANÇ KARDEŞLERİ” başlığını taşıyor. Tolu ile Weghorst’un duasının nasıl dünya haberine dönüştüğünü anlatan gazete, sosyal medyadaki hayranlığı, alayı ve dinin futbol sahasındaki yerine ilişkin tartışmayı birlikte ele alıyor.
Haberin geniş özeti şöyle:
Futbol sahasında goller, kurtarışlar, sert müdahaleler ve tartışmalar birbirini izler. Ancak, geçtiğimiz hafta sonunda dünyaya yayılan görüntü, iki futbolcunun yaklaşık bir buçuk dakika boyunca birlikte dua etmesiydi.
FC Twente-Ajax karşılaşmasının ardından, Wout Weghorst ile Tolu Arokodare sahada kaldı. İki golcü, ellerini birbirlerine uzatmıştı. Önce Weghorst konuştu, ardından sözü Tolu aldı. Gözleri kapalıydı. Arkalarında tribünler yavaş yavaş boşalıyordu. Sonunda birbirlerine sarıldılar ve kendi yollarına gittiler.
O doksan saniye, sosyal medyada ve haber sitelerinde yoğun bir tartışma başlatmaya yetti. Kimileri hayranlığını dile getirdi, kimileri şakalar yaptı. Başkaları ise, iki profesyonel futbolcunun inançlarını neden herkesin gözü önünde göstermeleri gerektiğini sorguladı.
Yazar, konuşmanın ve duanın tam içeriğinin dışarıdan duyulmadığını vurguluyor. Buna rağmen, görüntüyü izleyenlerin yorum yapmakta hiç zorlanmadığına dikkat çekiyor.
RAKİPLERİ BULUŞTURAN ORTAK İNANÇ
Spor ve İnanç kuruluşundan Jan Achterberg, profesyonel sporcuların inançları ile sportif hayatları arasındaki ilişkiyi değerlendiriyor.
Haberde, Sport & Geloof (Spor ve İnanç) kuruluşundan Jan Achterberg’in görüşlerine geniş yer veriliyor. Kendisi de üst düzey sürat patenciliği yapmış ve inançlı biri olan Achterberg, bugün sporcuların sportif hedefleri yanında inançlarına da bağlı kalmalarına yardımcı oluyor.
Achterberg’e göre, görüntünün ilgi çekmesinin nedeni, normalde ayrı değerlendirilen iki alanın buluşması: Profesyonel spor, milyonların gözü önünde yaşanıyor; inanç ise çoğu zaman insanın kişisel dünyasına ait görülüyor.
Burada, aynı takımın formasını giyen iki arkadaşın alışılmış birlikteliğinden farklı bir durum var. Maç boyunca birbirlerine rakip olan iki futbolcu, karşılaşma sona erince, kameraların ve taraftarların önünde ortak bir inancı paylaşıyor.
Achterberg, takım arkadaşlarının birlikte dua etmesine rastlandığını, fakat rakipleri böyle bir arada görmenin pek alışılmış olmadığını belirtiyor. O’na göre görüntü, dostluk, karşılıklı anlayış ve ortak bir inanç taşıyor.
İki futbolcu da profesyonel sporun baskılarını biliyor. Performansın, kazanmanın ve kaybetmenin böylesine belirleyici olduğu bir dünyada, aynı inancı paylaşmak, aralarında ayrıca bir dayanışma bağı kurabiliyor.
NÜFUSUN YARISINDAN AZI BİR DİNE BAĞLI
Gazete, tartışmayı Hollanda’daki toplumsal değişimle de ilişkilendiriyor. Hollanda Merkezi İstatistik Bürosu’nun sayılarına göre, artık nüfusun yarısından azı kendisini bir dinî topluluğa bağlı görüyor.
Kiliseye gitme oranı da onlarca yıldır geriliyor. Hollandalıların önemli bir bölümü, gündelik hayatında dinî ibadetle pek karşılaşmıyor. Böyle bir ortamda, iki tanınmış futbolcunun sahada birlikte dua etmesi, kişisel bir davranışın ötesinde, ülke çapında konuşulan bir görüntüye dönüşüyor.
Achterberg’e göre, insanları cezbeden unsurlardan biri de futbolcuların ortak hayat deneyimi. Şöhretin ve sportif beklentilerin baskısını yaşayan iki insanın, kendileri için önemli olan bir konuda birbirlerine yakınlık göstermesi, izleyicide karşılık bulabiliyor.
KAMERALAR DUAYI GÖSTERDİ, SÖZLER DUYULMADI
Sosyal medyada, iki golcünün ne söylediğine ilişkin tahminler de yapıldı. Kimileri attıkları goller için Tanrı’ya şükrettiklerini düşündü. Kimileri, konuşmanın futbol dışındaki meselelerle ilgili olabileceğini söyledi.
Kameralar iki futbolcuya yönelmişti, fakat söyledikleri duyulmuyordu. Bu belirsizlik, yorumları durdurmadı. X, Instagram ve TikTok’ta, takdir mesajlarının yanında, dinin özel bir mesele olarak kalması gerektiğini savunan tepkiler de yer aldı.
Dikkat çekici olan, maç bittikten sonra tartışmanın futbol üzerinden değil, din üzerinden sürmesiydi. Görüntüde artık yalnızca kazanma hırsıyla tanınan Weghorst ve golcü Tolu yoktu; kendileri için önemli olan bir şeye zaman ayıran iki insan vardı.
İNANCINI DAYATMAK İLE GÖSTERMEK ARASINDAKİ FARK
Achterberg, futbol sahasını dinî ifadelerin yeri olarak görmeyen insanların itirazlarını da anladığını belirtiyor. Ancak özel olanla kişisel olan arasında bir ayrım yapıyor.
O’na göre, bir Hıristiyan için inanç, kimliğinin bir parçası. İnsanın yaşayışını, kararlarını ve başkalarıyla ilişkilerini etkiliyor. Bu nedenle, inancını başkasına dayatmamak, onu mutlaka gizlemek anlamına gelmiyor.
İnsanlar, kendilerine vaaz verilmesinden hoşlanmayabilir. Buna karşılık, bir kişinin inancından hareketle anlayışlı ve dostça davranması, çevresindekiler için olumlu bir deneyim de olabilir.
Görüntünün bu kadar ilgi uyandırması, Achterberg’i şaşırtmıyor. Kameranın iki futbolcunun üzerinde kalmasını, izleyicilerin orada ne yaşandığını merak etmesiyle açıklıyor.
De Telegraaf’ın yazısı, çok kısa bir süre için sahadaki en önemli şeyin futbol olmaktan çıktığı düşüncesiyle sona eriyor. Dünya haberine dönüşen de, işte o kısa an oluyor.
Wout Weghorst, 2022’de de futbol ile inanç ilişkisini ele aldığım dosyanın isimlerinden biriydi.
DOKSAN SANİYENİN GERİSİNDEKİ YILLAR
NOS’un 8 Kasım 2026 tarihli haberinde Weghorst, Tolu ile Genk-Burnley hazırlık maçında tanıştıklarını anlatıyor. Biri Belçika’da, diğeri İngiltere’de oynarken kurulan ilişki, daha sonra inanç üzerine konuşmalarla sürmüş. Son maçtan sonra birlikte dua etme önerisi de, Weghorst’un anlatımına göre Tolu’dan gelmiş.
Demek ki, birbirlerinin inancını o gün keşfeden iki yabancıdan söz etmiyoruz. Kulüp formaları farklı olsa da, önceden kurulmuş bir dostluk ve dinî sohbet geçmişi var. Bu bilgi, duanın anlamını ortadan kaldırmıyor; fakat görüntüyü yalnızca “rakipler bir anda buluştu” çerçevesine sığdırmayı güçleştiriyor.
Kupürde Mascha de Jong, duanın tam içeriğinin bilinmediğine dikkat çekiyor. Bu doğru bir sınır. Ancak futbolcuların kendi açıklamaları, ilişkilerinin geçmişi hakkında bilgi veriyor. Kupür bu geçmişteki daha geniş dinî gruplaşmaları incelemiyor. Yazarın bunları bilmediğini söyleyemeyiz; söyleyebileceğimiz, bu bağlantıların o yazıda ele alınmadığıdır.
2022 ARŞİVİNDEN ÇIKAN DOSYA
12 Aralık 2022 tarihli yazımın başlığı şuydu:
“HOLLANDA FUTBOLU DİN FAKTÖRÜ YÜZÜNDEN Mİ ÇÖKÜYOR?”
Katar Dünya Kupası sırasında Hollandalı futbolcuların bir araya gelerek İncil okumasını, dua etmesini ve dinî yayınlar izlemesini, dönemin Hollanda basınındaki haberler üzerinden aktarmıştım.
O yazıda Memphis Depay, Cody Gakpo, Denzel Dumfries ve Wout Weghorst gibi isimler vardı. Futbolcular arasındaki dinî sohbetlerin ve birbirlerine gönderilen İncil ayetlerinin, çoktan haber konusu olduğunu anlatıyordum. Bugün el ele dua eden Weghorst’u görünce, bu arşivi hatırlamamın nedeni budur.
Memphis Depay ve Cody Gakpo, 2022 dosyamda dinî toplantılar bağlamında ele aldığım isimler arasındaydı.
Ancak eski başlığımı bugün bir sonuç cümlesine çevirmiyorum. Futbolcuların dua etmesi ile Hollanda’nın elenmesi arasında kanıtlanmış bir neden ilişkisi yok. Arşivin bugünkü değeri, sportif yenilgiyi açıklaması değil; futbolcular arasındaki dinî birlikteliğin yeni olmadığını göstermesidir.
DERKSEN’DEN SERT ÇIKIŞ: “TARİKATI ANDIRIYOR, ÜRKÜTÜCÜ”
Johan Derksen, Hollanda Millî Takımı’ndaki dinî toplantıları “tarikatı andıran ve ürkütücü” sözleriyle eleştirirken, bazı oyuncuların takımın yıldızlarına yakın olmak için bu buluşmalara katılıyor olabileceğini ileri sürmüştü.
Cvandaag adlı haber sitesinin 8 Aralık 2022 tarihli yazısı, Katar Dünya Kupası sırasında Hollanda Millî Takımı oyuncularının düzenlediği dinî toplantıları ve bu toplantılar hakkında De Oranjewinter adlı televizyon programında yapılan tartışmayı ayrıntılarıyla aktarıyor.
Habere göre, Memphis Depay ile Cody Gakpo’nun öncülüğünde, takımın kaldığı otelde düzenlenen buluşmalarda İncil okunuyor, vaazlar üzerine konuşuluyor ve birlikte dua ediliyordu. De Volkskrant’a dayandırılan bilgiye göre, 26 kişilik kadronun 11 oyuncusu bu toplantılara katılıyordu.
Denzel Dumfries’in açıklaması, bu buluşmaların etkisini kendi ağzından ortaya koyuyordu. ABD karşılaşmasının ardından, maçın oyuncusu ödülünü en çok kiminle paylaşmak istediği sorulduğunda, hiç tereddüt etmeden Cody Gakpo’nun adını vermişti. Gakpo’nun kendileriyle dua ettiğini, inancını ve bu inancı nasıl yaşadığını anlattığını belirten Dumfries, bu deneyimin kendisini Tanrı’ya yaklaştırdığını ve kendisine büyük güç verdiğini söylüyordu.
Ancak futbol yorumcusu Johan Derksen, De Oranjewinter programında bu toplantılara sert tepki gösterdi. Herkesin inancını yaşama özgürlüğünü kabul ettiğini belirtmekle birlikte, bu birlikteliği “biraz tarikatı andıran” ve Dünya Kupası ortamında “biraz ürkütücü” bulduğunu söyledi. Bazı oyuncuların gerçekten inandıkları için mi, yoksa bir gruba ait olmak istedikleri için mi katıldıklarını sorguladı.
Derksen’in asıl dikkat çektiği nokta, toplantılara takımın iki yıldızının öncülük etmesiydi. Gakpo ile Memphis’in çevresinde bulunmak isteyen, takım içindeki ağırlığı daha az olan futbolcuların da bu nedenle toplantılara katılıyor olabileceğini ileri sürdü. Bu, Derksen’in yorumuydu; oyuncuların katılım nedenlerine ilişkin kanıtlanmış bir tespit değildi. Ancak yıldız oyuncuların etkisinin, saha dışındaki dinî birlikteliklere nasıl yansıyabileceği sorusunu gündeme getiriyordu.
Programda Derksen’in verdiği 15 oyuncu sayısı, muhabir Noa Vahle tarafından 11 olarak düzeltildi.
René van der Gijp ise konuya psikolojik açıdan yaklaştı; büyük baskı altındaki futbolcuların, tutunabilecekleri bir şeye ihtiyaç duyduklarını söyledi.
Bana göre, burada üzerinde durulması gereken mesele, futbolcunun hangi dine inandığından önce, dinî birlikteliklerin nasıl işlediğidir. Kim çağırıyor, kim yönlendiriyor, kim katılıyor? Katılmayan rahatça uzak durabiliyor mu? Manevî destek hangi noktada düzenli bir dinî yönlendirmeye dönüşüyor? Bu soruları sormak için kimsenin ibadet özgürlüğünü tartışmaya açmak gerekmiyor.
NOS İKİ YIL ÖNCE DAHA GENİŞ BİR TABLO ANLATMIŞTI
Rens Went’in NOS’ta 15 Kasım 2024’te yayımlanan haberi, Jeffrey Sarpong’un öncülüğündeki çevrim içi İncil çalışmalarını anlatıyor. Haberde, farklı Avrupa ülkelerindeki profesyonellerin haftada üç kez buluştuğu; İngilizce grupta yüzün üzerinde futbolcu bulunduğu, Hollandaca ve Fransızca WhatsApp grupları için
40 oyuncu sayısı verildiği belirtiliyor. Bunlar, o tarihte aktarılan sayılardır.
NOS, bu çalışmaların Ballers in God bünyesinde olduğunu bildiriyor. Aynı haberde, inancın sporculara rahatlama sağlayabileceğini anlatan ilahiyatçı Mariecke van den Berg’in görüşü de bulunuyor. Sarpong ise dinî buluşmaların spor psikoloğunun yerini tutmadığını belirtiyor. Burada hem manevî dayanışma hem de düzenli bir organizasyon var.
TOPLANTILARI YÖNETENLER KENDİLERİ ANLATIYOR
Jeffrey Sarpong ve Eyong Enoh, farklı ülkelerdeki futbolcuları buluşturan Hollandaca ve Fransızca dinî toplantıları yöneten isimler arasında.
Sarpong’un SoccerNews’e 4 Mart 2022’de verdiği röportaj, takvimi daha da geriye götürüyor. Sarpong, farklı ülkelerdeki futbolcularla pazartesileri Zoom üzerinden dua, perşembeleri İncil çalışması yaptıklarını anlatıyor. Hollandaca toplantıları kendisinin, Fransızca toplantıları Ajax’tan tanıdığı Eyong Enoh’un yönettiğini söylüyor. Kingsley Ehizibue ile Fabian Sporkslede’yi de katılımcılar arasında anıyor.
Sarpong’un tarif ettiği sohbetler yalnızca maç kazanmakla ilgili değil. Aile hayatı, ilişkiler, kariyer ve malî meseleler de gündeme gelebiliyor. Kendisi, birlikteliklerini bir aile ve kardeşlik olarak tanımlıyor. İşte incelenmesi gereken alan da burada genişliyor: Futbolcuların hayatlarının farklı bölümlerinde etkili olabilen bir dinî dayanışma çevresi.
HEDEF, DÜNYADAKİ HER TAKIMDA BİR “BALLER IN GOD”
Dosyanın en çarpıcı belgesi, başkalarının suçlaması değil, topluluğun kendi tanıtımı. Ballers in God’ın “Pro” sayfası, hedeflerini dünyadaki her futbol takımında bir “Baller in God” bulunması şeklinde açıklıyor. Futbolcuların tanınırlığı ve erişimi sayesinde Hıristiyanlık mesajını başkalarına ulaştırma imkânından söz ediyor.
Aynı sayfada John Bostock, Jeffrey Sarpong ve Eyong Enoh’un isimleri yer alıyor. İngilizce, Fransızca ve Hollandaca çevrim içi toplantılar, haftalık dua buluşmaları ve sezon sonunda yapılan yıllık inziva buluşmaları anlatılıyor. Katılmak isteyen oyuncular için kulüp ve iletişim bilgileri isteyen bir başvuru alanı da var.
Bütün bunlar, tek seferlik bir soyunma odası duasından daha düzenli bir organizasyonu tarif ediyor.
SADECE FUTBOLCULARA DEĞİL TARAFTARLARA DA SESLENİYORLAR
Ballers in God’ın logosunu taşıyan, “2025’in en iyi Baller in God anları” başlıklı tanıtım görseli. Topluluk, tanınmış futbolcuların görüntüleriyle futbolseverlere sesleniyor.
Ballers in God’ın “Community” sayfasında, futbolcuların izleyiciler üzerindeki etkisinden yararlanarak taraftarlara da ulaşma amacı anlatılıyor. Sosyal medya, canlı yayınlar ve soru-cevap buluşmaları, bu ilişkinin araçları arasında sayılıyor.
Bu açıklamalardan çıkardığım sonuç şu: Futbol, burada yalnızca üyelerin ortak mesleği değil; dinî mesajın daha geniş bir kitleye taşınabileceği bir mecra olarak da görülüyor. Bunu gizli bir niyet diye sunmaya gerek yok. Topluluk, inancı yayma amacını zaten açıkça ifade ediyor.
İnançlı bir futbolcunun arkadaşına destek vermesiyle, milyonlarca kişiye erişen şöhretin dinî bir hareketin görünürlüğünü artırması, aynı tartışmanın farklı boyutlarıdır. İkincisi söz konusu olduğunda, gazetecinin merakı da sahadan çıkıp bu hareketin yönetimine, yöntemlerine ve kamuoyuna açıklamalarına yönelir.
JOHN BOSTOCK VE HAREKETİN GEÇMİŞİ
Christians in Sport’un 23 Kasım 2023 tarihli söyleşisi, John Bostock’u Ballers in God’ın 2015’teki kurucusu olarak tanıtıyor. Söyleşinin sunumunda, profesyonel futbolcuların Hıristiyanlık yolculuğuna rehberlik etmek ve futbol dünyasında İsa’yı tanıtmak amaçları belirtiliyor.
Bu anlatım da önemli: Öncüleri belli, toplantıları belli, yayılma amacı kendi kaynaklarında yazılı bir hareketten söz ediyoruz. Fakat düzenli bir dinî hareketin bulunması, kendiliğinden baskı, usulsüzlük veya gizli bir örgütlenme bulunduğu anlamına gelmez. Bu tür bir iddia için ayrıca somut bulgu gerekir.
GAKPO STADYUMDA KİLİSE AYİNİ DÜZENLEMİŞTİ
Cody Gakpo, Liverpool’un 2025’te Tottenham ile oynadığı şampiyonluk maçında, “Ben İsa’ya aidim” yazılı tişörtünü göstererek inancını tribünlere ve kameralara yansıttı.
Dinî faaliyetlerin futbol alanına taşınması, çevrim içi toplantılarla da sınırlı değil. NPO Radio 1’in 18 Nisan 2022 tarihli program duyurusu, Cody Gakpo’nun Philips Stadı’nda bir kilise ayini düzenleyeceğini bildiriyordu. EO’nun Gakpo portresinde ise bu etkinliğin, bağlı olduğu Levende Steen Ministries ile birlikte organize edildiği anlatılıyor.
Bir stadyumun dinî buluşmaya açılması, şöhretli bir futbolcunun kendi kilisesiyle kamuya seslenmesi ve uluslararası toplantıların sürdürülmesi, ayrı ayrı incelenebilecek olgulardır. Hepsini tek bir merkezden yönetiliyormuş gibi birleştiremeyiz. Ancak hepsi, profesyonel futbolda dinin kişisel ibadetin ötesinde görünürlük kazandığını tartışmaya değer kılıyor.
TÜRKİYE İÇİN SOMUT BİR BAĞ VAR AMA SINIRI DA VAR
Ballers in God’ın kurucusu John Bostock, futbolculuk kariyerinde Bursaspor’da da forma giydi.
Türkiye açısından dikkat çekici bir ayrıntı da var: Ballers in God’ın kurucusu John Bostock, Bursaspor’da forma giymiş bir futbolcu. Bursaspor’un resmî arşivindeki
2018 maç kadroları bunu doğruluyor. Weghorst’un Beşiktaş geçmişi de Türk okurunun bu tartışmaya yabancı olmadığını gösteriyor.
Ancak bir futbolcunun Türkiye’de oynamış olması, burada dinî örgütlenme faaliyeti yürüttüğünün kanıtı değildir. Türkiye’de hangi oyuncuların bu tür topluluklarla bağlantısı bulunduğu, kulüplerin bu buluşmaları bilip bilmediği ve katılımın nasıl gerçekleştiği, ayrı bir araştırmanın sorularıdır. Şu an eldeki kaynaklar, Türkiye’de gizli bir yapılanma bulunduğu sonucunu vermiyor.
Yine de kulüplerin yalnızca transfer bedellerine ve sportif verilere bakması yeterli mi? Futbolcuların çevresindeki manevî danışmanlar, dinî rehberler ve dayanışma grupları, oyuncunun hayatında önemli yer tutuyorsa, bu ilişkilerin de anlaşılması gerekir. İnanca saygı, organizasyonlar hakkında soru sormaktan vazgeçmek anlamına gelmez.
SORU ARTIK YALNIZCA KİMİN DUA ETTİĞİ DEĞİL
Benim kanaatim, bugünkü kupürü yalnızca sevimli bir dostluk fotoğrafı olarak okumanın yetersiz kaldığıdır. Görüntüde iki insan var; arşivde ise yıllara yayılan toplantılar, dinî rehberlik ve futbol üzerinden yayılmayı hedefleyen bir topluluk bulunuyor. Bunları birlikte incelemek, fotoğrafın anlattığından daha geniş bir haberi ortaya çıkarıyor.
Bununla birlikte, aynı dine inanan herkesi aynı topluluğun üyesi sayamayız. Gakpo’nun kilise bağlantısı, Sarpong’un toplantıları ve Weghorst ile Tolu’nun duası, bu isimlerin hepsinin aynı dinî oluşuma bağlı olduğunu göstermiyor.
Dosyanın açık noktası burada: Kim, hangi yapıyla, hangi düzeyde bağlantılı?
Profesyonel futbolda, farklı ülkelerden ve kulüplerden oyuncuları buluşturan, düzenli toplantılar yapan ve dinî mesajını taraftarlara ulaştırmayı amaçlayan oluşumlar var. Üstelik dünyadaki her takımda yer alma hedefini kendileri açıklıyor. O halde, bu faaliyetlerin futbolcular, takım içindeki ilişkiler ve taraftarlar üzerindeki etkisini de konuşmak gerekiyor.
2022’de ele aldığım konuya bugün yeniden dönmemin nedeni budur. Weghorst ile Tolu’nun doksan saniyelik duası, bütün bu bağlantıları tek başına açıklamıyor. Ancak futbol dünyasında yıllardır süren dinî faaliyetleri yeniden gündeme getiriyor. Futbolcuların inanç özgürlüğüne saygı gösterirken, futbolun şöhreti ve kitlelere ulaşma gücü üzerinden yürütülen dinî yayılma faaliyetlerini kim, nasıl değerlendiriyor? Kulüplerin ve federasyonların yanıtlaması gereken soru da budur.
YAZILARIMI MİLYONLARA ULAŞTIRAN DOST HABER PORTALLARI
**************
NEDERLANDSE VERSIE
RELIGIEUZE NETWERKEN IN HET VOETBAL:
HET DOEL IS ELK TEAM TER WERELD!
Het gezamenlijke gebed van twee voetballers ging de wereld over, maar het opvallendste beeld komt naar voren uit jarenlange religieuze bijeenkomsten en internationale contacten.
Ballers in God maakt openlijk bekend dat het in elk voetbalteam ter wereld een van zijn mensen wil hebben.
Bovendien wil men niet alleen voetballers bereiken. De bekendheid van de sterren en hun bereik onder miljoenen mensen worden gezien als een middel om de christelijke boodschap bij supporters te brengen.
Welke deur opent de enorme invloed van het voetbal op het publiek voor de verspreiding van het geloof?
Binnen deze netwerken, die spelers uit verschillende landen samenbrengen, wordt gesproken over onderwerpen die uiteenlopen van gezinsleven en carrière tot financiële kwesties.
Waar ligt de grens tussen geestelijke steun en religieuze beïnvloeding, en wat weten clubs over deze contacten?
Onderzoek en analyse van İlhan KARAÇAY
Beste lezers,
Het artikel van Mascha de Jong draagt de titel “MANNENBROEDERS”, hier te begrijpen als “GELOOFSBROEDERS”: broeders die hetzelfde geloof delen.
Onder die kop, die een broederschap in het geloof oproept, zien we twee voetballers die elkaars handen vasthouden. De tribunes lopen leeg, de camera’s draaien, twee spitsen bidden. De krant beschrijft de bewondering en de spot die dat moment opriep.
Laten we eerst kijken naar het paginagrote artikel in De Telegraaf:
Ajacied Tolu Arokodare en FC Twente-speler Wout Weghorst bidden samen na de wedstrijd. Foto uit het krantenknipsel van De Telegraaf: Peter Lous. Detail uit het door een lezer toegestuurde knipsel.
De krant beschrijft hoe het gebed van Tolu en Weghorst wereldnieuws werd en behandelt zowel de bewondering en de spot op sociale media als de discussie over de plaats van religie op het voetbalveld.
Hieronder volgt een uitgebreide samenvatting van het artikel:
Op het voetbalveld volgen doelpunten, reddingen, harde tackles en discussies elkaar op. Maar het beeld dat afgelopen weekend de wereld over ging, was dat van twee voetballers die ongeveer anderhalve minuut samen baden.
Na FC Twente-Ajax bleven Wout Weghorst en Tolu Arokodare op het veld staan. De twee spitsen hadden elkaar de hand gereikt. Eerst sprak Weghorst, daarna nam Tolu het over. Hun ogen waren gesloten. Achter hen liepen de tribunes langzaam leeg. Uiteindelijk omhelsden ze elkaar en gingen ieder hun eigen weg.
Die negentig seconden waren genoeg om op sociale media en nieuwssites een intensieve discussie op gang te brengen. Sommigen spraken hun bewondering uit, anderen maakten grappen. Weer anderen vroegen zich af waarom twee profvoetballers hun geloof voor het oog van iedereen moesten tonen.
De schrijfster benadrukt dat de precieze inhoud van hun gesprek en gebed voor buitenstaanders niet te horen was. Toch, merkt ze op, hadden kijkers geen enkele moeite om er een oordeel over te geven.
EEN GEDEELD GELOOF BRENGT TEGENSTANDERS SAMEN
Jan Achterberg van Sport & Geloof bespreekt de relatie tussen het geloof van professionele sporters en hun sportieve leven.
In het artikel komt Jan Achterberg van Sport & Geloof uitgebreid aan het woord. Achterberg, zelf gelovig en voormalig schaatser op hoog niveau, helpt sporters tegenwoordig om naast hun sportieve ambities ook trouw te blijven aan hun geloof.
Volgens Achterberg trekt het beeld de aandacht doordat twee werelden samenkomen die doorgaans los van elkaar worden gezien: professionele sport speelt zich af voor miljoenen ogen, terwijl geloof vaak tot iemands persoonlijke wereld wordt gerekend.
Hier gebeurt iets anders dan de vertrouwde verbondenheid tussen twee vrienden die hetzelfde shirt dragen. Twee voetballers die tijdens de wedstrijd tegenstanders waren, delen na afloop voor de camera’s en de supporters een gemeenschappelijk geloof.
Achterberg zegt dat ploeggenoten wel vaker samen bidden, maar dat je tegenstanders niet zo vaak op deze manier samen ziet. Volgens hem straalt het beeld vriendschap, wederzijds begrip en een gedeeld geloof uit.
Beide voetballers kennen de druk van de professionele sport. In een wereld waarin prestaties, winnen en verliezen zo bepalend zijn, kan een gemeenschappelijk geloof een extra band van verbondenheid scheppen.
MINDER DAN DE HELFT VAN DE BEVOLKING IS RELIGIEUS
De krant verbindt de discussie ook met de maatschappelijke verandering in Nederland. Volgens de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek rekent inmiddels minder dan de helft van de bevolking zich tot een religieuze gemeenschap.
Ook het kerkbezoek loopt al tientallen jaren terug. Een aanzienlijk deel van de Nederlanders komt in het dagelijks leven nauwelijks religieuze gebruiken tegen. In die omgeving wordt het gezamenlijke gebed van twee bekende voetballers meer dan een persoonlijke handeling: het wordt een beeld waarover het hele land spreekt.
Volgens Achterberg spreekt ook de gedeelde levenservaring van de voetballers mensen aan. Dat twee mensen die de druk van roem en sportieve verwachtingen kennen, toenadering zoeken rond iets wat voor hen belangrijk is, kan kijkers raken.
DE CAMERA’S TOONDEN HET GEBED, DE WOORDEN WAREN NIET TE HOREN
Op sociale media werd ook gespeculeerd over wat de twee spitsen hadden gezegd. Sommigen dachten dat ze God dankten voor hun doelpunten. Anderen opperden dat het gesprek over zaken buiten het voetbal kon gaan.
De camera’s waren op de twee voetballers gericht, maar hun woorden waren niet te horen. Die onduidelijkheid hield de reacties niet tegen. Op X, Instagram en TikTok verschenen naast waarderende berichten ook reacties van mensen die vonden dat geloof een privézaak moest blijven.
Opvallend was dat de discussie na het laatste fluitsignaal niet over voetbal, maar over religie ging. In beeld stonden niet langer alleen de om zijn winnaarsmentaliteit bekende Weghorst en doelpuntenmaker Tolu, maar twee mensen die tijd maakten voor iets wat voor hen belangrijk was.
HET VERSCHIL TUSSEN GELOOF OPDRINGEN EN GELOOF TONEN
Achterberg zegt ook de bezwaren te begrijpen van mensen die het voetbalveld geen plaats vinden voor religieuze uitingen. Wel maakt hij onderscheid tussen wat privé is en wat persoonlijk is.
Voor een christen, zegt hij, is geloof een onderdeel van de identiteit. Het beïnvloedt hoe iemand leeft, beslissingen neemt en met anderen omgaat. Je geloof niet aan een ander opdringen betekent daarom niet dat je het altijd moet verbergen.
Mensen houden er misschien niet van als hun de les wordt gelezen. Maar wanneer iemand vanuit zijn geloof begripvol en vriendelijk handelt, kan dat voor zijn omgeving ook een positieve ervaring zijn.
Dat het beeld zoveel belangstelling wekt, verbaast Achterberg niet. Dat de camera op de twee voetballers gericht bleef, verklaart hij uit de nieuwsgierigheid van de kijkers naar wat daar gebeurde.
Het artikel in De Telegraaf eindigt met de gedachte dat voetbal heel even niet het belangrijkste op het veld was. Juist dat korte moment werd wereldnieuws.
Wout Weghorst was ook een van de namen in mijn dossier uit 2022 over de relatie tussen voetbal en geloof.
DE JAREN ACHTER DIE NEGENTIG SECONDEN
In het NOS-artikel van 8 november 2026 vertelt Weghorst dat hij Tolu leerde kennen tijdens een oefenwedstrijd tussen Genk en Burnley. Het contact, dat ontstond toen de een in België en de ander in Engeland speelde, werd later voortgezet in gesprekken over het geloof. Volgens Weghorst kwam ook het voorstel om na de laatste wedstrijd samen te bidden van Tolu.
We hebben het dus niet over twee vreemden die die dag voor het eerst elkaars geloof ontdekten. Hoewel ze verschillende clubshirts dragen, bestonden er al een vriendschap en een geschiedenis van gesprekken over religie. Dat neemt de betekenis van het gebed niet weg, maar maakt het moeilijk om het beeld uitsluitend te beschrijven als een onverwachte toenadering tussen tegenstanders.
In het knipsel wijst Mascha de Jong erop dat de precieze inhoud van het gebed niet bekend is. Dat is een terechte afbakening. De eigen verklaringen van de voetballers geven echter wel informatie over de geschiedenis van hun contact. Het knipsel onderzoekt de bredere religieuze groepsvorming in die voorgeschiedenis niet. We kunnen niet zeggen dat de schrijfster daarvan niet op de hoogte was; wel dat deze verbanden in haar artikel niet aan bod komen.
EEN DOSSIER UIT HET ARCHIEF VAN 2022
Mijn artikel van 12 december 2022 droeg de titel: “GAAT HET NEDERLANDSE VOETBAL TEN ONDER AAN DE RELIGIEUZE FACTOR?”
Tijdens het WK in Qatar beschreef ik, op basis van berichten in de toenmalige Nederlandse pers, hoe Nederlandse voetballers samenkwamen om de Bijbel te lezen, te bidden en religieuze uitzendingen te bekijken.
In dat artikel kwamen onder anderen Memphis Depay, Cody Gakpo, Denzel Dumfries en Wout Weghorst voor. Ik beschreef hoe religieuze gesprekken tussen voetballers en Bijbelverzen die ze elkaar stuurden, toen al nieuws waren. Daarom moest ik aan dat archief denken toen ik Weghorst nu hand in hand zag bidden.
Memphis Depay en Cody Gakpo behoorden tot de spelers die ik in mijn dossier uit 2022 besprak in verband met religieuze bijeenkomsten.
Maar ik maak van mijn oude kop vandaag geen conclusie. Er is geen bewezen oorzakelijk verband tussen het bidden van de spelers en de uitschakeling van Nederland. De waarde van het archief ligt nu niet in een verklaring voor een sportieve nederlaag, maar in het feit dat het laat zien dat religieuze verbondenheid tussen voetballers niet nieuw is.
DERKSEN HAALT UIT: “SEKTARISCH EN ENG”
Johan Derksen bekritiseerde de religieuze bijeenkomsten binnen het Nederlands elftal als “sektarisch en eng” en opperde dat sommige spelers eraan deelnamen om dichter bij de sterren van het team te staan.
Een artikel van de nieuwssite Cvandaag van 8 december 2022 beschrijft uitvoerig de religieuze bijeenkomsten van spelers van het Nederlands elftal tijdens het WK in Qatar en de discussie daarover in het televisieprogramma De Oranjewinter.
Volgens het artikel werden onder leiding van Memphis Depay en Cody Gakpo bijeenkomsten gehouden in het hotel waar de ploeg verbleef. Er werd uit de Bijbel gelezen, over preken gesproken en samen gebeden. Volgens de informatie die aan de Volkskrant werd ontleend, namen elf van de 26 spelers aan deze bijeenkomsten deel.
Denzel Dumfries maakte met zijn eigen woorden duidelijk wat deze bijeenkomsten voor hem betekenden. Toen hem na de wedstrijd tegen de Verenigde Staten werd gevraagd met wie hij zijn prijs als man van de wedstrijd het liefst zou delen, noemde hij zonder aarzelen Cody Gakpo. Dumfries vertelde dat Gakpo met hen had gebeden en had uitgelegd hoe hij in zijn geloof stond. Die ervaring had hem dichter bij God gebracht en hem veel kracht gegeven.
Voetbalcommentator Johan Derksen reageerde in De Oranjewinter echter fel op de bijeenkomsten. Hij erkende dat iedereen vrij is om zijn geloof te belijden, maar vond deze verbondenheid “een beetje sektarisch” en binnen een WK “een beetje eng”. Hij vroeg zich af of sommige spelers werkelijk uit geloof deelnamen, of omdat ze ergens bij wilden horen.
Derksen wees vooral op het feit dat twee sterren van het team de bijeenkomsten leidden. Hij opperde dat spelers met minder gewicht binnen de ploeg mogelijk meededen om bij Gakpo en Memphis te horen. Dat was Derksens interpretatie, geen bewezen vaststelling over de motieven van de deelnemers. Wel stelde hij daarmee de vraag aan de orde hoe de invloed van sterspelers doorwerkt in religieuze verbanden buiten het veld.
Het door Derksen genoemde aantal van vijftien spelers werd in de uitzending door verslaggeefster Noa Vahle gecorrigeerd naar elf. René van der Gijp benaderde het onderwerp vanuit psychologisch perspectief: spelers staan onder zo’n grote druk dat ze iets nodig hebben om zich aan vast te houden, zei hij.
Volgens mij gaat het hier in de eerste plaats om de vraag hoe deze religieuze verbanden functioneren. Wie nodigt uit, wie geeft richting, wie doet mee? Kan iemand die niet wil deelnemen, zonder problemen wegblijven? Wanneer gaat geestelijke steun over in regelmatige religieuze beïnvloeding? Om die vragen te stellen, hoeft niemands vrijheid van godsdienst ter discussie te worden gesteld.
DE NOS SCHETSTE TWEE JAAR EERDER AL EEN BREDER BEELD
Het NOS-artikel van Rens Went van 15 november 2024 beschrijft de online Bijbelstudies onder leiding van Jeffrey Sarpong. Volgens het artikel komen profvoetballers uit verschillende Europese landen drie keer per week bijeen. De Engelse groep telt meer dan honderd voetballers; voor de Nederlandse en Franse WhatsAppgroepen wordt het aantal van veertig spelers genoemd. Het gaat om de aantallen die destijds werden gemeld.
De NOS meldt dat deze activiteiten onderdeel zijn van Ballers in God. In hetzelfde artikel komt ook theoloog Mariecke van den Berg aan het woord, die uitlegt dat geloof sporters meer rust kan geven. Sarpong benadrukt dat de religieuze bijeenkomsten geen vervanging zijn voor een sportpsycholoog. Hier is zowel sprake van geestelijke steun als van een vaste organisatie.
DE LEIDERS VAN DE BIJEENKOMSTEN VERTELLEN HET ZELF
Jeffrey Sarpong en Eyong Enoh behoren tot de leiders van de Nederlandstalige en Franstalige religieuze bijeenkomsten die voetballers uit verschillende landen samenbrengen.
Een interview dat Sarpong op 4 maart 2022 aan SoccerNews gaf, voert ons nog verder terug. Sarpong vertelt dat hij op maandag via Zoom met voetballers uit verschillende landen bidt en op donderdag Bijbelstudie houdt. Hij zegt zelf de Nederlandstalige bijeenkomsten te leiden; de Franstalige bijeenkomsten worden geleid door Eyong Enoh, die hij van Ajax kent. Ook Kingsley Ehizibue en Fabian Sporkslede noemt hij als deelnemers.
De gesprekken die Sarpong beschrijft, gaan niet alleen over wedstrijden winnen. Ook gezinsleven, relaties, carrière en financiële kwesties kunnen aan bod komen. Zelf omschrijft hij hun verbondenheid als een familie en een broederschap. Daarmee wordt het terrein dat onderzoek verdient breder: een religieuze kring van onderlinge steun die invloed kan hebben op verschillende delen van het leven van voetballers.
HET DOEL: EEN “BALLER IN GOD” IN ELK TEAM TER WERELD
Het opvallendste document in dit dossier is geen beschuldiging van een buitenstaander, maar de eigen presentatie van de gemeenschap. Op de Pro-pagina omschrijft Ballers in God zijn doel als een “Baller in God” in elk voetbalteam ter wereld. De organisatie spreekt over de mogelijkheid om, dankzij de bekendheid en het bereik van voetballers, anderen met de christelijke boodschap te bereiken.
Op dezelfde pagina staan de namen van John Bostock, Jeffrey Sarpong en Eyong Enoh. Er worden Engelstalige, Franstalige en Nederlandstalige online bijeenkomsten beschreven, naast wekelijkse gebedsbijeenkomsten en een jaarlijkse retraite aan het einde van het seizoen. Ook is er een aanmeldgedeelte waar geïnteresseerde spelers hun club- en contactgegevens kunnen invullen.
Dit alles beschrijft een structurelere organisatie dan een eenmalig gebed in de kleedkamer.
ZE RICHTEN ZICH NIET ALLEEN TOT VOETBALLERS, MAAR OOK TOT SUPPORTERS
Promotiebeeld met het logo van Ballers in God en de tekst
“De beste Baller in God-momenten van 2025”. De gemeenschap spreekt voetballiefhebbers aan met beelden van bekende spelers.
Op de Community-pagina van Ballers in God wordt het streven beschreven om ook supporters te bereiken door gebruik te maken van de invloed die voetballers op hun publiek hebben. Sociale media, livestreams en vraag-en-antwoordsessies worden daarbij als middelen genoemd.
Mijn conclusie uit deze verklaringen is dat voetbal hier niet alleen het gemeenschappelijke beroep van de leden is, maar ook wordt gezien als een kanaal om de religieuze boodschap naar een groter publiek te brengen. Dat hoeft niet als een verborgen bedoeling te worden gepresenteerd. De gemeenschap spreekt zelf openlijk over het verspreiden van het geloof.
Een gelovige voetballer die een vriend steunt, en de bekendheid van een speler die miljoenen mensen bereikt en daarmee de zichtbaarheid van een religieuze beweging vergroot, zijn verschillende kanten van dezelfde discussie. Bij dat laatste verschuift de journalistieke belangstelling van het veld naar de leiding van die beweging, haar werkwijze en haar publieke verklaringen.
JOHN BOSTOCK EN DE GESCHIEDENIS VAN DE BEWEGING
Een interview van Christians in Sport van 23 november 2023 stelt John Bostock voor als de oprichter van Ballers in God in 2015. In de introductie worden het begeleiden van profvoetballers op hun christelijke geloofsweg en het bekendmaken van Jezus in de voetbalwereld als doelstellingen genoemd.
Ook dit is van belang: we hebben het over een beweging waarvan de voortrekkers en bijeenkomsten bekend zijn en waarvan het streven naar verspreiding in de eigen bronnen staat beschreven. Maar het bestaan van een georganiseerde religieuze beweging betekent op zichzelf niet dat er sprake is van druk, misstanden of een geheime organisatie. Voor zo’n bewering zijn aanvullende concrete aanwijzingen nodig.
GAKPO ORGANISEERDE EEN KERKDIENST IN HET STADION
Cody Gakpo toonde tijdens de kampioenswedstrijd van Liverpool tegen Tottenham in 2025 zijn shirt met de tekst “I belong to Jesus” — “Ik behoor Jezus toe” — en bracht zo zijn geloof onder de aandacht van de tribunes en de camera’s.
Religieuze activiteiten in de voetbalwereld blijven niet beperkt tot online bijeenkomsten. In een programma-aankondiging van NPO Radio 1 van 18 april 2022 werd gemeld dat Cody Gakpo een kerkdienst zou organiseren in het Philips Stadion. In een portret van Gakpo bij de EO staat dat dit evenement samen met zijn kerk, Levende Steen Ministries, werd georganiseerd.
Een stadion dat wordt opengesteld voor een religieuze bijeenkomst, een beroemde voetballer die samen met zijn kerk naar buiten treedt en internationale bijeenkomsten die worden voortgezet, zijn afzonderlijke feiten die elk onderzocht kunnen worden. We kunnen ze niet samenvoegen alsof ze allemaal vanuit één centrum worden aangestuurd. Wel maken ze het stuk voor stuk de moeite waard om te bespreken hoe religie in het profvoetbal zichtbaar wordt buiten de persoonlijke geloofsbeleving.
ER IS EEN CONCRETE BAND MET TURKIJE, MAAR OOK DIE HEEFT GRENZEN
John Bostock, de oprichter van Ballers in God, speelde tijdens zijn voetbalcarrière ook voor Bursaspor.
Ook voor Turkije is er een opvallend detail: John Bostock, de oprichter van Ballers in God, heeft voor Bursaspor gespeeld. De wedstrijdselecties uit 2018 in het officiële archief van Bursaspor bevestigen dit. Ook Weghorsts verleden bij Beşiktaş maakt dat deze discussie voor de Turkse lezer niet geheel onbekend terrein is.
Maar dat een voetballer in Turkije heeft gespeeld, bewijst niet dat hij daar activiteiten voor een religieuze organisatie heeft ontplooid. Welke spelers in Turkije contacten hebben met dergelijke gemeenschappen, of clubs van die bijeenkomsten weten en hoe deelname tot stand komt, zijn vragen voor afzonderlijk onderzoek. De beschikbare bronnen rechtvaardigen op dit moment niet de conclusie dat er in Turkije een geheime structuur bestaat.
Toch rijst de vraag of het voor clubs voldoende is om alleen naar transfersommen en sportieve gegevens te kijken. Als geestelijke adviseurs, religieuze begeleiders en steungroepen een belangrijke plaats innemen in het leven van een speler, moeten ook die relaties worden begrepen. Respect voor geloof betekent niet dat we moeten ophouden vragen te stellen over organisaties.
DE VRAAG IS NIET MEER ALLEEN WIE ER BIDT
Naar mijn mening is het onvoldoende om het krantenknipsel van vandaag uitsluitend als een sympathieke vriendschapsfoto te lezen. Op het beeld staan twee mensen; in het archief vinden we jarenlange bijeenkomsten, religieuze begeleiding en een gemeenschap die zich via het voetbal wil verspreiden. Wie die samen onderzoekt, ziet een breder verhaal dan de foto alleen vertelt.
Tegelijkertijd kunnen we niet iedereen met hetzelfde geloof als lid van dezelfde gemeenschap beschouwen. Gakpo’s band met zijn kerk, Sarpongs bijeenkomsten en het gebed van Weghorst en Tolu tonen niet aan dat al deze spelers bij dezelfde religieuze organisatie zijn aangesloten.
Hier ligt de open vraag in dit dossier: wie is met welke organisatie verbonden, en op welk niveau?
In het profvoetbal bestaan organisaties die spelers uit verschillende landen en clubs samenbrengen, regelmatig bijeenkomsten houden en hun religieuze boodschap onder supporters willen verspreiden. Bovendien verklaren ze zelf dat ze in elk team ter wereld aanwezig willen zijn. Dan moeten we ook spreken over de invloed van deze activiteiten op voetballers, de onderlinge verhoudingen binnen teams en de supporters.
Daarom kom ik vandaag terug op het onderwerp dat ik in 2022 behandelde. Het negentig seconden durende gebed van Weghorst en Tolu verklaart al deze verbanden op zichzelf niet. Het brengt wel religieuze activiteiten die al jaren in de voetbalwereld plaatsvinden opnieuw onder de aandacht. Met respect voor de godsdienstvrijheid van voetballers blijft de vraag: wie beoordeelt de religieuze verspreidingsactiviteiten die gebruikmaken van de bekendheid en het grote bereik van het voetbal, en hoe gebeurt dat? Dat is de vraag waarop clubs en voetbalbonden antwoord moeten geven.
BEVRIENDE NIEUWSSITES BRENGEN MIJN ARTIKELEN BIJ MILJOENEN LEZERS…
Bir yanıt yazın