Osmanlı’nın Lahey Barış Sarayı’na hediye ettiği 114 yıllık Hereke halısı Türkiye’de restore edildi, törenle yerine geri kondu.
Hollanda’nın Lahey kentinde bulunan ve uluslararası hukukun en önemli adreslerinden biri olan Barış Sarayı, sadece hukukun değil, kültürel mirasın ve diplomatik tarihî sembollerin de sergilendiği bir mekân.
İşte bu sarayın en önemli kültürel miras eserlerinden biri olan 114 yıllık Hereke halısı, geçtiğimiz yıl Türkiye’de kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçirildikten sonra büyük bir törenle yeniden Barış Sarayı’na döndü. Halı, Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1911 yılında saraya hediye edilmişti ve Türkiye dışında bulunan en büyük el dokuma halı olarak biliniyor.
Bu muhteşem halı, yaklaşık 160 metrekarelik yüzeyi ve 13 milyon 704 bin 480 Türk düğümünden oluşan zarafetiyle Barış Sarayı’nın Japon Salonu’nun zeminini süslüyor. Bu salon, özellikle Daimi Tahkim Mahkemesi gibi uluslararası davaların ve konferansların yapıldığı bölüm olarak kurumun en görkemli alanlarından biridir.
RESTORASYON TÜRKİYE’DE YAPILDI
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Barış Sarayı’nı yöneten Carnegie Vakfı arasında 2023’te imzalanan protokol çerçevesinde halı, restorasyon için Türkiye’ye getirildi. Halı önce Hollanda’da ön temizlik aşamasından geçirildi; ardından Aksaray’ın Sultanhanı ilçesinde uzman ekipler tarafından kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçti. Bu süreçte halı dijital ortamda bölümlere ayrıldı, hasarları titiz analiz edildi ve doğal boyalar ile geleneksel Türk düğümü teknikleri kullanılarak aslına uygun biçimde onarıldı.
Yetkililer, restorasyon boyunca halının hem dayanıklılığının hem de orijinal renk ve desen güzelliğinin korunmasına büyük özen gösterildiğini belirtti.
GÜNÜN TÖRENİ VE BAKAN KATILIMI
Restorasyon tamamlandığında, halının tekrar Hollanda’ya gönderilmesi vesilesiyle Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy Türkiye’nin Lahey Büyükelçisi Selçuk Ünal ve diğer kurum temsilcilerinin katıldığı özel bir tören düzenlendi. Törende halı, Türkiye’nin Hollanda ile paylaştığı ortak kültürel mirasın ve barış vizyonunun somut bir nişanesi olarak vurgulandı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’dan sonra söz alan Hollanda’nın Ankara Büyükelçisi Wijnands, tören esnasında halının “iki ülke arasındaki ortak tarihin ve dostluğun kanıtı” olduğunu ifade etti. Bakan Yardımcısı Alpaslan ise bu eşsiz halının restorasyonunun, hem Türk el sanatının inceliğini hem de ülkemizin tarihî mirasına verdiği önemi gösterdiğini vurguladı.
OSMANLI’NIN HEDİYESİ OLARAK KÜLTÜREL DİPLOMASİ
Hereke halısı, Osmanlı İmparatorluğu’nun 1911’de Barış Sarayı inşası için çağrı yapıldığında bağışladığı eserlerden biri olarak tarihe geçti. O dönemde saraya yapılan katkılar arasında dünyadan çok sayıda eser vardı; Rusya’dan vazolar, İtalya’dan mermerler ve Japon duvar halıları gibi değerli parçalar bulunuyordu. Bu bağlamda Hereke halısı, Osmanlı’nın uluslararası barış ve işbirliği mesajının bir simgesi olarak sarayın kültürel dokusuna kazındı.
Bugün Apeldoorn’daki Paleis Het Loo’nun duvarlarında Osmanlı’nın diplomatik ağırlığını hatırlatan figürler yeniden görünür hale gelirken, Lahey’deki Barış Sarayı’nın zemininde Osmanlı’nın barışa ve uluslararası hukuka verdiği değeri simgeleyen Hereke halısı yeniden yerini almış durumda.
Biri 17. yüzyılın güç dengelerini anlatıyor. Diğeri 20. yüzyıl başının barış idealini taşıyor. Aradan geçen yüzyıllara rağmen ortak nokta değişmiyor: Osmanlı’nın Avrupa ile kurduğu temas sadece savaş ve rekabet üzerinden değil, diplomasi, kültür ve sanat üzerinden de şekillenmiş.
Hollanda ile Türkiye arasındaki ilişkiler, yalnızca siyasi açıklamalarla ölçülemez. Bazen bir merdivenin duvarındaki figürlerde, bazen de uluslararası mahkemelerin sessiz salonlarında serili bir halının ilmiklerinde saklıdır.
Duvarlar konuşsa tarih anlatır. Halılar konuşsa hafıza…
Ve her ikisi de bize şunu hatırlatır: Kültür, diplomasinin en kalıcı dilidir.
*********************
TENTOONSTELLING DIE OP 17 APRIL IN NEDERLAND VAN START GAAT TOONT FIGUREN DIE HET DIPLOMATIEKE GEWICHT VAN HET OSMANSE RIJK HERINNEREN
In het Paleis Het Loo in Apeldoorn wordt de restauratie van de muurschildering “De Grote Trap” zichtbaar voor het publiek.
Wie naar het op één na grootste schilderij van Nederland kijkt, ziet mannelijke figuren uit het Ottomaanse Rijk.
Verslag van İlhan KARAÇAY:
Vanaf 17 april opent Paleis Het Loo de tentoonstelling “De Grote Trap, Als Muren Konden Spreken”. De restauratie van deze indrukwekkende muurschildering biedt een unieke kans om het op één na grootste schilderij van Nederland van dichtbij te bekijken en de verhalen te ontdekken die het zo bijzonder maken.
De tentoonstelling vertelt de gelaagde geschiedenis van dit werk dat in de zeventiende eeuw in opdracht van Koning en Stadhouder Willem III werd gemaakt en later op aanwijzing van koningin Wilhelmina in oorspronkelijke staat werd hersteld. Generaties Oranjes beklommen deze grote trap en de muren waren getuige van alles wat daar gebeurde.
WAAROM NU?
Dit monumentale schilderij heeft dringend restauratie nodig.
Waarom is restauratie noodzakelijk?
In de tentoonstelling staat het indrukwekkende verhaal van dit culturele erfgoed centraal.
DE GROTE TRAP, ALS MUREN KONDEN SPREKEN
Vanaf 17 april bekijken bezoekers van Paleis Het Loo de Grote Trap met andere ogen.
Het is een imposante trap in het hart van het gebouw.
Zij telt in totaal 36 treden. De brede treden in oude stijl zijn geschikt voor lange jurken en smalle kostuums.
Wie naar boven loopt vertraagt vanzelf zijn pas. Op de muren en het plafond ontvouwt zich een geschilderde wereld. Papegaaien, vazen met bloemkransen en mannelijke figuren uit het Ottomaanse Rijk die achter een balustrade lijken te staan en u aankijken. U kijkt naar het op één na grootste schilderij van Nederland. Het ontwerp is van Daniel Marot.
DE KONINKLIJKE TRAP
De Grote Trap is gebouwd om indruk te maken. Zij bestaat uit twee delen en leidt naar de grote zaal van koning en stadhouder Willem III. Hier hield Willem III zijn ontvangsten. De imposante muurschildering omringt de trap volledig. Voor de bezoekers van Willem III moet dit buitengewoon indrukwekkend zijn geweest.
RESTAURATIE IN PALEIS HET LOO
Het schilderij wordt bedreigd door een vernislaag die steeds moeilijker te verwijderen is. Tijdens de tentoonstelling start de restauratie en wordt de vernislaag vervangen.
Aan het begin van een nieuw restauratieproces neemt de tentoonstelling “De Grote Trap” u mee op een historische reis van de zeventiende eeuw tot vandaag. Ontdek alle geheimen van de Grote Trap en volg de restauratie stap voor stap.
Als de muren van dit kunstwerk konden spreken, wat zouden zij vertellen over wat zij meer dan drie eeuwen hebben gezien? Wie liepen deze trap op en af? Wat gebeurde er door de eeuwen heen?
Het werk vertelt een verhaal dat ons van de Veluwe naar het Franse Paleis van Versailles en vandaar naar Istanbul, de vroegere hoofdstad van het Ottomaanse Rijk, voert. Het toont de culturele en politieke banden van de Oranjes met andere dynastieën. Het is niet de enige muurschildering van dit type.
In deze tentoonstelling in Paleis Het Loo maakt u een reis door de tijd. U ontmoet de mensen die de trap betekenis gaven. U ziet de symbolen die zwijgend verhalen vertellen. U wordt getuige van muren die veel hebben meegemaakt.
DE GESCHIEDENIS VAN DE GROTE TRAP
De oorspronkelijke muurschildering werd tussen 1690 en 1694 gemaakt in opdracht van de stichter van Paleis Het Loo, koning en stadhouder Willem III. De Franse binnenhuisarchitect Daniel Marot ontwierp het werk en hofschilder Robert Duval bracht het ontwerp als olieverf op pleister aan.
De tentoonstelling is te zien van 17 april tot en met 30 augustus.
WAT IS HET WARE VERHAAL ACHTER DE GROTE TRAP?
Waarschijnlijk liet koning en stadhouder Willem III deze muurschildering maken om indruk te maken. De mannelijke figuren uit het Ottomaanse Rijk die op de muren zijn afgebeeld hebben een hoge status. Dat is af te leiden uit hun kleding.
WAT GEBEURDE ER MET DE GROTE TRAP?
De Grote Trap onderging verschillende veranderingen. De muurschildering uit de periode 1690 tot 1694 raakte een eeuw later in slechte staat. Lodewijk Napoleon Bonaparte, de broer van de Franse keizer Napoleon, liet de muren wit pleisteren. Rond 1890 liet het pleisterwerk los en in 1902 gaf Wilhelmina opdracht het schilderij in oorspronkelijke stijl te restaureren.
MEHMET TÜTÜNCÜ: “DEZE TRAP IS EEN STILLE GETUIGE VAN HET OSMAANSE GEWICHT IN EUROPA”
Historicus Mehmet Tütüncü bekijkt het onderwerp vanuit een dieper perspectief.
Volgens Tütüncü vormen de schilderingen van de Grote Trap een visuele echo van de Vrede van Karlowitz. Dat de Ottomaanse figuren zo zichtbaar en op een verheven positie zijn afgebeeld, weerspiegelt volgens hem de politieke realiteit van die tijd.
Tütüncü zegt: “Om deze schilderingen correct te lezen moet men de diplomatieke en wetenschappelijke kracht van het Ottomaanse Rijk in de zeventiende eeuw kennen. Het Ottomaanse Rijk was niet alleen een militaire macht. Het was ook een bepalende speler op het gebied van diplomatie, recht en wetenschap. Europa wist dat. Deze trap erkent dat.”
Hij herinnert eraan dat deze figuren in het verleden niet correct zijn geïdentificeerd en soms als louter exotische elementen zijn gezien. Volgens Tütüncü is dat een oppervlakkige benadering. Hij vervolgt: “Zonder de invloed van het Ottomaanse Rijk op Europa serieus te nemen kan dit werk niet volledig worden begrepen. Hier is sprake van een bewuste representatie. Het Ottomaanse Rijk is met een hoge status afgebeeld. Dat is een duidelijke aanwijzing voor het machtsevenwicht van die periode.”
Tütüncü merkt ook op dat in de tentoonstelling de Ottomaanse dimensie sterker kan worden benadrukt. Volgens hem biedt dit een belangrijke kans om de historische banden tussen twee werelden zichtbaarder te maken.
Hij besluit: “Deze trap is niet alleen een document van de Nederlandse geschiedenis maar ook van de diplomatieke relatie tussen het Ottomaanse Rijk en Europa. Als de muren konden spreken zouden zij ons vertellen over machtsevenwichten, vredesonderhandelingen en wederzijds respect.”
De restauratie in Paleis Het Loo beschermt vandaag niet alleen een kunstwerk. Zij opent ook een krachtige deur om de plaats van het Ottomaanse Rijk in de Europese geschiedenis opnieuw te overdenken.
HET SPOOR VAN HET OSMANSE RIJK IN NEDERLAND IS NIET ALLEEN TE ZIEN OP DE MUREN VAN PALEIS HET LOO MAAR OOK IN HET HART VAN HET INTERNATIONAAL RECHT IN DEN HAAG
Het 114 jaar oude Hereke tapijt dat het Ottomaanse Rijk schonk aan het Vredespaleis in Den Haag is in Turkije gerestaureerd en met een ceremonie teruggeplaatst.
Het Vredespaleis in Den Haag geldt als een van de belangrijkste adressen van het internationaal recht en is niet alleen een juridisch centrum maar ook een plaats waar cultureel erfgoed en diplomatieke symbolen worden getoond.
Het 114 jaar oude Hereke tapijt, een van de belangrijkste culturele erfgoedstukken van het paleis, werd vorig jaar in Turkije grondig gerestaureerd en keerde met een plechtigheid terug naar het Vredespaleis. Het tapijt werd in 1911 door het Ottomaanse Rijk geschonken en staat bekend als het grootste handgeknoopte tapijt buiten Turkije.
Dit indrukwekkende tapijt met een oppervlakte van circa 160 vierkante meter en 13 miljoen 704 duizend 480 Turkse knopen siert de vloer van de Japanse Zaal van het Vredespaleis. In deze zaal vinden belangrijke internationale zaken en conferenties plaats, onder meer van het Permanent Hof van Arbitrage.
RESTAURATIE IN TURKIJE
In het kader van een in 2023 ondertekend protocol tussen het Turkse ministerie van Cultuur en Toerisme en de Carnegie Stichting die het Vredespaleis beheert, werd het tapijt voor restauratie naar Turkije gebracht. Na een eerste reiniging in Nederland volgde een uitgebreide restauratie in het district Sultanhanı in Aksaray. Het tapijt werd digitaal in delen geanalyseerd en met natuurlijke verfstoffen en traditionele Turkse knooptechnieken in oorspronkelijke staat hersteld.
Volgens de autoriteiten is tijdens de restauratie grote zorg besteed aan zowel de duurzaamheid als de oorspronkelijke kleuren en patronen.
DE CEREMONIE VAN DE DAG EN DEELNAME VAN DE MINISTER
Bij de terugkeer van het tapijt naar Nederland werd een speciale ceremonie georganiseerd in aanwezigheid van de Turkse minister van Cultuur en Toerisme Mehmet Nuri Ersoy, de Turkse ambassadeur in Den Haag Selçuk Ünal en vertegenwoordigers van andere instellingen.
Tijdens de ceremonie werd benadrukt dat het tapijt een tastbaar symbool is van het gedeelde culturele erfgoed en de vredesvisie van Turkije en Nederland.
Na de toespraak van de minister van Cultuur en Toerisme Mehmet Nuri Ersoy nam de Nederlandse ambassadeur in Ankara, Wijnands, het woord. Tijdens de ceremonie verklaarde hij dat het tapijt een bewijs is van de gedeelde geschiedenis en de vriendschap tussen de twee landen.
Vice-minister Alpaslan benadrukte dat de restauratie van dit unieke tapijt zowel de verfijning van het Turkse ambacht als het belang dat ons land hecht aan zijn historische erfgoed laat zien.
CULTURELE DIPLOMATIE ALS GESCHENK VAN HET OSMANSE RIJK
Het Hereke tapijt werd in 1911 geschonken toen een oproep werd gedaan voor bijdragen aan de bouw van het Vredespaleis. Naast dit tapijt werden ook andere waardevolle objecten geschonken zoals vazen uit Rusland, marmer uit Italië en Japanse wandtapijten. In deze context werd het Hereke tapijt een symbool van de boodschap van internationale vrede en samenwerking van het Ottomaanse Rijk.
Terwijl in Apeldoorn op de muren van Paleis Het Loo figuren opnieuw zichtbaar worden die herinneren aan het diplomatieke gewicht van het Ottomaanse Rijk, ligt in Den Haag op de vloer van het Vredespaleis het Hereke tapijt opnieuw op zijn plaats als symbool van de waarde die het Ottomaanse Rijk hechtte aan vrede en internationaal recht.
Het ene vertelt over de machtsverhoudingen van de zeventiende eeuw. Het andere draagt het vredesideaal van het begin van de twintigste eeuw. Ondanks de eeuwen die zijn verstreken blijft het gemeenschappelijke punt hetzelfde. Het contact van het Ottomaanse Rijk met Europa werd niet alleen gevormd door oorlog en rivaliteit maar ook door diplomatie, cultuur en kunst.
De relaties tussen Nederland en Turkije kunnen niet alleen worden gemeten aan politieke verklaringen. Soms zijn zij verborgen in de figuren op de muren van een trap en soms in de knopen van een tapijt dat in stille zalen van internationale rechtbanken ligt.
Als muren spreken vertellen zij geschiedenis. Als tapijten spreken vertellen zij herinnering.
En beiden herinneren ons eraan dat cultuur de meest blijvende taal van diplomatie is.
