Osmanlı bahçelerinden Avrupa’ya giden lale, nasıl Hollanda’nın sembolü olduysa, Kuzey Denizi’nin haring balığı da Türk girişimcilerin eliyle Türkiye’nin sofralarına doğru yol alıyor.
Bir zamanlar Busbecq’in İstanbul’dan götürdüğü lale Hollanda’nın simgesi oldu. Bugün ise Hollanda’nın simgelerinden haring, Türk girişimcilerin eliyle Türkiye’ye taşınıyor.
Turgut Torunoğulları: “Türkiye’deki otellerimizin tümünde Hollanda balık ürünlerinin satılması için kapılarımızı açıyorum” dedi.
De Telegraaf’ın tam sayfa yer verdiği etkinlikte Abdullah Tagi’nin “Beş yüz yıl önce laleleri bizden aldınız. Şimdi de biz Haring’i sizden alıyoruz” sözleri günün en çok konuşulan cümlesi oldu.
Abdullah ve Umut Tagi kardeşler, Hollanda’nın en geleneksel ürünlerinden birinde elde ettikleri başarıyla Türk toplumunun gurur kaynaklarından biri hâline geldi.
Togan Oral’ın yıllar önce kurduğu “Laleyi siz aldınız, haringi biz alıyoruz” cümlesi, bugün gerçeğe dönüşmeye başladı.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)
İlhan KARAÇAY yazdı
Türkiye ile Hollanda arasındaki ilişkiler 500 yılı geride bırakırken, iki ülke arasındaki dostluğun sadece diplomatik belgelerde değil, günlük yaşamda ve sosyal hayatta da yaşamaya devam ettiğini gösteren anlamlı etkinliklerden biri daha gerçekleşti.
Türkiye’nin, Amersfoort Fahri Konsolosluğu’nun ev sahipliğinde düzenlenen “İkinci Türk-Hollanda Haring Partisi”, Hollanda’nın farklı kesimlerinden yaklaşık 500 davetliyi aynı çatı altında buluşturdu.
Woudenberg’deki tarihi De Viersprong malikanesinin bahçelerinde düzenlenen etkinlikte; siyaset, diplomasi, iş dünyası, kültür, sanat ve medya çevrelerinden çok sayıda isim bir araya geldi.
Ancak davetin dikkat çeken tarafı sadece katılımcı sayısı değildi.
Belki de daha önemlisi, davetlilerin önemli bölümünün Hollandalılardan oluşmasıydı.
Bu durum, yıllardır Türk toplumu tarafından düzenlenen etkinliklerde zaman zaman eksikliği hissedilen karşılıklı etkileşimin bu kez güçlü şekilde sağlandığını gösteriyordu.
Etkinliğe katılanlar arasında Lahey Büyükelçimiz Fatma Ceren Yazgan’dan başka, Rotterdam Başkonsolosumuz Sevgi Kısacık, Amsterdam Başkonsolosumuz M. Burak Ersoy, Ticaret Ateşeleri, DEİK-DTİK Avrupa Temsilciler Kurulu Başkanı Turgut Torunoğulları, Fenerbahçe eski yönetim kurulu üyesi iş insanı Ertan Torunoğulları, UID Hollanda Başkanı Ertuğrul Kurt, TOVER Leiden Başkanı Durmuş Doğan, DTİK Hollanda Gelderland Bölgesi temsilcisi Rahmi Gemril, DTİK Limburg Bölgesi temsilcisi Murat Ateşalp, DTİK Genel Sekreteri Volkan Öztürk ve Amsterdam Esnaflar Birliği Başkanı Ramazan Kaya yer aldı.
Fahri Konsolos Titus F.P. Kramer’in ev sahipliğinde gerçekleşen organizasyon boyunca, Türk ve Hollandalı davetliler aynı masalarda oturdu, sohbet etti, yeni dostluklar kurdu ve geleceğe yönelik iş birliği imkânlarını değerlendirdi.
Bir anlamda haring, iki toplumun buluşmasına vesile oldu.
Meslektaşımız, şair, yazar ve program sunucusu Yavuz Nufel’in etkinlik sonrası yaptığı değerlendirmedeki şu cümle belki de günün en güzel özeti oldu: “Haring bahane, dostluk şahane.”
Gerçekten de gün boyunca yaşanan tablo tam olarak buydu.
Etkinliğe katılanlar yalnızca Hollanda’nın ünlü haringini tatmak için değil, aynı zamanda farklı çevrelerden insanlarla tanışmak, fikir alışverişinde bulunmak ve yeni ilişkiler geliştirmek için bir araya gelmişlerdi.
HOLLANDA’NIN GELENEĞİ İLE TÜRK MİSAFİRPERVERLİĞİ BULUŞTU
Hollanda’da yeni haring sezonu her yıl büyük ilgiyle karşılanıyor.
Yüzyıllardır devam eden bu gelenek, ülkenin kültürel hayatının önemli parçalarından biri olarak kabul ediliyor.
Yeni sezonun ilk haringleri açık artırmalarda satılıyor, özel davetler düzenleniyor ve ülkenin birçok kentinde çeşitli etkinlikler gerçekleştiriliyor.
Amersfoort Fahri Konsolosluğu tarafından düzenlenen Türk-Hollanda Haring Partisi de işte bu geleneğin Türk misafirperverliği ile birleştiği özel organizasyonlardan biri oldu.
Konuklara Hollanda’nın ünlü haringi ikram edilirken, Türk mutfağından seçkin lezzetler de sunuldu.
Özellikle Maraş dondurması büyük ilgi gördü.
Dondurmanın hazırlanışı sırasında yapılan gösteriler Hollandalı davetlilerin yoğun ilgisini çekti.
Birçok davetli uzun kuyruklar oluşturarak bu geleneksel Türk lezzetini tatma fırsatı buldu.Haring ile Maraş dondurmasının aynı etkinlikte buluşması, aslında günün genel ruhunu da yansıtıyordu.
Bir tarafta Hollanda’nın geleneksel lezzeti. Diğer tarafta Türkiye’nin geleneksel lezzeti.
Ve ortada dostluk.
KÜLTÜR VE SANAT DA ÖN PLANDA YER ALDI
Program boyunca yalnızca yemekler değil, kültürel gösteriler de büyük ilgi gördü.
Ege yöresine ait halk oyunları davetliler tarafından ilgiyle izlendi.
Zeybek gösterileri özellikle Hollandalı konuklardan büyük alkış aldı.
Sanatçı Ersoy Demir’in Türkçe, Hollandaca ve İngilizce seslendirdiği eserler ise gün boyunca etkinliğe ayrı bir renk kattı.
Farklı kültürlerden insanların aynı şarkılara eşlik etmesi, organizasyonun amaçlarından birinin başarıyla gerçekleştiğini gösteriyordu.
Ancak günün en ilginç anlarından biri hiç şüphesiz Hollanda’nın eski Ankara Büyükelçiliği Maslahatgüzarı ve Türkolog Erik Wasstraat’ın sahne önünde sergilediği performans oldu.
Ersoy Demir’in seslendirdiği “Erik Dalı” türküsünün ilk sözleri duyulur duyulmaz yerinden kalkan Wasstraat, müziğe eşlik etmeye başladı. Ardından da diğer Hollandalılar dans kervanına eklendi.
Türk kültürünü yakından tanıyan ve Türkiye’de uzun yıllar görev yapan Wasstraat’ın tetiklediği dans uzadıkça uzadı. Ortaya çıkan görüntüler günün en renkli kareleri arasında yer aldı.
YAVUZ NUFEL: BÖYLESİNİ İLK KEZ GÖRDÜM
Etkinliğe katılan isimlerden biri de gazeteci, yazar ve sunucu Yavuz Nufel’di.
Nufel, organizasyonla ilgili değerlendirmesinde özellikle katılımın kalitesine dikkat çekti.
Daha önce bu kadar çok üst düzey Hollandalı siyasetçi, yönetici, iş insanı ve kültür sanat temsilcisini aynı etkinlikte bir arada görmediğini belirten Nufel, organizasyona tam not verdi. “Davet edildiğin yere erinme, edilmediğin yere görünme derler. Geçen yıl davetli değildim gitmedim. Bu yıl davet edildim ve gittim. Gördüğüm tablo gerçekten etkileyiciydi” diyen Nufel, gün boyunca oluşan dostluk ortamının etkinliğin en önemli başarısı olduğunu vurguladı.
Nufel’in ifadeleriyle: “Dostluk vardı. Muhabbet vardı. Tanışma vardı. Kaynaşma vardı. Türk misafirperverliği vardı. Daha ne olsun?” Gerçekten de etkinlik boyunca gözlenen tablo, yalnızca resmî konuşmalarla sınırlı kalmayan samimi bir atmosferin oluştuğunu gösteriyordu.
BÜYÜKELÇİ YAZGAN’DAN VEDA KONUŞMASI
Etkinliğin en dikkat çekici konuklarından biri de Türkiye’nin Lahey Büyükelçisi Fatma Ceren Yazgan oldu. Kısa süre önce Kiev Büyükelçiliği görevine atanacağı açıklanan Yazgan, Haring Partisi’ne son kez katıldığını belirterek davetlilere veda etti.
Konuşmasında Türkiye ile Hollanda arasındaki tarihi ilişkilere değinen Yazgan, iki ülke arasındaki bağların yalnızca diplomatik düzeyde değil, insanlar arasındaki ilişkiler sayesinde de güçlendiğini vurguladı.
Yazgan’ın haring üzerinden yaptığı esprili değerlendirme ise salonda tebessüm yarattı.
Türkiye’de birçok kişinin Hollanda denildiğinde yalnızca lale ve yel değirmenlerini düşündüğünü söyleyen Büyükelçi, yakın gelecekte bu sembollere haringin de eklenebileceğini ifade etti.
Konuşmasının sonunda davetlilerden uzun süre alkış alan Yazgan, birçok kişiyle tek tek vedalaştı.
DE TELEGRAAF’TAN GENİŞ İLGİ
Etkinliğin yankıları yalnızca davetlilerle sınırlı kalmadı.
Hollanda’nın en büyük gazetelerinden De Telegraaf da organizasyona geniş yer ayırdı.
Gazete, Türk-Hollanda Haring Partisi’ni tam sayfa haber yaparken, özellikle Türk kökenli balıkçı Abdullah Tagi’nin açıklamalarını ön plana çıkardı.
Tagi’nin, “Beş yüz yıl önce laleleri bizden aldınız. Belki beş yüz yıl sonra herkes haringin Türkiye’den geldiğini düşünecek” sözleri haberde geniş yer buldu.
Bu sözler davetliler arasında da günün en çok konuşulan ifadelerinden biri oldu.
Çünkü bu esprili cümlenin arkasında aslında iki ülke arasındaki beş asırlık ilişkinin sembolik bir özeti yatıyordu.
ETKİNLİK GELECEK YILLARDA DA DEVAM EDECEK
Organizasyonun sonunda katılımcıların büyük bölümü etkinliğin geleneksel hale getirilmesi yönündeki görüşlerini dile getirdi.
Katılımcılar, Türk ve Hollanda toplumları arasında böylesine doğal ve samimi ortamların her geçen yıl daha fazla önem kazandığını belirttiler.
Amersfoort Fahri Konsolosu Titus F.P. Kramer ve organizasyonda görev alan ekip üyeleri Mehmet Keskin ile Birol Yoldemir’in uzun süren hazırlıkları sonucunda gerçekleştirilen etkinlik, birçok davetli tarafından son yılların en başarılı Türk-Hollanda organizasyonlarından biri olarak değerlendirildi.
Günün sonunda geriye yalnızca yenilen haringler, Maraş dondurmaları ve çekilen fotoğraflar kalmadı.
Aynı zamanda iki toplum arasında kurulan yeni dostluklar da kaldı.
Belki de Haring Partisi’nin gerçek başarısı tam olarak buydu.
Çünkü bazı etkinlikler yalnızca düzenlendikleri gün için yapılır.
Bazıları ise insanlar arasında kalıcı köprüler kurar.
Amersfoort’taki Türk-Hollanda Haring Partisi, ikinci gruba giren etkinliklerden biri olarak hafızalarda yerini aldı.
Ancak bu etkinliğin asıl ilginç tarafı yalnızca aynı sofrada buluşan insanlar değildi. Haring Partisi, farkında olmadan Türk-Hollanda ilişkilerinin 500 yıllık başka bir hikâyesini de yeniden gündeme taşıyordu. Çünkü bu hikâyenin bir ucunda lale, diğer ucunda ise haring vardı.
LALE İLE HARİNG GERÇEĞİ
BİRİ OSMANLI BAHÇELERİNDEN ÇIKTI, DİĞERİ KUZEY DENİZİ’NDEN GELDİ:
Hollanda denildiğinde dünyanın aklına ilk ne gelir?
Kimine göre yel değirmenleri.
Kimine göre takunyalar.
Kimine göre peynir.
Ama dünyanın çok büyük bölümü için Hollanda’nın iki büyük sembolü vardır:
Lale ve haring.
Birisi rengârenk çiçek tarlalarının sembolüdür.
Diğeri Kuzey Denizi’nin tuzlu lezzetinin.
İlk bakışta birbirleriyle hiçbir ilgileri yokmuş gibi görünür.
Birisi bahçede yetişir.
Diğeri denizde yaşar.
Birisi gözlere hitap eder.
Diğeri damaklara.
Ama aslında lale ile haring arasında çok ilginç bir ortak nokta vardır.
İkisi de Türkiye ile Hollanda arasındaki ilişkilerin sembollerinden biri hâline gelmiştir.
Üstelik biri geçmişi anlatırken, diğeri geleceği anlatmaktadır.
Amersfoort’taki Türk-Hollanda Haring Partisi’nde dolaşırken aklıma sürekli bu düşünce geldi.
Çünkü davetliler haring yerken, aslında farkında olmadan 500 yıllık bir hikâyenin yeni bölümünü de yazıyorlardı.
HOLLANDA’NIN EN ÜNLÜ ÇİÇEĞİ HOLLANDA’DA DOĞMADI
Bugün Keukenhof’a giden milyonlarca turist, uçsuz bucaksız lale tarlalarını görünce bu çiçeğin Hollanda’da doğduğunu sanır.
Oysa gerçek farklıdır.
Lalenin Avrupa yolculuğu İstanbul’dan başladı.
Yıllardır bu konuda araştırmalar yaptım.
Defalarca yazdım.
TRT yayınlarında anlattım.
Lale soğanlarını Hollanda’daki dostuna gönderen Busbecq, Fransa’da yer alan aynı isimli bir köyde doğmuş ve orada ölmüştü. TRT ekibi ile birlikte gittiğimiz Busbecque’de, tarihi adamın mezarını da bir kilise içinde bulduk. Busbecq konusunu araştırmacı Veyis Güngör anlatmıştı.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul’da görev yapan Avusturya Büyükelçisi Ogier Ghiselin de Busbecq, görev dönüşünde yanında yalnızca diplomatik raporlar götürmedi.
Lale soğanlarını da Avrupa’ya taşıdı.
Yıllardır yazılarımda ve televizyon programlarında anlattığım bu hikâye, bugün Hollanda’nın dünya çapındaki lale başarısının başlangıç noktası olarak kabul ediliyor.
Sonrası tarihtir.
Avrupa önce laleyi tanıdı.
Sonra sevdi.
Lale soğanlarının ilk ekildiği, Leiden’deki Hortus Botanicus bahçesi
Daha sonra Hollandalılar bu çiçeği bir sanat eserine dönüştürdü.
Yeni türler geliştirdiler.
Yeni renkler elde ettiler.
Ticarete dönüştürdüler.
Dünyaya pazarladılar.
Bugün dünya lale ticaretinin merkezi Hollanda’dır.
Bunun aksini söylemek mümkün değildir.
Ancak başlangıç noktası da unutulmamalıdır.
Bu nedenle Hollanda’nın lale hikâyesinde Türkiye’nin özel bir yeri vardır.
Lale yalnızca bir çiçek değildir.
İki ülke arasındaki tarihî bağın yaşayan sembollerinden biridir.
ŞİMDİ HİKÂYE TERS YÖNE AKIYOR
Aradan yaklaşık beş asır geçti.
Bu kez yolculuk ters istikamette ilerlemeye başladı.
Çünkü şimdi sahnede haring var.
Haring, Hollanda kültürünün en güçlü geleneklerinden biridir.
Kuzey Denizi’nin ürünüdür.
Yüzyıllardır Hollanda sofralarının vazgeçilmezidir.
Yeni sezonun ilk haringi çıktığında gazeteler manşet atar.
Televizyonlar canlı yayın yapar.
Açık artırmalar düzenlenir.
İş dünyası özel davetler verir.
Kısacası haring, Hollandalılar için yalnızca bir balık değildir.
Kültürdür.
Gelenektir.
Kimliktir.
Her ne kadar, elit tabaka yiyeceği olsa da, tıpkı bizim için lakerda neyse, Hollandalılar için de haring odur.
İşte bu yüzden Amersfoort’taki Haring Partisi sıradan bir davet değildi.
Çünkü burada iki kültür aynı masada buluşuyordu.
Bir tarafta Osmanlı’dan Avrupa’ya giden lalenin hikâyesi vardı.
Diğer tarafta Hollanda’dan Türkiye’ye doğru yola çıkan haringin hikâyesi.
TAGİ KARDEŞLER HİKÂYENİN TAM ORTASINDA DURUYOR
Bu hikâyenin en ilginç tarafı ise hiç şüphesiz Tagi kardeşlerdir.
Abdullah ve Umut Tagi’nin hikâyesi, aslında Türk göç tarihinin en dikkat çekici başarı öykülerinden biridir.
Çünkü onlar yalnızca balık satmadılar.
İki kültür arasında köprü kurdular.
Yıllar önce yaptığım röportajlarda bana anlattıkları hayaller bugün birer birer gerçekleşiyor.
Bir zamanlar Hollanda’nın milli yiyeceği olarak görülen haring, bugün Türkler tarafından da tanınmaya başladı.
İstanbul’da Hollanda balık ürünleri satılması bundan birkaç yıl önce birçok kişiye hayal gibi gelebilirdi.
Bugün ise bu gerçekleşmeye başladı.
De Telegraaf’a konuşan Abdullah Tagi’nin sözleri de bunu doğruluyor.
Türklerin artık haringe daha fazla ilgi gösterdiğini anlatıyor.
Ekmek arasında.
Soğanla.
Turşuyla.
Kendi damak zevklerine uyarlayarak tüketmeye başladıklarını söylüyor.
Belki de kültürler arasındaki alışveriş tam olarak böyle gerçekleşiyor.
Kimse kendi kimliğini kaybetmiyor.
Ama yeni tatlar öğreniyor.
Yeni alışkanlıklar kazanıyor.
Yeni dostluklar kuruyor.
Bazıları şöyle düşünebilir: “Türklerle haringin ne ilgisi var?”
Aslında düşündüğümüzden daha fazla ilgisi var.
Çünkü Türk mutfağında da tuzlanarak olgunlaştırılan balık geleneği bulunuyor.
Lakerda bunun en güzel örneğidir.
Özellikle İstanbul kültüründe lakerda yalnızca bir meze değildir.
Aynı zamanda bir gelenektir.
Bir ustalıktır.
Bir sabır işidir.
Haring de böyledir.
O da özen ister.
Ustalık ister.
Tecrübe ister.
Bu nedenle haring ile lakerda birbirinin aynısı olmasa da, aynı deniz kültürünün farklı temsilcileri olarak görülebilir.
Belki de bu yüzden haring Türk damak tadına sanıldığı kadar uzak değildir.
ABDULLAH TAGİ’NİN ŞAKASININ ARKASINDAKİ DERİN GERÇEK
Amersfoort’taki partide günün en çok konuşulan sözlerinden biri Abdullah Tagi’den geldi.
Gülümseyerek şöyle dedi: “Beş yüz yıl önce laleleri bizden aldınız. Belki beş yüz yıl sonra herkes haringin Türkiye’den geldiğini düşünecek.”
Salonda gülüşmeler oldu.
Ama bu söz aslında yalnızca bir şaka değildi.
İçinde önemli bir mesaj taşıyordu.
Çünkü Tagi’nin anlatmak istediği şey haringin kökeni değildi.
Kültürel alışverişti.
Lalenin Hollanda ile özdeşleşmesi nasıl yüzyıllar aldıysa, haringin de Türkler tarafından benimsenmesi zaman alacak.
Ama süreç başlamış durumda.
İstanbul’da satılan haring bunun ilk işaretlerinden biridir.
Türklerin haring partilerine ilgi göstermesi ikinci işarettir.
Türk girişimcilerin sektörde söz sahibi olması ise üçüncü işarettir.
Hollanda’daki en tanınmış işadamlarından Turgut Torunoğulları, Tagi kardeşlere bir çağrı yaparak şunları söyledi: “Türkiye’deki otellerimizin tümünde Hollanda balık ürünlerinin satılması için kapılarımızı açıyorum.”
TOGAN ORAL YILLAR ÖNCE ASLINDA BUGÜNÜ ANLATMIŞTI
Bu noktada yıllar önce Rotterdam’da yapılan bir konuşmayı hatırlamamak mümkün değil.
Tagi kardeşlerin kazandığı ödül töreninde dönemin Rotterdam Başkonsolosu Togan Oral şu tarihi cümleyi kurmuştu: “Siz bizden laleyi alarak dünyaya tanıttınız. Şimdi ise biz sizden ringa balığını alarak hem Türkiye’ye hem de dünyaya tanıtacağız.”
O gün bu sözler salonda alkışlanmıştı.
Bugün ise gerçekleşmeye başladığını görüyoruz.
Çünkü artık haring yalnızca Hollandalıların balığı değildir.
Türk girişimcilerin de hikâyesinin parçasıdır.
Türk-Hollanda ilişkilerinin de parçasıdır.
BİR ÇİÇEK VE BİR BALIKTAN DAHA FAZLASI
Lale ile haring arasındaki ortak nokta aslında ne çiçektir ne de balık.
Ortak nokta insandır.
Meraktır.
Paylaşmaktır.
Birbirinden öğrenmektir.
Yüzyıllar önce Osmanlı bahçelerinden çıkan bir lale Avrupa’ya gitti.
Bugün Hollanda’nın sembolü oldu.
Yüzyıllar sonra Hollanda’nın sembollerinden biri olan haring, Türk girişimcilerin ellerinde yeni bir yolculuğa çıktı.
Belki hiçbir zaman lale kadar ünlü olmayacak.
Belki hiçbir zaman milyonlarca turist haring görmek için Hollanda’ya gelmeyecek.
Ama bir gerçek değişmeyecek:
Lale iki ülke arasında geçmişin köprüsünü kurdu.
Haring ise geleceğin köprüsünü kuruyor.
Ve Amersfoort’taki Haring Partisi bize bir kez daha gösterdi ki, bazen ülkeler arasındaki dostlukları en iyi anlatan şey büyük siyasi anlaşmalar değil, aynı sofrada paylaşılan küçük bir balık ve yüzyıllar önce yola çıkmış mütevazı bir lale soğanı olabiliyor.
TAGİ KARDEŞLERİN HİKÂYESİ SADECE BİR TİCARET BAŞARISI DEĞİL, AYNI ZAMANDA BİR GÖÇ VE ENTEGRASYON HİKÂYESİDİR
Amersfoort’taki Türk-Hollanda Haring Partisi’nde herkes haringi konuşuyordu.
Kimi yeni sezonun kalitesini…
Kimi Kuzey Denizi’ndeki avı…
Kimi de Hollanda’nın bu köklü geleneğini…
Ancak orada bulunan herkesin belki de farkında olmadığı başka bir gerçek daha vardı.
O da şu: Bugün Hollanda’nın en önemli haring isimlerinden biri olarak kabul edilen Abdullah Tagi ile kardeşi Umut Tagi’nin hikâyesi, aslında yalnızca balıkçılık hikâyesi değildir.
Bu hikâye aynı zamanda Hollanda Türk toplumunun son yarım yüzyıllık serüveninin özetidir.
Çünkü bu hikâyede göç vardır.
Çalışmak vardır.
Uyum sağlamak vardır.
Mücadele vardır.
Başarı vardır.
Ve sonunda takdir görmek vardır.
İşte bu nedenle Tagi kardeşlerin hikâyesi, yalnızca haring sektörünün değil, Hollanda Türk toplumunun da en dikkat çekici başarı öykülerinden biri olarak değerlendirilebilir.
Yıllar önce kendileriyle yaptığım görüşmelerde dikkatimi çeken ilk ayrıntılardan biri buydu.
Abdullah Tagi henüz dokuz yaşındayken Hollanda’ya gelmişti.
Kardeşi Umut ise Hollanda’da doğmuştu.
Aile Anadolu’nun iç kesimlerinden geliyordu.
Denizle büyümemişlerdi.
Balıkçılıkla ilgileri yoktu.
Hatta çocukluk yıllarında denizi bile görmemişlerdi.
Ama hayat bazen insanı hiç beklemediği yerlere götürüyor.
Tagi kardeşler de Hollanda’da büyürken kendilerini bir gün ülkenin en önemli balık tüccarları arasında bulacaklarını elbette bilmiyorlardı.
Onlar da diğer binlerce Türk ailesi gibi daha iyi bir gelecek kurmaya çalışan göçmen bir ailenin çocuklarıydı.
Ancak çalışmayı seçtiler.
Öğrenmeyi seçtiler.
Pes etmemeyi seçtiler.
Ve sonunda Hollandalıların milli lezzeti sayılan haring sektöründe zirveye çıktılar.
HOLLANDA MEDYASI ONLARI KONUŞMAYA BAŞLADI
2014 yılına gelindiğinde Hollanda kamuoyu ilginç bir tabloyla karşılaştı.
Ülkenin önde gelen gazetelerinden Algemeen Dagblad tarafından geleneksel olarak düzenlenen “En İyi Haring” yarışmasını yine iki Türk kardeş kazanmıştı.
Üstelik bu ilk kez olmuyordu.
İkinci kez de olmuyordu.
Üçüncü kez üst üste oluyordu.
Bu durum yalnızca sektörün değil, medyanın da dikkatini çekti.
Gazeteler geniş haberler yaptı.
Televizyonlar röportajlar yayınladı.
Yorumcular bu başarıyı entegrasyonun en güzel örneklerinden biri olarak değerlendirdi.
Çünkü ortada sıradan bir başarı yoktu.
Hollandalıların kültürel kimliğinin önemli parçalarından biri kabul edilen haring sektöründe, iki Türk kardeş zirveye çıkmıştı.
Hem de arka arkaya üç yıl boyunca.
Bu nedenle bazı gazeteler haberi yalnızca ekonomik başarı olarak değil, aynı zamanda toplumsal uyumun örneği olarak değerlendirdiler.
O günlerde yapılan yorumlardan biri hâlâ hafızamdadır.
Bazı yayın organları Tagi kardeşlerin başarısını şu sözlerle duyurmuştu: “Türk kardeşlerin yeniden kazanması entegrasyona inananları sevindirdi, ırkçıları ise üzdü.” Belki ifade sertti. Ama verilen mesaj açıktı. Başarı milliyet tanımıyordu. Kalite pasaport sormuyordu. İyi haringin sahibi Türk de olabiliyordu. Hollandalı da. Tagi kardeşler işte bu algıyı değiştiren isimlerden biri oldular.
ROTTERDAM BELEDİYE BAŞKANI AHMET ABOUTALEB VE BAŞKONSOLOS TOGAN ORAL’IN SÖZLERİ
Ödül töreninde yapılan konuşmalar da dikkat çekiciydi.
Rotterdam Belediye Başkanı Ahmet Aboutaleb, Tagi kardeşlerin başarısını “entegrasyonun en güzel örneklerinden biri” olarak tanımlamıştı.
Bu söz sıradan bir iltifat değildi.
Çünkü Aboutaleb de göçmen kökenli bir siyasetçi olarak bu başarının ne anlama geldiğini çok iyi biliyordu.
Dönemin Rotterdam Başkonsolosu Togan Oral ise çok daha ilginç bir noktaya dikkat çekmişti.
Şöyle demişti: “Hollanda’ya gelmeden önce ne deniz ne de balık gören Türk kardeşlerin burada balıkçılık alanında bu seviyeye ulaşması gerçekten takdire şayandır.”
Aslında bütün hikâye bu cümlede gizliydi.
Çünkü burada başarı kadar azim de vardı.
Öğrenme isteği de vardı.
Uyum sağlama becerisi de vardı.
70 BİN HARİNGLE GELEN BAŞARI
Tagi kardeşlerin başarısı tesadüf değildi.
Yıllar boyunca kurdukları sistem sayesinde sektörün en güçlü oyuncularından biri hâline geldiler.
Norveç’ten gelen balıklar.
Tuzlama tesisleri.
İşleme merkezleri.
Soğuk zincir yatırımları.
Dağıtım ağları.
Perakende satış noktaları.
Bütün bunlar yıllar süren emeğin sonucuydu.
Bir dönem Hollanda genelinde günde yaklaşık 70 bin haring servis ettiklerini açıklamışlardı.
Bu sayı, haringin Hollanda’daki önemini anlamak açısından da dikkat çekicidir.
Birçok insan için yalnızca küçük bir balık gibi görünen haring, aslında milyonlarca euroluk bir ekonomiyi temsil ediyor.
Tagi kardeşler de bu ekonominin en önemli isimleri arasına girmeyi başardılar.
TÜRK TURŞUSU İLE HOLLANDA GELENEĞİNİ BULUŞTURDULAR
Tagi kardeşlerin başarısını anlatırken gözden kaçan başka bir ayrıntı daha vardır.
Onlar yalnızca mevcut sistemi uygulamadılar.
Kendi yorumlarını da kattılar.
Yıllar önce bana yaptıkları açıklamalarda, Türk salamura ve turşu geleneğinden ilham aldıklarını anlatmışlardı.
Belki de başarının sırrı biraz burada yatıyordu.
Çünkü bazen iki kültürün birikimi birleştiğinde ortaya yeni bir kalite çıkabiliyor.
Bir tarafta yüzyıllardır süren Hollanda haring geleneği.
Diğer tarafta Anadolu’nun salamura ve koruma kültürü.
Sonuçta ortaya ödüller getiren bir başarı hikâyesi çıktı.
HAYALLERİ TÜRKİYE’YE UZANIYORDU
Tagi kardeşlerle yıllar önce yaptığım görüşmelerde dikkatimi çeken bir başka konu da Türkiye hayalleri olmuştu.
O günlerde bana şunu söylemişlerdi: “Haringi Türkiye’ye götürmek istiyoruz.”
Birçok kişi bunu fazla iyimser bir hedef olarak görüyordu.
Çünkü Türkiye’de haring neredeyse hiç bilinmiyordu.
Türk damak tadı farklıydı.
Pazar alışkanlıkları farklıydı.
Ama onlar vazgeçmediler.
Çalıştılar.
Araştırdılar.
Bağlantılar kurdular.
Ve yıllar sonra Abdullah Tagi’nin De Telegraaf’a yaptığı açıklamaları okuduğumda, yıllar önceki o sohbetleri hatırladım.
İstanbul’da Hollanda balık ürünleri satmaya başlamışlardı.
Haring satıyorlardı.
Kibbeling satıyorlardı.
Ve Türklerin ilgisinin giderek arttığını söylüyorlardı.
Demek ki bazen hayallerin gerçekleşmesi için zamana ihtiyaç oluyormuş.
BU HİKÂYE BALIK HİKÂYESİ DEĞİLDİR
Tagi kardeşlerin hikâyesini yalnızca balıkçılık hikâyesi olarak okumak eksik olur.
Bu hikâye aslında Hollanda Türk toplumunun hikâyesidir.
Birinci kuşak geldi.
Çalıştı.
Çocuklarını büyüttü.
İkinci kuşak eğitim aldı.
Ticarete atıldı.
Yeni alanlara girdi.
Üçüncü kuşak artık Hollanda’nın her sektöründe söz sahibi olmaya başladı.
Siyasette.
Hukukta.
Tıpta.
Akademide.
Sanatta.
Ve evet, balıkçılıkta da…
Tagi kardeşler işte bu dönüşümün sembollerinden biridir.
HARİNGDEN DAHA DEĞERLİ OLAN ŞEY
Bugün Amersfoort’taki Haring Partisi’nde insanlar haring yiyordu.
Ama aslında kutlanan yalnızca yeni sezon balığı değildi.
Kutlanan şey, iki toplumun birbirinden öğrenebilme yeteneğiydi.
Kutlanan şey, göçmen bir ailenin çocuklarının Hollanda’nın en geleneksel sektörlerinden birinde zirveye çıkabilmesiydi.
Kutlanan şey, başarının köken sormadığını gösteren bir örnekti.
Ve belki de bu yüzden Abdullah Tagi’nin şu esprisi bu kadar ilgi gördü: “Beş yüz yıl önce laleleri bizden aldınız. Belki beş yüz yıl sonra herkes haringin Türkiye’den geldiğini düşünecek.”
Elbette haring hiçbir zaman Türkiye’den gelmedi.
Ama bir gerçek var ki, gelecekte Hollanda’da haringin hikâyesi anlatılırken Tagi kardeşlerin adı mutlaka anılacaktır.
Çünkü onlar yalnızca haring satmadılar.
Onlar, Hollanda Türk toplumunun başarı hikâyesine unutulmayacak bir sayfa eklediler.
Tagi kardeşleri ilk yazdığım gün ile bugün arasında yaklaşık on iki yıl var. O gün Rotterdam’daki ödül töreninde dile getirilen hayallerin, bugün Amersfoort’taki Haring Partisi’nde gerçeğe dönüşmeye başladığını görmek, bir gazeteci olarak bana ayrı bir mutluluk verdi.
Belki de bu yüzden Amersfoort’taki Haring Partisi yalnızca yeni sezon balığının kutlandığı bir organizasyon değildi.
Bir zamanlar Hollanda’ya işçi olarak gelen insanların çocuklarının, bugün Hollanda’nın en geleneksel sektörlerinden birinde zirveye çıkabildiğinin kutlamasıydı.
Lale ile başlayan hikâyenin yeni kahramanları artık Tagi kardeşlerdi.
Ve bu hikâye henüz bitmedi.
****************
WIJ GAVEN DE TULP, WIJ KREGEN DE HARING TERUG: DE TURKS-NEDERLANDSE HARINGPARTY BRACHT 500 GASTEN BIJEEN
Zoals de tulp vanuit de Ottomaanse tuinen naar Europa reisde en uiteindelijk hét symbool van Nederland werd, zo vindt de haring van de Noordzee via Turkse ondernemers langzaam zijn weg naar de tafels in Turkije.
Ooit nam Busbecq de tulp mee uit Istanbul en werd deze een Nederlands symbool. Vandaag wordt juist de haring, één van de bekendste Nederlandse symbolen, door Turkse ondernemers naar Turkije gebracht.
Turgut Torunoğulları verklaarde: “Ik open de deuren van al onze hotels in Turkije voor de verkoop van Nederlandse visproducten.”
Tijdens het evenement, waaraan De Telegraaf een volledige pagina wijdde, werd vooral de uitspraak van Abdullah Tagi veel besproken: “Vijfhonderd jaar geleden namen jullie de tulpen van ons mee. Nu nemen wij de haring van jullie mee.De broers Abdullah en Umut Tagi zijn met hun succes in één van de meest traditionele Nederlandse sectoren uitgegroeid tot een bron van trots voor de Turkse gemeenschap.
De uitspraak die Togan Oral jaren geleden deed, “Jullie namen de tulp van ons over, wij nemen nu de haring van jullie over”, begint vandaag werkelijkheid te worden.
İlhan KARAÇAY schreef
Terwijl de betrekkingen tussen Turkije en Nederland inmiddels meer dan vijfhonderd jaar geschiedenis tellen, vond opnieuw een bijzonder evenement plaats dat laat zien dat de vriendschap tussen beide landen niet alleen voortleeft in diplomatieke documenten, maar ook in het dagelijks leven en in het maatschappelijke verkeer.
De Tweede Turks-Nederlandse Haringparty, georganiseerd door het Turkse Ereconsulaat in Amersfoort, bracht ongeveer vijfhonderd genodigden uit uiteenlopende geledingen van de Nederlandse samenleving samen.
In de tuinen van het historische landgoed De Viersprong in Woudenberg kwamen vertegenwoordigers uit de politiek, diplomatie, het bedrijfsleven, de cultuursector, de kunstwereld en de media bijeen.
Opvallend was niet alleen het aantal aanwezigen.
Misschien nog belangrijker was het feit dat een groot deel van de gasten uit Nederlanders bestond.
Dat liet zien dat de wederzijdse ontmoeting en interactie, die bij door de Turkse gemeenschap georganiseerde evenementen soms ontbrak, deze keer op een krachtige manier tot stand kwam.
Onder de aanwezigen bevonden zich naast onze ambassadeur in Den Haag, Fatma Ceren Yazgan, ook onze consul-generaal in Rotterdam Sevgi Kısacık, onze consul-generaal in Amsterdam M. Burak Ersoy, handelsattachés, voorzitter van de DEİK-DTİK Europese VertegenwoordigingsraadTurgut Torunoğulları, ondernemer en voormalig bestuurslid van FenerbahçeErtan Torunoğulları, voorzitter van UID NederlandErtuğrul Kurt, voorzitter van TOVER LeidenDurmuş Doğan, vertegenwoordiger van DTİK GelderlandRahmi Gemril, vertegenwoordiger van DTİK LimburgMurat Ateşalp, secretaris-generaal van DTİKVolkan Öztürk, en voorzitter van de Amsterdamse OndernemersverenigingRamazan Kaya.
Gedurende de bijeenkomst, die onder leiding stond van Ereconsul Titus F.P. Kramer, zaten Turkse en Nederlandse gasten aan dezelfde tafels, voerden gesprekken, legden nieuwe contacten en bespraken mogelijkheden voor toekomstige samenwerking.
In zekere zin werd de haring het middel waardoor beide gemeenschappen elkaar ontmoetten.
Collega, dichter, schrijver en programmamaker Yavuz Nufel gaf na afloop misschien wel de mooiste samenvatting van de dag: “De haring was het excuus, de vriendschap was het mooiste onderdeel.”
En precies dat was de sfeer die gedurende de hele dag voelbaar was.
De aanwezigen waren niet alleen gekomen om de beroemde Nederlandse haring te proeven.
Zij kwamen ook samen om nieuwe mensen te ontmoeten, ideeën uit te wisselen en nieuwe relaties op te bouwen.
DE NEDERLANDSE TRADITIE EN DE TURKSE GASTVRIJHEID KWAMEN SAMEN
In Nederland wordt het nieuwe haringseizoen ieder jaar met veel belangstelling ontvangen. Deze traditie, die al eeuwenlang bestaat, wordt beschouwd als een belangrijk onderdeel van het culturele leven van het land. De eerste haringen van het seizoen worden geveild, er worden speciale bijeenkomsten georganiseerd en in tal van steden vinden festiviteiten plaats.
De Turks-Nederlandse Haringparty, georganiseerd door het Ereconsulaat van Turkije in Amersfoort, was één van de bijzondere evenementen waarin deze Nederlandse traditie samensmolt met de Turkse gastvrijheid.
De gasten kregen de beroemde Nederlandse haring aangeboden, maar ook verfijnde gerechten uit de Turkse keuken ontbraken niet. Vooral het ijs uit Kahramanmaraş trok veel belangstelling. De demonstraties tijdens het bereiden en serveren van het ijs maakten grote indruk op de Nederlandse gasten. Velen stonden geduldig in de rij om deze traditionele Turkse lekkernij te proeven.
De ontmoeting van haring en Maraş-ijs tijdens hetzelfde evenement weerspiegelde eigenlijk perfect de sfeer van de dag. Aan de ene kant een traditionele Nederlandse specialiteit. Aan de andere kant een traditionele Turkse lekkernij. En daartussen vriendschap.
CULTUUR EN KUNST STONDEN OOK CENTRAAL
Gedurende het programma genoten de gasten niet alleen van culinaire specialiteiten, maar ook van culturele optredens. Volksdansen uit de Egeïsche regio werden met veel belangstelling gevolgd. Vooral de zeybek-optredens kregen een warm applaus van de Nederlandse aanwezigen.
De artiest Ersoy Demir gaf de bijeenkomst extra kleur met liederen die hij in het Turks, Nederlands en Engels ten gehore bracht. Dat mensen uit verschillende culturen samen dezelfde liederen meezongen, liet zien dat één van de belangrijkste doelstellingen van het evenement daadwerkelijk werd bereikt.
Eén van de meest opvallende momenten van de dag was zonder twijfel het optreden van oud-zaakgelastigde van de Nederlandse ambassade in Ankara en turkoloog Erik Wasstraat. Zodra de eerste woorden van het lied “Erik Dalı” klonken, stond Wasstraat op van zijn stoel en begon enthousiast mee te doen. Niet veel later sloten ook andere Nederlandse gasten zich aan bij de dansende groep.
Wasstraat, die de Turkse cultuur goed kent en jarenlang in Turkije heeft gewerkt, gaf als het ware het startsein voor een dans die steeds groter werd. De vrolijke beelden die hierdoor ontstonden, behoorden zonder twijfel tot de kleurrijkste momenten van de bijeenkomst.
YAVUZ NUFEL: ZO IETS HEB IK NOG NOOIT MEEGEMAAKT
Eén van de aanwezigen was journalist, schrijver en presentator Yavuz Nufel. In zijn beoordeling van het evenement benadrukte hij vooral het niveau van de aanwezigen.
Volgens Nufel had hij nog nooit zoveel hooggeplaatste Nederlandse politici, bestuurders, ondernemers en vertegenwoordigers uit de cultuur- en kunstwereld tegelijkertijd op één evenement gezien. Daarom gaf hij de organisatie de hoogste waardering. “Er bestaat een Turks gezegde: ga niet met tegenzin naar een plaats waar je bent uitgenodigd, maar verschijn ook niet waar je niet bent uitgenodigd. Vorig jaar was ik niet uitgenodigd en ben ik niet gegaan. Dit jaar was ik wel uitgenodigd en ben ik gekomen. Wat ik zag, was werkelijk indrukwekkend”, aldus Nufel.
Hij benadrukte dat de sfeer van vriendschap die gedurende de dag ontstond, de grootste verdienste van het evenement was.
In zijn eigen woorden: “Er was vriendschap. Er waren goede gesprekken. Er waren nieuwe ontmoetingen. Er was verbondenheid. Er was Turkse gastvrijheid. Wat wil een mens nog meer?” Inderdaad liet alles tijdens deze bijeenkomst zien dat er een warme en oprechte sfeer was ontstaan die veel verder ging dan alleen de officiële toespraken.
AFSCHEIDSWOORD VAN AMBASSADEUR YAZGAN
Eén van de meest opvallende gasten van het evenement was de Turkse ambassadeur in Den Haag, Fatma Ceren Yazgan. Yazgan, van wie onlangs bekend werd gemaakt dat zij wordt benoemd tot ambassadeur in Kiev, nam voor de laatste keer deel aan de Haringparty en gebruikte de gelegenheid om afscheid te nemen van de aanwezigen.
In haar toespraak stond zij stil bij de historische betrekkingen tussen Turkije en Nederland. Zij benadrukte dat de banden tussen beide landen niet alleen worden versterkt door diplomatieke contacten, maar vooral ook door de relaties tussen mensen.
Een luchtige opmerking die zij maakte over haring zorgde voor glimlachen in de zaal.
Volgens de ambassadeur denken veel mensen in Turkije bij Nederland nog altijd vooral aan tulpen en windmolens. Zij voegde eraan toe dat het niet ondenkbaar is dat in de nabije toekomst ook de haring aan dat rijtje zal worden toegevoegd.
Aan het einde van haar toespraak kreeg Yazgan een langdurig applaus van de aanwezigen. Vervolgens nam zij persoonlijk afscheid van vele gasten.
GROTE BELANGSTELLING VAN DE TELEGRAAF
De impact van het evenement bleef niet beperkt tot de aanwezigen.
Ook De Telegraaf, één van de grootste kranten van Nederland, besteedde uitgebreid aandacht aan de bijeenkomst.
De krant publiceerde een paginagroot artikel over de Turks-Nederlandse Haringparty en legde daarbij vooral de nadruk op de uitspraken van de Turks-Nederlandse vishandelaar Abdullah Tagi Zijn uitspraak: “Vijfhonderd jaar geleden namen jullie de tulpen van ons mee. Misschien denkt men over vijfhonderd jaar dat de haring uit Turkije komt.”kreeg een prominente plaats in het artikel. Ook onder de gasten behoorde deze uitspraak tot de meest besproken citaten van de dag. Achter deze humoristische opmerking schuilde immers een symbolische samenvatting van vijf eeuwen Turks-Nederlandse betrekkingen.
HET EVENEMENT ZAL OOK IN DE KOMENDE JAREN WORDEN VOORTGEZET
Aan het einde van de bijeenkomst spraken veel deelnemers de wens uit om van de Haringparty een blijvende traditie te maken.
Volgens hen worden dit soort natuurlijke en oprechte ontmoetingen tussen de Turkse en Nederlandse gemeenschap met het jaar belangrijker.
De bijeenkomst, die tot stand kwam dankzij maandenlange voorbereidingen van ereconsul Titus F.P. Kramer en de organisatoren Mehmet Keskin en Birol Yoldemir, werd door veel aanwezigen beschouwd als één van de meest geslaagde Turks-Nederlandse evenementen van de afgelopen jaren.
Aan het einde van de dag bleven niet alleen de herinneringen aan de gegeten haring, het Maraş-ijs en de gemaakte foto’s achter.
Er bleven ook nieuwe vriendschappen bestaan die tussen mensen uit beide gemeenschappen waren ontstaan.
Misschien lag juist daarin het grootste succes van de Haringparty.
Sommige evenementen zijn alleen belangrijk op de dag waarop zij plaatsvinden.
Andere bouwen bruggen die nog jarenlang blijven bestaan.
De Turks-Nederlandse Haringparty in Amersfoort behoort zonder twijfel tot die laatste categorie.
Maar het meest bijzondere aspect van deze bijeenkomst waren niet alleen de mensen die samen aan tafel zaten.
Zonder dat velen het beseften, bracht de Haringparty ook een ander verhaal opnieuw onder de aandacht: een verhaal dat al vijfhonderd jaar deel uitmaakt van de Turks-Nederlandse geschiedenis.
Want aan de ene kant van dat verhaal staat de tulp.
En aan de andere kant de haring.
DE WAARHEID OVER DE TULP EN DE HARING
DE ÉÉN KWAM UIT DE OTTOMAANSE TUINEN, DE ANDER UIT DE NOORDZEE.
Waar denkt de wereld als eerste aan bij Nederland?
Sommigen denken aan windmolens.
Anderen aan klompen.
Weer anderen aan kaas.
Maar voor een groot deel van de wereld zijn er twee symbolen die onmiddellijk met Nederland worden verbonden:
De tulp.
En de haring.
De één staat symbool voor kleurrijke bloemenvelden.
De ander voor de zilte smaak van de Noordzee.
Op het eerste gezicht lijken zij niets met elkaar gemeen te hebben.
De één groeit in een tuin.
De ander leeft in zee.
De één spreekt het oog aan.
De ander de smaakpapillen.
Toch hebben de tulp en de haring een opmerkelijke overeenkomst.
Beide zijn uitgegroeid tot symbolen van de relatie tussen Turkije en Nederland.
Bovendien vertelt de één het verhaal van het verleden, terwijl de ander verwijst naar de toekomst.
Tijdens de Turks-Nederlandse Haringparty in Amersfoort moest ik daar voortdurend aan denken.
Want terwijl de gasten van hun haring genoten, schreven zij onbewust verder aan een nieuw hoofdstuk van een geschiedenis die inmiddels vijf eeuwen omspant.
DE BEROEMDSTE BLOEM VAN NEDERLAND IS NIET IN NEDERLAND GEBOREN
Miljoenen toeristen die vandaag de dag naar Keukenhof gaan en de eindeloze tulpenvelden zien, denken dat deze bloem in Nederland is ontstaan.
Maar de werkelijkheid is anders.
De reis van de tulp naar Europa begon in Istanbul.
Ik heb hier jarenlang onderzoek naar gedaan.
Ik heb er herhaaldelijk over geschreven.
Ik heb het verteld in uitzendingen van TRT.
Busbecq, die de tulpenbollen naar zijn vriend in Nederland stuurde, werd geboren in het Franse dorp Busbecq, dat dezelfde naam draagt, en overleed daar ook. Tijdens een bezoek dat ik samen met een TRT-ploeg aan Busbecq bracht, vonden wij zijn graf in een plaatselijke kerk. Het verhaal van Busbecq en zijn rol in de geschiedenis van de tulp werd destijds toegelicht door onderzoeker Veyis Güngör.
Ogier Ghiselin de Busbecq, de Oostenrijkse ambassadeur die tijdens het Ottomaanse Rijk in Istanbul werkzaam was, nam bij zijn terugkeer niet alleen diplomatieke rapporten mee naar Europa. Hij bracht ook tulpenbollen mee.
Dit verhaal, dat ik jarenlang in mijn artikelen en televisieprogramma’s heb verteld, wordt tegenwoordig beschouwd als het beginpunt van het wereldwijde succes van Nederland op het gebied van tulpen.
Wat daarna gebeurde, is geschiedenis.
Europa maakte eerst kennis met de tulp.
Daarna ging men ervan houden.
De Hortus Botanicus in Leiden, waar de eerste tulpenbollen werden geplant
Vervolgens maakten de Nederlanders van deze bloem een waar kunstwerk.
Zij ontwikkelden nieuwe soorten.
Zij creëerden nieuwe kleuren.
Zij maakten er een handelsproduct van.
En zij brachten het naar de wereldmarkt.
Vandaag de dag is Nederland het centrum van de wereldwijde tulpenhandel.
Dat valt niet te ontkennen.
Maar ook het begin van dit verhaal mag niet worden vergeten.
Daarom heeft Turkije een bijzondere plaats in het Nederlandse tulpenverhaal.
De tulp is niet zomaar een bloem.
Zij is een van de levende symbolen van de historische band tussen beide landen.
NU STROOMT HET VERHAAL IN DE OMGEKEERDE RICHTING
Ongeveer vijf eeuwen zijn verstreken.
Ditmaal is de reis in tegenovergestelde richting begonnen.
Want nu staat de haring centraal.
Haring is een traditie die volledig bij Nederland hoort.
Het is een product van de Noordzee.
Al eeuwenlang is het een onmisbaar onderdeel van de Nederlandse eetcultuur.
Wanneer de eerste haring van het seizoen verschijnt, halen de kranten er de voorpagina mee.
Televisiezenders verzorgen live-uitzendingen.
Er worden veilingen georganiseerd.
Het bedrijfsleven geeft speciale ontvangsten.
Kortom, haring is voor Nederlanders niet zomaar een vis.
Het is cultuur.
Het is traditie.
Het is identiteit.
Ook al wordt het tegenwoordig vaak gezien als een delicatesse voor de hogere kringen, haring betekent voor Nederlanders ongeveer hetzelfde als wat lakerda voor ons betekent.
Juist daarom was de Haring Party in Amersfoort geen gewone bijeenkomst.
Hier kwamen namelijk twee culturen aan dezelfde tafel samen.
Aan de ene kant stond het verhaal van de tulp die vanuit het Ottomaanse Rijk naar Europa reisde.
Aan de andere kant stond het verhaal van de haring die vanuit Nederland op weg ging naar Turkije.
Bovenkant formulier
Onderkant formulier
DE GEBROEDERS TAGI STAAN PRECIES IN HET MIDDEN VAN DIT VERHAAL
Het meest interessante onderdeel van dit verhaal zijn zonder twijfel de gebroeders Tagi.
Het verhaal van Abdullah en Umut Tagi behoort in feite tot de meest opmerkelijke succesverhalen uit de geschiedenis van de Turkse migratie in Nederland.
Want zij verkochten niet alleen vis.
Zij sloegen een brug tussen twee culturen.
De dromen waarover zij mij jaren geleden tijdens interviews vertelden, beginnen vandaag één voor één werkelijkheid te worden.
Haring, die lange tijd werd gezien als een typisch Nederlandse lekkernij, begint inmiddels ook bij Turken bekendheid te krijgen.
Dat er Nederlandse visproducten in Istanbul verkocht zouden worden, zou enkele jaren geleden voor velen als een onrealistische droom hebben geklonken.
Vandaag zien we echter dat dit werkelijkheid begint te worden.
Ook de uitspraken van Abdullah Tagi tegenover De Telegraaf bevestigen dat.
Volgens hem tonen Turken steeds meer belangstelling voor haring.
Op een broodje.
Met ui.
Met augurk.
Aangepast aan hun eigen smaakvoorkeuren.
Misschien verloopt culturele uitwisseling precies op die manier.
Niemand verliest zijn eigen identiteit.
Maar men leert nieuwe smaken kennen.
Nieuwe gewoonten.
Nieuwe vriendschappen.
DE ONZICHTBARE VERWANTSCHAP TUSSEN LAKERDA EN HARING
Sommigen zullen zich misschien afvragen: “Wat hebben Turken eigenlijk met haring te maken?” Meer dan men op het eerste gezicht zou denken. Want ook binnen de Turkse keuken bestaat een traditie van gezouten en gerijpte vis. Het bekendste voorbeeld daarvan is zonder twijfel lakerda. Binnen de cultuur van Istanbul is lakerda niet zomaar een voorgerecht. Het is een traditie. Een vakmanschap. Een kwestie van geduld. Met haring is dat niet anders. Ook haring vraagt zorg. Vakkennis. Ervaring.
Daarom zijn haring en lakerda misschien niet hetzelfde product, maar kunnen zij wel worden gezien als twee vertegenwoordigers van dezelfde maritieme cultuur.
Misschien is dat ook de reden waarom haring voor de Turkse smaak minder vreemd is dan vaak wordt gedacht.
DE DIEPERE BETEKENIS ACHTER DE GRAP VAN ABDULLAH TAGI
Eén van de meest besproken uitspraken tijdens de bijeenkomst in Amersfoort kwam van Abdullah Tagi. Met een glimlach zei hij: “Vijfhonderd jaar geleden namen jullie de tulpen van ons mee. Misschien denkt men over vijfhonderd jaar dat de haring uit Turkije komt.”
De aanwezigen moesten lachen.
Maar die uitspraak was meer dan alleen een grap.
Er zat een duidelijke boodschap achter.
Tagi sprak namelijk niet over de oorsprong van de haring.
Hij sprak over culturele uitwisseling.
Net zoals het eeuwen heeft geduurd voordat de tulp volledig met Nederland werd vereenzelvigd, zal het ook tijd kosten voordat haring een plaats verovert binnen de Turkse eetcultuur.
Maar dat proces is inmiddels begonnen.
De verkoop van haring in Istanbul vormt daarvan het eerste teken.
De groeiende belangstelling van Turken voor haringfeesten is een tweede teken.
En het feit dat Turkse ondernemers een belangrijke rol spelen binnen deze sector vormt een derde
teken.
Ook één van de bekendste ondernemers van Nederland, Turgut Torunoğulları, richtte zich tijdens het evenement rechtstreeks tot de gebroeders Tagi met een opvallende uitnodiging.
Hij zei: “Ik open de deuren van al onze hotels in Turkije voor de verkoop van Nederlandse visproducten.”
Die uitspraak werd door veel aanwezigen gezien als een nieuw signaal dat de reis van de Nederlandse haring naar Turkije nog maar net is begonnen.
TOGAN ORAL BESCHREEF JAREN GELEDEN AL WAT WE VANDAAG ZIEN
Op dit punt is het onmogelijk om niet terug te denken aan een toespraak die jaren geleden in Rotterdam werd gehouden.
Tijdens de prijsuitreiking waarbij de gebroeders Tagi werden onderscheiden, sprak de toenmalige Rotterdamse consul-generaal Togan Oral de volgende historische woorden uit: “Jullie hebben de tulp van ons overgenomen en wereldwijd bekendgemaakt. Nu nemen wij de haring van jullie over en zullen wij die zowel in Turkije als daarbuiten bekendmaken.”
Destijds werd deze uitspraak met applaus ontvangen.
Vandaag zien we dat deze woorden langzaam werkelijkheid beginnen te worden.
Want haring is inmiddels niet langer uitsluitend de vis van de Nederlanders.
Haring maakt nu ook deel uit van het verhaal van Turkse ondernemers.
En van het verhaal van de Turks-Nederlandse betrekkingen.
MEER DAN EEN BLOEM EN EEN VIS
De overeenkomst tussen de tulp en de haring is eigenlijk niet de bloem en ook niet de vis.
De overeenkomst is de mens.
Nieuwsgierigheid.
Het delen.
Het van elkaar leren.
Eeuwen geleden vertrok een tulp vanuit de Ottomaanse tuinen naar Europa.
Vandaag is zij uitgegroeid tot hét symbool van Nederland.
Eeuwen later begon een ander Nederlands symbool, de haring, dankzij Turkse ondernemers aan een nieuwe reis.
Misschien zal de haring nooit zo beroemd worden als de tulp.
Misschien zullen nooit miljoenen toeristen naar Nederland komen om haring te bewonderen.
Maar één ding zal niet veranderen: De tulp sloeg een brug naar het verleden tussen twee landen.
De haring bouwt vandaag aan een brug naar de toekomst.
En de Turks-Nederlandse Haringparty in Amersfoort heeft opnieuw laten zien dat de sterkste vriendschappen tussen landen soms niet worden verteld door grote politieke verdragen, maar door een eenvoudige vis die aan dezelfde tafel wordt gedeeld en door een bescheiden tulpenbol die eeuwen geleden aan een bijzondere reis begon.
ZE WERDEN DE KONINGEN VAN DE NEDERLANDSE VISHANDEL ZONDER OOIT DE ZEE TE HEBBEN GEZIEN
HET VERHAAL VAN DE GEBROEDERS TAGI IS NIET ALLEEN EEN ZAKELIJK SUCCESVERHAAL, MAAR OOK EEN VERHAAL OVER MIGRATIE EN INTEGRATIE
Tijdens de Turks-Nederlandse Haringparty in Amersfoort sprak iedereen over haring.
Sommigen hadden het over de kwaliteit van het nieuwe seizoen.
Anderen over de vangst in de Noordzee.
Weer anderen over deze eeuwenoude Nederlandse traditie.
Maar er was nog een ander verhaal, waar misschien niet iedereen bij stilstond.
Namelijk dit: Het verhaal van Abdullah Tagi en zijn broer Umut Tagi, die vandaag worden beschouwd als twee van de bekendste namen binnen de Nederlandse haringwereld, is in werkelijkheid veel meer dan alleen een verhaal over vis.
Het is tegelijkertijd een samenvatting van een halve eeuw geschiedenis van de Turks-Nederlandse gemeenschap.
Want in dit verhaal zit migratie.
Hard werken.
Aanpassingsvermogen.
Doorzettingskracht.
Succes.
En uiteindelijk erkenning.
Juist daarom kan het verhaal van de gebroeders Tagi worden gezien als één van de meest opmerkelijke succesverhalen, niet alleen binnen de haringsector, maar ook binnen de Turks-Nederlandse gemeenschap.
TOEN ZIJ NAAR NEDERLAND KWAMEN, HADDEN ZIJ ZELFS DE ZEE NOG NOOIT GEZIEN
Jaren geleden viel mij tijdens gesprekken met hen één detail direct op.
Abdullah Tagi kwam naar Nederland toen hij nog maar negen jaar oud was.
Zijn broer Umut werd in Nederland geboren.
De familie was afkomstig uit het binnenland van Anatolië.
Zij waren niet opgegroeid aan zee.
Zij hadden geen achtergrond in de visserij.
Sterker nog, in hun jeugd hadden zij de zee nauwelijks of zelfs helemaal niet gezien.
Maar het leven brengt mensen soms naar plaatsen die zij nooit hadden kunnen voorzien.
Ook de gebroeders Tagi konden onmogelijk vermoeden dat zij ooit tot de belangrijkste vishandelaren van Nederland zouden behoren.
Net als duizenden andere Turkse gezinnen waren zij de kinderen van een migrantenfamilie die probeerde een betere toekomst op te bouwen.
Maar zij kozen ervoor om hard te werken.
Zij kozen ervoor om te leren.
Zij kozen ervoor om niet op te geven.
En uiteindelijk bereikten zij de top in een sector die verbonden is met wat velen beschouwen als één van de nationale lekkernijen van Nederland: de haring.
DE NEDERLANDSE MEDIA BEGONNEN OVER HEN TE SPREKEN
Toen het jaar 2014 aanbrak, werd het Nederlandse publiek geconfronteerd met een opmerkelijk feit.
De traditionele verkiezing van de “Beste Haring”, georganiseerd door één van de toonaangevende Nederlandse kranten, Algemeen Dagblad, was opnieuw gewonnen door twee Turkse broers.
En dat gebeurde niet voor de eerste keer.
Ook niet voor de tweede keer.
Maar voor de derde keer op rij.
Dat trok niet alleen de aandacht van de sector zelf, maar ook die van de media.
Kranten besteedden er uitgebreid aandacht aan.
Televisiezenders maakten reportages en interviews.
Commentatoren noemden deze prestatie één van de mooiste voorbeelden van succesvolle integratie.Want dit was geen alledaags succesverhaal.
In een sector die wordt beschouwd als een belangrijk onderdeel van de Nederlandse culturele identiteit, hadden twee Turkse broers de absolute top bereikt.
En dat drie jaar achter elkaar.
Daarom zagen sommige media dit nieuws niet alleen als een economisch succes, maar ook als een voorbeeld van maatschappelijke integratie.
ZIJ STELDEN RACISTEN TELEUR EN GAVEN INTEGRATIEOPTIMISTEN HOOP
Eén van de commentaren uit die periode staat mij nog altijd bij.
Sommige media brachten het nieuws met de volgende woorden: “Dat de Turkse broers opnieuw hebben gewonnen, verheugde degenen die in integratie geloven en stelde de racisten teleur.”
Misschien was die formulering scherp.
Maar de boodschap was duidelijk.
Succes kent geen nationaliteit.
Kwaliteit vraagt niet naar een paspoort.
De maker van de beste haring kon een Nederlander zijn.
Maar evengoed een Turk.
De gebroeders Tagi werden één van de mensen die dat beeld hielpen veranderen.
DE WOORDEN VAN ROTTERDAMS BURGEMEESTER AHMED ABOUTALEB EN CONSUL-GENERAAL TOGAN ORAL
Ook de toespraken tijdens de prijsuitreiking trokken veel aandacht.
De toenmalige burgemeester van Rotterdam, Ahmed Aboutaleb, omschreef het succes van de gebroeders Tagi als: “één van de mooiste voorbeelden van integratie.”
Dat was geen gewone beleefdheidsuitspraak.
Aboutaleb wist als politicus met een migratieachtergrond immers als geen ander wat een dergelijk succes betekende.
De toenmalige Turkse consul-generaal in Rotterdam, Togan Oral, vestigde de aandacht op een ander opmerkelijk aspect. Hij zei: “Dat twee Turkse broers, die vóór hun komst naar Nederland nauwelijks de zee of de visserij kenden, hier zo’n niveau hebben bereikt in de vissector, verdient grote waardering.”
Eigenlijk zit het hele verhaal verborgen in die ene zin.
Want daarin gaat het niet alleen om succes.
Het gaat ook om doorzettingsvermogen.
Om de wil om te leren.
En om het vermogen zich aan een nieuwe omgeving aan te passen.
SUCCES MET 70.000 HARINGEN PER DAG
Het succes van de gebroeders Tagi kwam niet uit de lucht vallen.
Dankzij het systeem dat zij gedurende vele jaren hebben opgebouwd, groeiden zij uit tot één van de sterkste spelers binnen de sector.
Vis uit Noorwegen.
Zouterijen.
Verwerkingscentra.
Investeringen in gekoelde logistiek.
Distributienetwerken.
Verkooppunten.
Alles was het resultaat van jarenlang hard werken.
Op een bepaald moment verklaarden zij dat er via hun bedrijven dagelijks ongeveer 70.000 haringen werden verkocht in heel Nederland.
Dat aantal laat ook zien hoe belangrijk haring binnen de Nederlandse samenleving is.
Voor veel mensen lijkt haring slechts een kleine vis.
In werkelijkheid vertegenwoordigt deze vis een economie van miljoenen euro’s.
De gebroeders Tagi slaagden erin om uit te groeien tot één van de belangrijkste namen binnen die economie.
ZIJ BRACHTEN DE TURKSE INMAAKTRADITIE EN DE NEDERLANDSE HARINGCULTUUR SAMEN
Bij het verhaal van de gebroeders Tagi wordt nog een ander belangrijk detail vaak over het hoofd gezien.
Zij namen niet simpelweg een bestaand systeem over.
Zij voegden er ook hun eigen visie aan toe.
Jaren geleden vertelden zij mij dat zij zich mede hadden laten inspireren door de Turkse traditie van pekelen en inmaken.
Misschien lag juist daarin een deel van hun succes.
Want wanneer de ervaring van twee culturen samenkomt, kan soms iets nieuws ontstaan.
Aan de ene kant stond de eeuwenoude Nederlandse haringtraditie.
Aan de andere kant de Anatolische kennis van conserveren, pekelen en inmaken.
Het resultaat was een succesverhaal dat bekroond werd met prijzen en erkenning.
HUN DROMEN REIKTEN TOT TURKIJE
Tijdens gesprekken die ik jaren geleden met de gebroeders Tagi voerde, viel mij nog iets op.
Zij hadden altijd plannen die verder reikten dan Nederland.
Destijds zeiden zij tegen mij: “Wij willen de haring naar Turkije brengen.”
Veel mensen beschouwden dat als een wel erg optimistische ambitie.
Want in Turkije was haring vrijwel onbekend.
De Turkse smaakvoorkeuren waren anders.
Ook de markt werkte anders.
Maar zij gaven niet op.
Zij bleven werken.
Onderzoeken.
Contacten leggen.
En toen ik jaren later de uitspraken van Abdullah Tagi in De Telegraaf las, moest ik terugdenken aan die gesprekken van toen.
Inmiddels waren zij begonnen met de verkoop van Nederlandse visproducten in Istanbul.
Zij verkochten haring.
Zij verkochten kibbeling.
En volgens Abdullah Tagi groeit de belangstelling van Turkse consumenten gestaag.
Soms hebben dromen blijkbaar gewoon tijd nodig om werkelijkheid te worden.
DIT IS GEEN VERHAAL OVER VIS
Wie het verhaal van de gebroeders Tagi uitsluitend ziet als een verhaal over vis, ziet slechts een deel van het geheel.
In werkelijkheid is dit het verhaal van de Turks-Nederlandse gemeenschap.
De eerste generatie kwam naar Nederland.
Werkte hard.
Voedde haar kinderen op.
De tweede generatie volgde onderwijs.
Begon te ondernemen.
Zocht nieuwe mogelijkheden.
En inmiddels is de derde generatie zichtbaar in vrijwel iedere sector van de Nederlandse samenleving.
In de politiek.
In de rechtspraak.
In de medische wereld.
In de wetenschap.
In de kunst.
En ja, ook in de visserij.
De gebroeders Tagi zijn één van de symbolen van die ontwikkeling.
WAT NOG WAARDEVOLLER IS DAN HARING
Tijdens de Haringparty in Amersfoort aten de aanwezigen haring.
Maar in werkelijkheid werd er meer gevierd dan alleen de komst van een nieuw haringseizoen.
Er werd gevierd dat twee gemeenschappen van elkaar kunnen leren.
Er werd gevierd dat de kinderen van een migrantenfamilie de top kunnen bereiken in één van de meest traditionele Nederlandse sectoren.
Er werd gevierd dat succes niet vraagt naar afkomst.
Misschien is dat ook de reden waarom de uitspraak van Abdullah Tagi zoveel aandacht trok: “Vijfhonderd jaar geleden namen jullie de tulpen van ons mee. Misschien denkt men over vijfhonderd jaar dat de haring uit Turkije komt.”
Natuurlijk is haring nooit uit Turkije gekomen.
Maar één ding staat vast: Wanneer men in de toekomst het verhaal van de Nederlandse haring vertelt, zal de naam van de gebroeders Tagi ongetwijfeld worden genoemd.
Want zij verkochten niet alleen haring.
Zij voegden een onvergetelijk hoofdstuk toe aan het succesverhaal van de Turks-Nederlandse gemeenschap.
Tussen de eerste keer dat ik over de gebroeders Tagi schreef en vandaag ligt ongeveer twaalf jaar.
Dat de dromen die destijds tijdens de prijsuitreiking in Rotterdam werden uitgesproken vandaag tijdens de Haringparty in Amersfoort langzaam werkelijkheid beginnen te worden, geeft mij als journalist bijzondere voldoening.
Misschien was dat ook de reden waarom de Haringparty in Amersfoort veel meer was dan een viering van het nieuwe haringseizoen.
Het was ook een viering van het feit dat de kinderen van mensen die ooit als arbeidsmigrant naar Nederland kwamen, vandaag de dag de top kunnen bereiken in één van de meest traditionele Nederlandse sectoren van het land.
De nieuwe hoofdrolspelers van het verhaal dat ooit met de tulp begon, zijn nu de gebroeders Tagi.
En dit verhaal is nog lang niet ten einde.
Bir yanıt yazın