DE GROOTSTE WEDSTRIJD IN HET VOETBAL WORDT NIET OP HET VELD GESPEELD, MAAR BINNEN DE FIFA.
Paylaş:
DE GROOTSTE WEDSTRIJD IN HET VOETBAL WORDT NIET OP HET VELD GESPEELD, MAAR BINNEN DE FIFA. WIE IS DE WERKELIJKE EIGENAAR VAN DE FIFA? IS ER WEL DEMOCRATIE BINNEN DE FIFA? WAAROM STAAT ER GEEN SERIEUZE KANDIDAAT TEGENOVER INFANTINO?
Deze publicatie is een beschouwing, gebaseerd op de Wereldkampioenschappen die ik gedurende meer dan een halve eeuw als journalist heb gevolgd, aangevuld met documenten, ooggetuigenverslagen en historische ontwikkelingen.
Dit dossier, dat loopt van het WK 1978 in Argentinië tot het WK 2026, belicht de weg vanaf Jules Rimet’s droom voor het voetbal tot de vertrouwenscrisis waarmee de FIFA vandaag wordt geconfronteerd. Dat gebeurt aan de hand van documenten, historische feiten en meer dan vijftig jaar journalistieke ervaring.
Jules Rimet zag het Wereldkampioenschap als een vredesproject dat volkeren dichter bij elkaar moest brengen. In bijna een eeuw tijd groeide het voetbal uit tot een mondiaal fenomeen. Maar met die groei kwam ook een steeds grotere commerciële invloed, waardoor de betrouwbaarheid van de FIFA steeds vaker onderwerp van discussie werd.
In Argentinië werd niet alleen gevoetbald. Het toernooi, dat plaatsvond onder de schaduw van de militaire junta, behoort door de voortdurende discussies rond de wedstrijd tegen Peru nog altijd tot de meest omstreden Wereldkampioenschappen uit de geschiedenis.
İlhan Karaçay verbleef in hetzelfde hotel als de nationale ploeg van Peru en was persoonlijk getuige van de luidruchtige festiviteiten die tot diep in de nacht doorgingen, aan de vooravond van de finaleplaats van Argentinië. Soms is in de journalistiek de sterkste vorm van bewijs simpelweg aanwezig zijn op het juiste moment.
Het WK van 1994 betekende een keerpunt waarop het voetbal uitgroeide tot een mondiale entertainment- en commerciële industrie.Tijdens datzelfde toernooi zorgde de uitspraak van bondscoach Clemens Westerhof, “Ik ben bang voor de maffia” jarenlang voor discussie.
Onder het voorzitterschap van Sepp Blatter werd de FIFA geconfronteerd met de grootste corruptieonderzoeken uit haar geschiedenis. De politieactie in Zürich bracht niet alleen bestuurders, maar ook de reputatie van de organisatie zwaar in diskrediet.
Gianni Infantino trad aan met de belofte van een transparantere FIFA. Toch maakten arbitrale beslissingen, VAR-discussies en het bestuursbeleid geen einde aan de groeiende twijfels binnen de voetbalwereld.
De bemoeienis van Donald Trump met de kwestie rond de rode kaart en zijn opvallende publieke optredens samen met Infantino brachten opnieuw de vraag naar voren of de FIFA niet alleen onpartijdig moet zijn, maar ook onpartijdig moet lijken.
Na afloop van het WK 2026 was de wereldkampioen bekend. Maar gedurende het toernooi werd minstens zoveel gesproken over de beslissingen van de FIFA, de arbitrage en de manier waarop het toernooi werd georganiseerd als over het voetbal zelf.
Dit dossier is niet geschreven om iemand bij voorbaat te veroordelen. Het is opgesteld om, aan de hand van documenten, getuigenissen en meer dan een halve eeuw journalistieke ervaring, antwoord te zoeken op één fundamentele vraag: Is vertrouwen nog altijd het grootste kapitaal van het voetbal?
Zelfs in de jaren waarin de FIFA voortdurend met controverses werd geassocieerd, gold de Turkse sportbestuurder Şenes Erzik internationaal als een voorbeeld van integriteit, onpartijdigheid en gezag. Hij liet zien dat vertrouwen in het voetbalbestuur wél mogelijk is.
Door İlhan KARAÇAY
Er was een tijd dat bij de woorden “Wereldkampioenschap voetbal” maar één ding in mensen opkwam: voetbal. Kinderen telden maanden van tevoren de dagen af. Vaders rekenden uit hoe laat de wedstrijden begonnen. Op pleinen en straathoeken werd gediscussieerd over welk land wereldkampioen zou worden. Het Wereldkampioenschap was niet zomaar een sportevenement. Het was het grootste gezamenlijke feest ter wereld, dat miljoenen mensen met verschillende talen en culturen in dezelfde emotie samenbracht.
De tweeëntwintig spelers op het veld vertegenwoordigden niet alleen hun land, maar ook de geest van het voetbal. Na afloop van een wedstrijd werd niet alleen de winnaar toegejuicht; ook de verliezer kreeg applaus. Scheidsrechterlijke fouten werden dagenlang besproken, maar bijna niemand twijfelde aan de eerlijkheid van het spel. Want naast de geschreven spelregels kende het voetbal nog één ongeschreven regel: Vertrouwen.
De jaren gingen voorbij. Het voetbal groeide uit tot een miljardenindustrie. Televisierechten werden gigantisch, sponsorcontracten namen explosief toe en de gokindustrie ontwikkelde zich tot een economische reus. Het Wereldkampioenschap groeide uit van een voetbaltoernooi tot een mondiaal commercieel evenement.
Op zichzelf was die groei niet verkeerd. Om de ontwikkeling van het Wereldkampioenschap te begrijpen, moeten we terug naar de geschiedenis van de FIFA. Toen de Fransman Jules Rimet in 1921 tot voorzitter van de FIFA werd gekozen, zag hij voetbal niet slechts als een sport. Voor hem was voetbal een universele taal die een door oorlog verdeelde wereld dichter bij elkaar kon brengen.
Het eerste Wereldkampioenschap, dat in 1930 in Uruguay werd georganiseerd, was het directe resultaat van die gedachte. Er waren toen geen miljardencontracten voor televisie. Geen megasponsors. Geen enorme commerciële belangen. Maar er was wel een gedeelde passie voor voetbal. Vandaag de dag vertegenwoordigt hetzelfde toernooi een economische waarde van miljarden euro’s. En met die enorme groei kwamen ook enorme verantwoordelijkheden.
Maar naarmate het geld toenam, namen ook de vragen toe. Van wie is het voetbal eigenlijk? Van de spelers? Van de supporters? Van de clubs? Of is alles uiteindelijk ondergeschikt geworden aan de FIFA? Na wedstrijden gaat het tegenwoordig vaak niet meer in de eerste plaats over de doelpunten, maar over arbitrale beslissingen, de VAR, de FIFA-voorzitter, commerciële overeenkomsten en de manier waarop de organisatie wordt bestuurd. Het voetbal zelf lijkt soms naar de achtergrond te verdwijnen.
Het doel van deze serie is niet om iemand op voorhand te beschuldigen. Het doel is om de huidige discussies te bekijken in het licht van meer dan een halve eeuw geschiedenis van de Wereldkampioenschappen. Want deze discussies zijn niet uit het niets ontstaan. Ook tijdens het WK van 1978 in Argentinië waren er vragen. Ook tijdens het WK van 1994 in de Verenigde Staten was er kritiek. Onder Sepp Blatter werd de FIFA geconfronteerd met zware beschuldigingen van corruptie.
Gianni Infantino trad aan met de belofte van een “schone FIFA”.
Maar wat is er werkelijk veranderd? In dit dossier kijken we, aan de hand van documenten, krantenknipsels, historische ontwikkelingen en persoonlijke journalistieke getuigenissen, terug op de afgelopen vijftig jaar van de FIFA. Want soms wordt de belangrijkste wedstrijd niet op het veld gespeeld. Soms speelt die zich af op plaatsen die de supporters nooit te zien krijgen.
1978 ARGENTINIË: DE EERSTE GROTE SCHADUW OVER HET VOETBAL
Wie de huidige discussies over de FIFA wil begrijpen, moet eerst teruggaan naar 1978.
Volgens veel voetbalhistorici vormde het Wereldkampioenschap in Argentinië het begin van de groeiende twijfels over de geloofwaardigheid van de FIFA en het WK.
Argentinië stond destijds onder het bewind van de militaire junta.
Onder leiding van generaal Jorge Rafael Videla verdwenen duizenden mensen, werden politieke tegenstanders onderdrukt en sprak de internationale gemeenschap voortdurend over mensenrechtenschendingen.
Toch ging het Wereldkampioenschap met alle pracht en praal van start.
In de stadions werd gevoetbald.
Maar buiten de stadions leefde een heel ander Argentinië.
Daardoor bleef dit toernooi niet alleen vanwege het voetbal in het geheugen gegrift, maar ook vanwege de politieke sfeer waarin het werd gespeeld.
Tot op de dag van vandaag is de meest besproken wedstrijd die waarin Argentinië Peru met 6-0 versloeg.
Het gastland had een overwinning met ruime cijfers nodig om de finale te bereiken – en kreeg precies die uitslag.
Sindsdien vormt deze wedstrijd het middelpunt van eindeloze discussies.
In de loop der jaren zijn talloze beschuldigingen geuit.
Er werd gesproken over diplomatieke druk, economische beloften en politieke afspraken.
Een groot deel van die beschuldigingen is echter nooit overtuigend bewezen.
Maar evenmin verdwenen de twijfels ooit volledig.
IK VERBLEEF IN HETZELFDE HOTEL ALS HET NATIONALE ELFTAL VAN PERU
Ik volgde het Wereldkampioenschap van 1978 in Argentinië namens Hürriyet.
Bij toeval verbleef ik in hetzelfde Liberty Hotel waar ook de nationale ploeg van Peru logeerde.
Dat het hotel waarin ik als verslaggever verbleef “Liberty” (Vrijheid/Hürriyet) heette, vond ik altijd een bijzondere toevalligheid.
Maar in dat hotel maakte ik een nacht mee die ik nooit ben vergeten.
De avond vóór de wedstrijd waarin Argentinië Peru met grote cijfers moest verslaan om de finale te halen, stroomde het plein voor het Liberty Hotel vol met duizenden Argentijnse supporters.
Er werd op trommels geslagen.
Er werden strijdliederen gezongen.
Leuzen galmden door de nacht.
Het lawaai ging door tot in de vroege ochtenduren.
Ook ik verbleef die nacht in hetzelfde hotel.
Ik hoorde met eigen oren het onafgebroken lawaai dat tot zonsopgang doorging.
Zelf heb ik die nacht nauwelijks geslapen.
Het is nauwelijks voorstelbaar dat de spelers van Peru, die in hetzelfde hotel verbleven, geen hinder hebben ondervonden van deze uitzonderlijke omstandigheden..
De volgende dag versloeg Argentinië Peru met 6-0 en plaatste zich voor de finale.
Rond deze wedstrijd deden jarenlang talloze verhalen de ronde.
Er werd gesproken over diplomatieke contacten, politieke druk en economische beloften.
Veel van die beschuldigingen zijn echter nooit overtuigend bewezen.
Maar één feit staat voor mij vast.
In de journalistiek is een persoonlijke waarneming soms waardevoller dan welke interpretatie ook.
En wat mij altijd is bijgebleven, is juist die nacht..
JOHAN CRUYFF
Ook het besluit van Johan Cruyff om niet deel te nemen aan het toernooi bleef jarenlang onderwerp van discussie.
Aanvankelijk werd gedacht dat hij uit politieke overtuiging wegbleef.
Later verklaarde Cruyff zelf dat een ontvoeringspoging op zijn gezin een doorslaggevende rol had gespeeld bij zijn beslissing.
Zelfs dat feit laat zien onder welke uitzonderlijke omstandigheden het Wereldkampioenschap van 1978 werd gespeeld.
In de journalistiek is het vaak waardevoller om de juiste vragen te stellen dan om te snel met definitieve antwoorden te komen. Ook het WK van 1978 wordt nog altijd herinnerd als een toernooi waarop niet alle vragen ooit volledig zijn beantwoord. Juist daarom keren velen telkens weer terug naar Argentinië 1978 wanneer de betrouwbaarheid van de FIFA ter sprake komt.
Ook ik schreef destijds dat een Wereldkampioenschap soms veel meer is dan alleen voetbal.
Soms worden op zo’n toernooi ook politiek, economie en internationale verhoudingen zichtbaar.
Nog voordat de schaduw van 1978 volledig was verdwenen, brak voor de FIFA een nieuw tijdperk aan.
Zestien jaar later verhuisde het decor naar de Verenigde Staten.
Het voetbal ging een nieuw tijdperk in.
En de commercie begon steeds nadrukkelijker het middelpunt van het spel te worden.
1994: DE VERENIGDE STATEN – HET KEERPUNT WAAROP HET VOETBAL EEN COMMERCIËLE INDUSTRIE WERD
Het Wereldkampioenschap van 1978 had de politieke schaduw over het voetbal zichtbaar gemaakt.
Zestien jaar later brak een volledig nieuw tijdperk aan.
De Verenigde Staten waren het gastland.Voor het eerst kwam het voetbal terecht in het hart van een gigantische marketingmachine.
De Verenigde Staten waren geen traditioneel voetballand.
Toch bracht de FIFA het grootste sportevenement ter wereld naar de grootste economische macht ter wereld.
Het doel was niet alleen een wereldkampioen aan te wijzen.
Het doel was ook om van voetbal een mondiaal commercieel product te maken.
In werkelijkheid was deze ontwikkeling al eerder begonnen.
Toen de Braziliaan João Havelange in 1974 tot FIFA-voorzitter werd gekozen, zag hij de toekomst van het voetbal vooral op televisie. Internationale sponsors, wereldwijde reclamecontracten en uitzendrechten groeiden tijdens zijn voorzitterschap explosief. Coca-Cola, Adidas en tal van andere wereldmerken werden onlosmakelijk verbonden met de Wereldkampioenschappen.
De economische macht die de FIFA vandaag bezit, is voor een belangrijk deel opgebouwd tijdens het tijdperk van Havelange.
Tegelijkertijd nam ook de kritiek toe. Steeds vaker werd gezegd dat commerciële belangen belangrijker begonnen te worden dan het spel zelf. De stadions zaten vol. De televisiekijkcijfers bereikten recordhoogten.
Sponsorinkomsten stegen explosief. Het Wereldkampioenschap veranderde niet alleen in een voetbaltoernooi, maar ook in een gigantisch entertainment- en reclameplatform.
Veel waarnemers zien juist in die jaren het begin van de huidige commerciële structuur van het internationale voetbal.
Toch werd dit WK niet alleen herinnerd vanwege zijn economische succes.
Ook de zaak rond Maradona beheerste de internationale media.
Eén van de grootste voetballers aller tijden werd na een positieve dopingcontrole uit het toernooi gezet.
Tot op de dag van vandaag lopen de meningen daarover uiteen.
Sommigen vonden dat de regels voor iedereen gelijk moesten zijn.
Anderen waren ervan overtuigd dat Maradona doelbewust werd aangepakt.
Eén ding staat vast: dagenlang ging het nauwelijks nog over voetbal.
HET KAMP VAN NIGERIA
Tijdens het Wereldkampioenschap van 1994 beperkte ik mij niet tot het volgen van de wedstrijden.
Ik bezocht ook het trainingskamp van het nationale elftal van Nigeria en maakte daar een exclusief interview met bondscoach Clemens Westerhof. Vlak voor de belangrijke wedstrijd tegen Italië deed Westerhof tegenover mij een opmerkelijke uitspraak. Hij zei zonder aarzelen: “Ik ben bang voor de maffia.”
Hij vertelde dat het hotel waar zijn ploeg verbleef voortdurend werd bezocht door “prostituees en verdachte figuren“. Hij zei dat hij bang was dat de maffia vóór de wedstrijd tegen Italië invloed zou proberen uit te oefenen.
Hij verklaarde zelfs:“Als ik ook maar aan één speler twijfel, haal ik hem onmiddellijk uit het elftal.”
In hetzelfde trainingskamp sprak ik ook met de Nigeriaanse international Uche Okechukwu, die destijds voor Fenerbahçe speelde. Daardoor kreeg ik de gelegenheid de sfeer binnen de selectie van dichtbij mee te maken.
Er hing een opvallende spanning rond het team.
Het interview verscheen de volgende dag in Hürriyet.
Niet lang daarna werd Nigeria, dat lange tijd op voorsprong had gestaan, met 2-1 verslagen door Italië en uitgeschakeld.
Terugkijkend is het uiteraard onmogelijk om definitief vast te stellen of de zorgen van Westerhof terecht waren.
Dat beweer ik ook niet.
Maar één feit staat vast.
Ik hoorde deze uitspraken rechtstreeks uit de mond van de bondscoach tijdens het Wereldkampioenschap.
Ik publiceerde ze de volgende dag in mijn krant.
Ook dat behoort tot de journalistieke herinneringen die mij altijd zijn bijgebleven en die mij deden beseffen dat een Wereldkampioenschap zich niet uitsluitend op het veld afspeelt.
De zorgen die Westerhof uitsprak en de gespannen sfeer die ik zelf in het kamp waarnam, vormden samen een opmerkelijk beeld. Het was moeilijk te geloven dat Nigeria zich onder zulke omstandigheden volledig onbevangen op de wedstrijd tegen Italië had kunnen voorbereiden.
Het Wereldkampioenschap van 1994 betekende voor de FIFA nog een tweede belangrijk keerpunt.
De commerciële macht van de organisatie groeide tot een ongekend niveau.
Televisierechten, sponsorcontracten en wereldwijde marketing maakten van het WK een evenement van miljarden euro’s. Dat de economische waarde van het voetbal toenam, is op zichzelf geen reden tot kritiek.
Het probleem ontstond toen steeds meer mensen de indruk kregen dat commerciële belangen belangrijker werden dan de sportieve waarden.
Juist toen werden de fundamenten gelegd voor de discussies die de FIFA jarenlang zouden blijven achtervolgen.
Enkele jaren later zouden deze discussies uitmonden in de grote corruptieonderzoeken tijdens het tijdperk van Sepp Blatter. Vanaf dat moment gingen de discussies niet langer alleen over beslissingen op het veld.
Ook het bestuur van de FIFA zelf kwam centraal te staan.
SEPP BLATTER:
DE DONKERSTE JAREN UIT DE GESCHIEDENIS VAN DE FIFA
De commerciële groei die tijdens het Wereldkampioenschap van 1994 in een stroomversnelling kwam, maakte van de FIFA niet alleen het centrum van het internationale voetbal, maar ook van een miljardenindustrie. Maar naarmate het geld groeide, namen ook de vragen toe.
En in het middelpunt van die vragen stond jarenlang één man: Sepp Blatter.
In 1998 werd Blatter gekozen tot voorzitter van de FIFA.
Onder zijn leiding groeide het voetbal wereldwijd verder.
De commerciële waarde van het Wereldkampioenschap steeg bij elk nieuw toernooi.
De inkomsten van de FIFA bereikten recordhoogten.
Toch werd dit succesverhaal gaandeweg overschaduwd door ernstige beschuldigingen.
Het jaar 2015 betekende een historisch keerpunt voor het wereldvoetbal.
In het kader van een onderzoek van het Amerikaanse ministerie van Justitie werden tal van hooggeplaatste FIFA-functionarissen beschuldigd van omkoping, witwassen en corruptie.
De politieactie in een luxehotel in Zürich haalde dagenlang de voorpagina’s van de internationale pers.
Vroeg in de ochtend werd op de deuren van het hotel geklopt.
FIFA-bestuurders werden gearresteerd.
Televisiekijkers over de hele wereld zagen hoe mannen die jarenlang tot de machtigste sportbestuurders ter wereld hadden behoord, onder politiebegeleiding het hotel verlieten.
Het waren misschien wel de meest beschamende beelden uit de geschiedenis van de FIFA.
Na deze operatie traden verschillende bestuurders af.
Sommigen werden levenslang uit het voetbal verbannen.
Anderen moesten zich in verschillende landen voor de rechter verantwoorden.
Ook Sepp Blatter werd wegens schending van de ethische regels geschorst en kreeg een langdurig verbod op iedere voetbalgerelateerde activiteit.
Uiteraard hadden niet alle beschuldigingen hetzelfde juridische gewicht.
Sommige zaken leidden tot veroordelingen.
Andere kregen een andere juridische afloop.
Maar in de publieke opinie bleef één beeld hangen: De reputatie van de FIFA had een zware klap gekregen.
Terugkijkend wordt steeds duidelijker dat de politieactie in Zürich in 2015 veel meer betekende dan alleen de arrestatie van enkele bestuurders.
Die ochtend kreeg ook het jarenlang zorgvuldig opgebouwde imago van de FIFA als onaantastbare organisatie een enorme deuk.
Voor het eerst zagen miljoenen voetballiefhebbers dat ook de FIFA niet boven de wet stond.
Misschien was dát wel het echte breekpunt.
Tot dan toe discussieerden mensen vooral over scheidsrechters.
Vanaf dat moment begonnen zij over de FIFA zelf te discussiëren.
Een organisatie die jarenlang boven elke twijfel leek te staan, werd voortaan niet alleen geassocieerd met voetbal, maar ook met politie-invallen, rechtszaken en corruptieberichten.
Misschien was de geloofwaardigheid van de FIFA nog nooit zo ernstig ter discussie gesteld.
Juist in die periode probeerde de FIFA een nieuwe bladzijde om te slaan.
Gianni Infantino werd tot voorzitter gekozen.
Zijn eerste boodschap was glashelder: “De FIFA zal opnieuw vertrouwen winnen. We bouwen aan een transparantere, schonere en beter controleerbare organisatie.”
Maar begon daarmee werkelijk een nieuw tijdperk, of veranderden alleen de namen aan de top?
Dat is precies de vraag waarmee we in het volgende hoofdstuk de periode van Gianni Infantino en de actuele discussies rond de FIFA zullen bekijken.
INFANTINO IS AANGETREDEN…
MAAR WAT IS ER ÉCHT VERANDERD?
Na het tijdperk van Sepp Blatter kondigde de nieuwe FIFA-voorzitter Gianni Infantino aan dat er een nieuw hoofdstuk voor het wereldvoetbal zou beginnen.
Transparantie. Integriteit. Vertrouwen. Dat werden opnieuw de sleutelwoorden.
De voetbalwereld verwachtte vanzelfsprekend dat deze beloften ook in de praktijk zouden worden waargemaakt.
De eerste hervormingen werden positief ontvangen.
Er werd verklaard dat het bestuur zou veranderen en dat de FİFA lessen had getrokken uit de fouten van het verleden.
Maar na verloop van tijd keerden de discussies opnieuw terug.
Ditmaal draaiden ze niet alleen om het bestuur.
Ook arbitrale beslissingen, de VAR, de wedstrijdkalender, de steeds verder groeiende commerciële activiteiten en de publieke optredens van de FIFA-voorzitter met internationale politieke leiders kwamen onder vuur te liggen.
Een andere opvallende ontwikkeling was de steeds grotere invloed van technologie op het voetbal.
Het VAR-systeem…
De semi-automatische buitenspeltechnologie…
Sensoren in de bal…
Door kunstmatige intelligentie ondersteunde analyses…
Al deze vernieuwingen hadden één doel:
Het aantal arbitrale fouten zo klein mogelijk maken.
Toch bleek al snel dat de technologie de discussies niet beëindigde.
Ze veranderde alleen van vorm.
Vroeger discussieerde men over wat de scheidsrechter had gezien.
Vandaag wordt gediscussieerd over waarom de computer tot een andere conclusie kwam.
Tijdens het laatste Wereldkampioenschap verschenen in de Europese media talloze analyses waarin de consistentie van bepaalde scheidsrechterlijke beslissingen ter discussie werd gesteld. Ook de voormalige internationale scheidsrechter Dick Jol verklaarde dat sommige beslissingen bij het voetbalpubliek ernstige vraagtekens opriepen.
Ook de uitspraak van de Egyptische bondscoach Hossam Hassan: “FIFA wil niet dat Messi wordt uitgeschakeld.”
kreeg wereldwijd veel aandacht.
Uiteraard betrof dit een persoonlijke mening en geen bewezen feit.
Maar alleen al het feit dat zulke uitspraken werden gedaan, liet zien hoe gevoelig de discussie over de onpartijdigheid van de FIFA inmiddels was geworden.
De voorzitter van de Spaanse La Liga, Javier Tebas, ging nog een stap verder.
Volgens Tebas schaadden de steeds groter wordende FIFA-toernooien de nationale competities en brachten zij het economische evenwicht van het internationale voetbal in gevaar.
Dat waren geen woorden van een gewone supporter, maar van één van de invloedrijkste voetbalbestuurders van Europa.
DONALD TRUMP
Nog een andere discussie ontstond rond de nauwe relatie tussen FIFA-voorzitter Gianni Infantino en de Amerikaanse president Donald Trump. De discussie beperkte zich niet tot de foto’s waarop beiden opvallend hartelijk met elkaar omgingen. Tijdens het toernooi kreeg de Amerikaanse international Folarin Balogun een rode kaart.
Daarna belde Donald Trump persoonlijk met Infantino en vroeg hij om de beslissing opnieuw te laten beoordelen.
Toen de FIFA-disciplinaire commissie de schorsing vervolgens opschortte, laaide wereldwijd de discussie over politieke beïnvloeding opnieuw op.
Na deze beslissing verklaarden verschillende voetbaldeskundigen dat hierdoor ernstige vragen ontstonden over de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van de FIFA.
Ook het gezamenlijke optreden van Trump en Infantino tijdens de prijsuitreiking van de finale, waarbij vanuit de tribunes luid protest klonk, maakte de discussie alleen maar groter.
Hier ging het allang niet meer uitsluitend om één foto of één beslissing.
Steeds nadrukkelijker klonk de opvatting dat de organisatie die het grootste voetbalevenement ter wereld bestuurt, niet alleen onpartijdig moet zijn, maar ook onpartijdig moet overkomen.
De FIFA verweerde zich tegen alle kritiek.
Volgens de organisatie werden alle beslissingen genomen door onafhankelijke commissies, werd het arbitragesysteem voortdurend verbeterd en was het Wereldkampioenschap succesvoller verlopen dan ooit tevoren.
De FIFA benadrukte telkens opnieuw dat aan het beginsel van neutraliteit geen enkele concessie was gedaan.
Feit blijft echter dat de voetbalwereld tegenwoordig in twee kampen uiteenvalt.
De ene groep is ervan overtuigd dat de FIFA het voetbal wereldwijd groter en sterker heeft gemaakt.
De andere groep vindt dat de almaar groeiende commerciële belangen de ziel van het spel én het vertrouwen van het publiek hebben aangetast.
En precies daar komt de belangrijkste vraag naar voren.
Ligt de kern van alle discussies werkelijk bij de arbitrale beslissingen?
Of is het vooral het vertrouwen in de FIFA dat door de jaren heen is afgenomen?
In het volgende hoofdstuk bekijken we deze vraag aan de hand van de gebeurtenissen tijdens het Wereldkampioenschap van 2026.
2026 WERELDKAMPIOENSCHAP: GING HET NOG OVER VOETBAL… OF OVER DE FIFA?
Het Wereldkampioenschap van 2026 is voorbij. De wereldkampioen is bekend. De beker heeft een nieuwe eigenaar. Maar gedurende het toernooi werd minstens zoveel gesproken over het bestuur van de FIFA als over het voetbal zelf. Arbitrale beslissingen, VAR-interventies en een aantal cruciale spelsituaties werden miljoenen keren gedeeld op sociale media. Voormalige voetballers, oud-scheidsrechters en trainers kwamen vaak tot totaal verschillende beoordelingen van dezelfde situaties. Daarmee werd opnieuw duidelijk dat de verwachting dat technologie alle discussies zou beëindigen, niet is uitgekomen.
Vooral enkele beslissingen die volgens critici in het voordeel van Argentinië uitvielen, werden in veel landen onderwerp van debat. De FIFA benadrukte daarentegen dat alle wedstrijden volgens de internationale arbitrageregels waren geleid en dat het VAR-systeem volledig onafhankelijk had gefunctioneerd.
Maar niet alleen de arbitrage stond ter discussie. Ook de ticketprijzen, de commerciële opzet van het toernooi, de sponsoractiviteiten en de shows tijdens de rust werden uitvoerig besproken. Sommige voetbalcommentatoren vonden dat het Wereldkampioenschap steeds meer begon te lijken op een Amerikaans sport- en entertainmentevenement.
De FIFA ziet dat heel anders. Volgens de organisatie is wereldwijde groei noodzakelijk om het voetbal verder te ontwikkelen. Nieuwe markten, hogere inkomsten en grotere investeringen zouden uiteindelijk ten goede komen aan de jeugdopleiding, het vrouwenvoetbal en de ontwikkeling van het voetbal in opkomende landen.
Kijkt men naar de financiële cijfers van de FIFA, dan blijkt inderdaad dat de economische omvang van het Wereldkampioenschap bij ieder toernooi verder groeit.
Televisierechten…
Sponsoring…
Licentie-inkomsten…
Kaartverkoop…
Digitale platforms…
Samen maken zij de FIFA tot een van de machtigste sportorganisaties ter wereld.
Dat succes valt niet te ontkennen. Maar binnen de sportwereld wordt vaak één uitspraak herhaald: “Hoe groter de inkomsten, hoe groter de behoefte aan transparantie.” Juist daarin ligt vandaag één van de grootste uitdagingen voor de FIFA.
De kritiek richt zich namelijk op een ander punt. Vrijwel niemand heeft bezwaar tegen de economische groei van het voetbal. Maar naarmate de geldstromen groter worden, ontstaat steeds sterker het gevoel dat het vertrouwen niet in hetzelfde tempo is meegegroeid. Want de belangrijkste vraag van de supporter blijft onveranderd: “Wordt op het veld werkelijk alleen voetbal gespeeld?”
En precies daar ligt de grootste uitdaging voor de FİFA. Een sportorganisatie hoeft niet alleen eerlijk te zijn. Zij moet de wereld er ook van overtuigen dát zij eerlijk is. Zelfs wanneer een scheidsrechter objectief de juiste beslissing neemt, ontstaat een serieus communicatie- en vertrouwensprobleem zodra miljoenen mensen daar niet meer in geloven. Veel analyses die na afloop van het Wereldkampioenschap in de internationale pers verschenen, wezen precies op dat punt. Terwijl de kwaliteit van het voetbal werd geprezen, kwamen de bestuurscultuur en de organisatie van de FIFA opnieuw volop ter discussie te staan.
Daarom gaat de belangrijkste discussie vandaag niet over één enkele arbitrale beslissing. De werkelijke vraag is of de FIFA erin zal slagen opnieuw een onbetwist vertrouwen bij de wereldwijde voetbalgemeenschap op te bouwen.
DE TURK DIE DE TOP VAN FIFA BEREIKTE: ŞENES ERZİK
Wanneer men de geschiedenis van de FIFA in de afgelopen halve eeuw vertelt, zou het een grote omissie zijn om een Turkse bestuurder die zijn stempel op het wereldvoetbal heeft gedrukt, niet te noemen.
Şenes Erzik is de geschiedenis ingegaan als een van de meest gerespecteerde bestuurders, niet alleen van het Turkse voetbal, maar ook van het internationale voetbal. Zijn bestuurlijke loopbaan begon in 1977 bij de Turkse Voetbalbond (TFF) in de Commissie Buitenlandse Betrekkingen. Daarna was hij bestuurslid, vicevoorzitter en van 1989 tot 1997 voorzitter van de Turkse Voetbalbond. In 1989 werd hij de laatste bondsvoorzitter die nog werd benoemd. In 1992 werd hij vervolgens de eerste voorzitter die via verkiezingen in functie kwam. Daarnaast is hij tot op heden de eerste én enige Erevoorzitter van de Turkse Voetbalbond.
Maar de grootste indruk maakte Erzik op het internationale toneel. In 1982 begon hij zijn werkzaamheden binnen de UEFA en in 1990 werd hij gekozen in het Uitvoerend Comité van de UEFA. Vervolgens bekleedde hij jarenlang de hoogste functies binnen het Europese voetbal als vicevoorzitter, eerste vicevoorzitter en lid van het Uitvoerend Comité. Daarnaast stond hij aan het hoofd van talrijke commissies die de toekomst van het Europese voetbal bepaalden, zoals de Commissie Nationale Voetbalbonden, de Strategische Raad, de Scheidsrechterscommissie, de Commissie Clubcompetities, het Clublicentiesysteem en de Commissie Fair Play en Maatschappelijke Verantwoordelijkheid.
Op 22 maart 2011 werd hij voor de zesde keer gekozen in het hoogste bestuursorgaan van de UEFA, waarmee hij een historisch record vestigde. Deze uitzonderlijk lange bestuursperiode werd gezien als een duidelijk bewijs van het grote vertrouwen dat het Europese voetbal in hem stelde.
De internationale reputatie van Şenes Erzik beperkte zich echter niet tot de UEFA. In 1994 werd hij gekozen tot vicevoorzitter van de UEFA en vanaf 1996 maakte hij als lid van het FIFA Executive Committee deel uit van het hoogste bestuursorgaan van de wereldvoetbalbond. Hij bekleedde onder meer de functies van voorzitter van de FIFA Scheidsrechterscommissie, lid van de Olympische Commissie, lid van het Organisatiecomité van het WK, vicevoorzitter van de Commissie Fair Play en Maatschappelijke Verantwoordelijkheid en voorzitter van de Commissie Stadions en Veiligheid. Jarenlang vertegenwoordigde hij Turkije aan de tafels waar de belangrijkste beslissingen over de toekomst van het wereldvoetbal werden genomen.
Op alle internationale podia waar hij actief was, onderscheidde Erzik zich door zijn onpartijdigheid, diplomatieke houding en persoonlijke gezag. Daardoor werd hij niet alleen beschouwd als een van de meest gerespecteerde bestuurders van het Turkse voetbal, maar ook van het wereldvoetbal.
Tijdens zijn loopbaan ontving hij talrijke onderscheidingen, waaronder de Olympische Fakkelprijs, de Europese Fair Play-prijs, driemaal de prijs ‘Sportman van het Jaar’ van de krant Milliyet en vele andere internationale onderscheidingen. Ook de eredoctoraten van de Universiteit van Istanbul en de Staatsacademie voor Sport van Azerbeidzjan getuigen van zijn grote bijdrage aan de sportwereld.
In dit dossier hebben wij stilgestaan bij de controversiële periodes van de FIFA, de kritiek en de vertrouwenscrises. Maar tegelijkertijd mogen ook de mensen niet worden vergeten die het wereldvoetbal met integriteit, waardigheid en onpartijdigheid hebben gediend. Şenes Erzik behoort zonder enige twijfel tot die uitzonderlijke groep.
EEN ONVERGETELIJKE HERINNERING AAN ŞENES ERZİK
Wanneer ik over Şenes Erzik schrijf, kan ik een bijzondere herinnering van jaren geleden niet onvermeld laten. Tijdens de kwalificatiereeks voor het WK van 1994 speelde Turkije zijn laatste groepswedstrijd uit tegen San Marino.
Samen met mijn echtgenote was ik naar San Marino afgereisd om die wedstrijd bij te wonen.
Ook Dick Advocaat, destijds bondscoach van het Nederlands elftal dat in dezelfde kwalificatiegroep speelde, volgde de wedstrijd vanaf de tribune, samen met zijn echtgenote. Uiteraard was ook Şenes Erzik, destijds een gerespecteerd bestuurder binnen UEFA en FIFA, daarbij aanwezig.
In die periode had bondscoach Sepp Piontek aangekondigd dat hij zijn functie zou neerleggen. Tijdens een gesprek voorafgaand aan de wedstrijd deed Dick Advocaat mij een opmerkelijk voorstel. “Stel Rinus Michels voor aan de Turkse Voetbalbond.” Hij doelde op Rinus Michels, de geestelijk vader van het ‘Totaalvoetbal’, de legendarische trainer van Ajax en het Nederlands elftal, wereldwijd bekend als ‘De Generaal’.
Voordat ik hierover een artikel zou schrijven, vond ik het correct om dit voorstel eerst persoonlijk met Şenes Erzik te bespreken. Şenes Bey glimlachte en zei: “Ooo… Laten we daar eerst eens rustig over nadenken…”
De volgende dag verwachtte ik een duidelijk antwoord, positief of negatief. Şenes Erzik nam mij even apart en zei, zoals altijd op een uiterst vriendelijke manier: “İlhan, doe alsof je mij dit voorstel nooit hebt gedaan. En schrijf er alsjeblieft ook niets over in je krant. Wij denken er namelijk aan om onze eigen jongen, Fatih Terim, aan te stellen als bondscoach van het nationale elftal.”
Toen ik de naam hoorde van Fatih Terim, die een goede vriend van mij was en destijds assistent van Sepp Piontek, was ook ik oprecht verheugd. Daarom heb ik het voorstel van Dick Advocaat om Rinus Michels aan Turkije voor te dragen, nooit gepubliceerd en er ook later nooit over geschreven. Niet lang daarna stelde de Turkse Voetbalbond inderdaad Fatih Terim aan als bondscoach van het nationale elftal.
Wanneer ik vandaag op dat moment terugkijk, ben ik ervan overtuigd dat het korte gesprek in San Marino een belangrijk keerpunt in de geschiedenis van het Turkse voetbal markeerde. De benoeming van Fatih Terim betekende immers niet alleen het begin van een nieuw hoofdstuk in zijn eigen carrière, maar legde ook de basis voor veel van de successen die het Turkse voetbal in de daaropvolgende jaren zou behalen.
In de jaren daarna heb ik Şenes Erzik nog talloze malen ontmoet in de hoogste bestuurskringen van het internationale voetbal. Toch is het vooral zijn bestuurlijke wijsheid, zijn hoffelijkheid en zijn gevoel voor institutionele verantwoordelijkheid, die hij die dag in San Marino liet zien, die mij altijd zijn bijgebleven.
IS ER WEL DEMOCRATIE BINNEN DE FIFA?
De FIFA is de grootste sportorganisatie ter wereld. De beslissingen die het lot bepalen van een sport waar miljarden mensen met hart en ziel aan verknocht zijn, worden binnen deze organisatie genomen. De belangrijkste waarborg van zo’n machtige instelling is echter niet alleen haar financiële kracht, maar vooral de wijze waarop zij wordt bestuurd.
Op papier worden er binnen de FIFA verkiezingen gehouden. De afgevaardigden brengen hun stem uit en kiezen een voorzitter. Juridisch gezien oogt dat proces democratisch. Maar hier begint de werkelijke vraag: Ontstaat een echte democratische verkiezing alleen doordat er een stembus wordt neergezet?
De afgelopen jaren valt op dat er tegenover Gianni Infantino geen serieuze kandidaat met brede steun uit de internationale voetbalwereld is opgestaan. Komt dat werkelijk doordat de hele voetbalwereld zich achter één persoon heeft geschaard?
Of is er binnen de FIFA in de loop der jaren een machtsstructuur ontstaan die het in de praktijk steeds moeilijker maakt om nieuwe kandidaten naar voren te schuiven? Op die vragen kan vandaag niemand met zekerheid antwoord geven. Maar één ding valt moeilijk te ontkennen: Democratie betekent niet alleen dat er verkiezingen worden gehouden. Democratie betekent ook dat mensen ervan overtuigd zijn dat zij, wanneer dat nodig is, zonder vrees kandidaat kunnen zijn voor zelfs het hoogste ambt.
Wanneer de voorzittersverkiezingen binnen de grootste sportorganisatie ter wereld veranderen in een formaliteit waarvan de uitslag bij voorbaat voorspelbaar lijkt, dan komt niet alleen de bestuursvorm, maar ook de cultuur van open competitie ter discussie te staan. De grootste kracht van de organisatie die het wereldvoetbal bestuurt, schuilt niet in de miljarden op haar bankrekening, maar in het vertrouwen dat zij geniet bij de wereldwijde voetbalgemeenschap. En vertrouwen groeit niet alleen door juiste beslissingen, maar ook doordat verschillende stemmen de vrijheid hebben om met elkaar te wedijveren.
Misschien ligt daarin wel de grootste uitdaging waarvoor de FIFA vandaag staat: niet het organiseren van een nieuw Wereldkampioenschap, maar het scheppen van een klimaat waarin gerespecteerde voetbalbestuurders uit alle delen van de wereld zonder enige terughoudendheid durven te kandideren voor het voorzitterschap.
Want sterke instellingen groeien niet dankzij leiders zonder tegenkandidaten, maar dankzij eerlijke en geloofwaardige competitie. Soms vraag ik mij af… Misschien heeft de FIFA vandaag niet in de eerste plaats behoefte aan nieuwe stadions, grotere sponsorcontracten of hogere inkomsten.
Misschien heeft zij vooral behoefte aan nieuwe Şenes Erziks: bestuurders die, waar ter wereld zij ook vandaan komen, door hun integriteit, onpartijdigheid en geweten het respect van iedereen weten te verdienen. Want geld kan het voetbal groter maken… Maar het zijn mensen die vertrouwen wekken, die het voetbal overeind houden.
EEN HALVE EEUW WERELDKAMPIOENSCHAPPEN DOOR DE OGEN VAN EEN JOURNALIST
Gedurende mijn journalistieke loopbaan heb ik talrijke Wereldkampioenschappen gevolgd. Sommige vanuit de perstribune. Andere vanuit redactielokalen. En weer andere samen met journalisten uit alle delen van de wereld. Elk toernooi vertelde mij een nieuw verhaal. Het voetbal veranderde. De voetbalschoenen veranderden. De bal veranderde. De televisietechniek veranderde. De stadions werden groter. De televisie bereikte geen miljoenen, maar miljarden mensen. Het Wereldkampioenschap groeide uit tot veel meer dan een sporttoernooi. Het werd een mondiaal evenement met economische, politieke en maatschappelijke betekenis. Maar één ding veranderde nooit. De liefde van mensen voor het voetbal. Kinderen trekken nog altijd met dezelfde trots hun shirt aan. Vaders gaan nog altijd met dezelfde spanning voor de televisie zitten. Miljoenen mensen beleven nog altijd de successen van hun land alsof het hun eigen overwinning is. Zij zijn de echte eigenaren van het voetbal.
Toch is er de laatste jaren nog iets veranderd. Vroeger werd na een wedstrijd vooral over de spelers gesproken. Vandaag gaat het minstens zo vaak over scheidsrechters, de VAR, FIFA-bestuurders en organisatorische beslissingen. Elke discussie die het voetbal overschaduwt, doet uiteindelijk afbreuk aan het spel zelf.
Ik heb Wereldkampioenschappen nooit alleen via een televisiescherm gevolgd. Gedurende mijn hele carrière werkte ik samen met journalisten uit alle delen van de wereld. Soms dronken we samen koffie. Soms discussieerden we urenlang. En soms spraken we na afloop van wedstrijden nog lang door over arbitrale beslissingen.
Eén ding kan ik met overtuiging zeggen: Vroeger spraken journalisten vooral over voetbal. Vandaag spreken zij even vaak over de FIFA. En juist dát stemt mij tot nadenken.
Het zou onjuist zijn alle veranderingen uitsluitend negatief te beoordelen.
Dat de FIFA het voetbal naar de meest afgelegen delen van de wereld heeft gebracht, staat buiten twijfel. In veel landen werd geïnvesteerd in jeugdopleidingen. Het vrouwenvoetbal ontwikkelde zich sterk. Nieuwe voetbalmarkten ontstonden. Maar hoe groter een organisatie wordt, hoe groter ook haar verantwoordelijkheid. De organisatie die het grootste sportevenement ter wereld bestuurt, mag niet alleen onpartijdig zijn. Zij mag zelfs geen ruimte laten voor de geringste twijfel over haar onpartijdigheid.
In dit dossier keerden we terug naar Argentinië 1978.
We bekeken de Verenigde Staten in 1994.
We stonden stil bij de corruptieonderzoeken tijdens het tijdperk- van Blatter. En we analyseerden de nieuwe discussies onder Gianni Infantino. Al deze voorbeelden komen uiteindelijk samen in één woord: Vertrouwen.
Geen enkel Wereldkampioenschap dat ik in meer dan een halve eeuw heb gevolgd, leek op een ander.
Elk toernooi had zijn eigen helden.
Soms sprak de wereld over Pelé.
Soms over Cruijff…
Maradona…
Ronaldo…
Messi…
Maar de laatste jaren valt mij iets op. Tegenwoordig wordt bijna evenveel gesproken over de voorzitters van de FIFA als over de voetballers zelf. Alleen al die verandering zegt veel. Want tijdens een Wereldkampioenschap zouden de echte sterren de spelers moeten zijn. Niet de bestuurders.
De journalistiek heeft mij één belangrijke les geleerd. Zonder documenten mag niemand worden beschuldigd. Maar een verlies aan vertrouwen binnen de publieke opinie mag evenmin worden genegeerd. De reputatie van een instelling wordt niet uitsluitend bepaald door rechterlijke uitspraken. Zij wordt ook bepaald door het vertrouwen dat mensen in die instelling hebben.
Vandaag bestaat de belangrijkste opdracht van de FIFA niet uit het organiseren van nóg een Wereldkampioenschap. De grootste opdracht is het wegnemen van de vraagtekens die bij miljoenen voetballiefhebbers zijn ontstaan. Want wanneer mensen vóór de aftrap al over de scheidsrechter praten… Wanneer zij de VAR-lijnen belangrijker vinden dan het spel… Wanneer zij zich meer zorgen maken over rechtvaardigheid dan over de uitslag… …dan is dat een situatie waar serieus over moet worden nagedacht.
Ik heb deze serie niet geschreven om de FIFA te veroordelen. Integendeel. Ik heb haar geschreven omdat ik van voetbal houd. Want journalistiek betekent niet dat je vonnissen uitspreekt. Journalistiek betekent dat je de moed hebt de juiste vragen te stellen. Wereldkampioenschappen behoren tot de mooiste herinneringen uit onze jeugd. Ik hoop dat ook toekomstige generaties datzelfde enthousiasme zullen kunnen beleven.
Mijn laatste boodschap is daarom deze: De kas van de FIFA kan groeien. De stadions kunnen groter worden. De televisie-inkomsten kunnen nieuwe records bereiken. Maar geen van die zaken vormt het echte kapitaal van het voetbal. Het grootste kapitaal van het voetbal… …is vertrouwen.
De droom van Jules Rimet was volkeren dichter bij elkaar te brengen door middel van voetbal. De grootste opdracht van de FIFA vandaag is opnieuw vertrouwen op te bouwen dankzij datzelfde voetbal. Want een Wereldbeker wordt eens in de vier jaar uitgereikt. Vertrouwen… …wordt soms pas na tientallen jaren verdiend.
Er was een tijd dat mensen nieuwsgierig waren naar de uitslag van de finale. Vandaag spreken zij soms al vóór de aftrap over de scheidsrechter. Er was een tijd dat de aanvoerder die de beker omhooghield voor altijd in het geheugen bleef. Vandaag discussiëren sociale media over VAR-lijnen. Natuurlijk zal het voetbal blijven veranderen. De technologie zal zich verder ontwikkelen. De inkomsten zullen blijven stijgen. Nieuwe regels zullen worden ingevoerd. Ik beweer niet dat dit voorkomen kan worden.
Maar er is één element dat nooit verloren mag gaan: Het geloof in de rechtvaardigheid van het voetbal. Want op de dag dat dat geloof verdwijnt… …zal niet alleen de FIFA verliezen. Dan verliest het voetbal zelf. Daarom is de belangrijkste trofee die de FIFA de komende jaren moet winnen niet opnieuw de Wereldbeker. De belangrijkste trofee is het vertrouwen van de voetballiefhebbers overal ter wereld. De wereldbeker win je in vier jaar.
Vertrouwen win je soms pas na tientallen jaren.
*****************
FUTBOLUN EN BÜYÜK MAÇI SAHADA DEĞİL, FİFA’DA OYNANIYOR. FİFA’NIN GERÇEK SAHİBİ KİM? FIFA’DA DEMOKRASİ VAR MI? INFANTINO’NUN KARŞISINA NEDEN CİDDİ BİR ADAY ÇIKMIYOR?
Bu yazı, yarım asrı aşan gazetecilik yaşamım boyunca izlediğim Dünya Kupalarının, belgeler, tanıklıklar ve tarihî gelişmeler ışığında hazırlanmış bir değerlendirmesidir.
1978 Arjantin’den 2026 Dünya Kupası’na uzanan bu dosya; Jules Rimet’in futbol hayalinden, FIFA’nın bugün karşı karşıya bulunduğu güven sınavına kadar geçen süreci belgeler, tarihî gelişmeler ve yarım asırlık gazetecilik tanıklıklarıyla değerlendiriyor.
Jules Rimet, Dünya Kupası’nı ülkeleri birbirine yaklaştıracak bir barış projesi olarak tasarladı. Aradan geçen yaklaşık bir asırda futbol büyüdü; ancak aynı ölçüde büyüyen ticari yapı, FIFA’nın güvenilirliğini de tartışmaların merkezine taşıdı.
Arjantin’de yalnızca futbol oynanmadı. Askerî cunta gölgesinde düzenlenen turnuva, Peru maçı etrafında yıllarca süren tartışmalarla Dünya Kupası tarihinin en çok konuşulan organizasyonlarından biri oldu.
Peru Millî Takımı ile aynı otelde kalan İlhan Karaçay, final öncesi gece sabaha kadar süren tezahüratlara bizzat tanıklık etti. Bazen gazetecilikte en güçlü belge, olayın tam ortasında bulunmaktır.
1994 Dünya Kupası, futbolun küresel bir eğlence ve ticaret endüstrisine dönüştüğü dönüm noktalarından biri oldu. Aynı turnuvada Nijerya Teknik Direktörü Clemens Westerhof’un “Mafya’dan korkuyorum” sözleri de uzun süre hafızalardan silinmedi.
Sepp Blatter döneminde FIFA, tarihin en büyük yolsuzluk soruşturmalarıyla karşı karşıya kaldı. Zürih’teki polis operasyonu, yalnızca yöneticileri değil, kurumun itibarını da dünya kamuoyunun önüne çıkardı.
Gianni Infantino, “daha şeffaf bir FIFA” vaadiyle göreve geldi. Ancak hakem kararları, VAR tartışmaları ve yönetim anlayışı, futbol kamuoyundaki güven tartışmalarını sona erdirmeye yetmedi.
Donald Trump’ın kırmızı kart tartışmasına müdahil olması ve Infantino ile verdiği görüntüler, FIFA’nın yalnızca tarafsız olmasının değil, tarafsız görünmesinin de neden vazgeçilmez olduğunu bir kez daha gündeme getirdi.
2026 Dünya Kupası sonunda şampiyon belli oldu; ancak turnuva boyunca en az futbol kadar FIFA’nın kararları, hakem yönetimi ve organizasyon anlayışı da tartışıldı.
Bu dosya, kimseyi peşinen suçlamak için değil; yarım asırlık Dünya Kupası serüvenine belgeler, tanıklıklar ve gazetecilik birikimi ışığında bakarak tek bir soruya cevap aramak için hazırlandı: Futbolun en büyük sermayesi hâlâ güven mi?
FIFA’nın tartışmalarla anıldığı yıllarda bile, Türk spor adamı Şenes Erzik; dürüstlüğü, tarafsızlığı ve uluslararası saygınlığıyla futbol yönetiminde güvenin mümkün olduğunu gösteren isimlerden biri olarak öne çıktı.
İlhan KARAÇAY yazdı:
Bir zamanlar ‘Dünya Kupası’ denildiğinde akla yalnızca futbol gelirdi.
Çocuklar aylar öncesinden takvim yapraklarını sayar, babalar maç saatlerini hesaplar, mahalle aralarında hangi ülkenin şampiyon olacağı tartışılırdı. Dünya Kupası yalnızca bir spor organizasyonu değildi. Farklı dilleri konuşan, farklı kültürlere sahip milyonlarca insanı aynı heyecanda buluşturan dünyanın en büyük ortak şöleniydi.
Sahaya çıkan yirmi iki futbolcu, yalnızca kendi ülkelerini değil, futbolun ruhunu da temsil ederdi. Maçlar bittiğinde kazanan kadar kaybeden de alkışlanır, hakem hataları günlerce konuşulsa bile kimse oyunun dürüstlüğünden şüphe etmezdi. Çünkü futbolun yazılı kuralları kadar görünmeyen bir kuralı daha vardı: Güven.
Aradan yıllar geçti. Futbol büyüdü. Televizyon yayınları milyarlarca dolarlık bir endüstri haline geldi. Reklam gelirleri katlandı, sponsorlar çoğaldı, bahis sektörü dev bir ekonomi oluşturdu. Dünya Kupaları artık yalnızca futbol turnuvası olmaktan çıkıp küresel bir ticaret organizasyonuna dönüştü.
Elbette futbolun büyümesi kötü değildi.
Dünya Kupalarının geçirdiği değişimi anlamak için, FİFA’nın tarihine kısa bir yolculuk yapmak gerekir.
1921 yılında FİFA Başkanlığı’na seçilen Fransız Jules Rimet, futbolu yalnızca bir spor olarak görmüyordu. Ona göre futbol, savaşlarla bölünmüş dünyayı birbirine yaklaştırabilecek evrensel bir dildi.
1930 yılında Uruguay’da düzenlenen ilk ‘Dünya Kupası’ da bu düşüncenin ürünüdür.
O günlerde ne milyarlarca dolarlık televizyon gelirleri vardı, ne dev sponsorlar, ne de bugünkü kadar büyük ticari beklentiler…
Ama dünyanın ortak bir futbol heyecanı vardı.
Bugün ise aynı organizasyon, milyarlarca dolarlık ekonomik büyüklüğe ulaşmış durumda.
İşte bu büyük değişim, beraberinde büyük sorumlulukları da getirdi.
Ancak para büyüdükçe başka sorular da büyümeye başladı.
Futbolun sahibi kimdi?
Futbolcular mı, taraftarlar mı, kulüpler mi; yoksa artık her şeyin üzerinde duran FİFA mı?
Bugün maçlardan sonra en çok konuşulanlar goller değil; hakem kararları, VAR uygulamaları, FİFA Başkanı, ticari anlaşmalar ve organizasyonun yönetim anlayışı oluyor. Futbol zaman zaman ikinci plana düşüyor.
Bu yazı dizisinin amacı kimseyi peşinen suçlamak değildir. Amaç, yarım asrı aşan Dünya Kupası tarihine bakarak bugün yaşanan tartışmaları geçmişin ışığında değerlendirmektir. Çünkü bugünkü tartışmalar gökten düşmedi. 1978 Arjantin Dünya Kupası’nda da sorular vardı, 1994 Amerika Dünya Kupası’nda da eleştiriler vardı. Blatter dönemi FİFA’yı ağır yolsuzluk iddialarıyla karşı karşıya bıraktı. Infantino ise ‘temiz FİFA’ vaadiyle göreve geldi.
Peki gerçekten ne değişti?
Bu dosyada belgeler, gazete kupürleri, tarihî gelişmeler ve kişisel gazetecilik tanıklıkları ışığında FİFA’nın son yarım yüzyılına birlikte bakacağız. Çünkü bazen futbol yalnızca sahada oynanmaz; bazen asıl maç tribünlerin göremediği yerlerde oynanır.
1978 ARJANTİN: FUTBOLUN ÜZERİNE DÜŞEN İLK BÜYÜK GÖLGE
Bugün FİFA hakkında konuşulan tartışmaları anlamak isteyenlerin, önce 1978 yılına gitmesi gerekir. Çünkü birçok futbol tarihçisine göre, Dünya Kupaları üzerindeki en büyük kuşkuların başlangıç noktalarından biri Arjantin’de düzenlenen turnuvadır.
Arjantin o yıllarda askeri cunta yönetimi altındaydı. General Jorge Rafael Videla’nın yönetimindeki ülkede, binlerce insan kayboluyor, muhalifler baskı görüyor, dünya kamuoyu ise insan hakları ihlallerini tartışıyordu.
Buna rağmen Dünya Kupası bütün görkemiyle başladı.
Stadyumlarda futbol vardı, ancak tribünlerin dışında bambaşka bir Arjantin yaşanıyordu.
Bu nedenle turnuva daha ilk günden itibaren yalnızca sportif yönüyle değil, siyasi atmosferiyle de hafızalara kazındı.
Bugün bile en çok konuşulan karşılaşma, Arjantin’in Peru’yu 6-0 mağlup ettiği maçtır. Finale çıkabilmek için farklı galibiyete ihtiyacı olan ev sahibi takımın tam da gereken skoru elde etmesi, yıllardır bitmeyen tartışmaların merkezinde yer aldı.
Bu konuda bugüne kadar pek çok iddia ortaya atıldı. Diplomatik temaslardan ekonomik yardımlara kadar çeşitli senaryolar yazıldı. Ancak bunların önemli bölümü hiçbir zaman kesin biçimde ispatlanamadı. Buna rağmen kuşkular da hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı.
PERU MİLLÎ TAKIMI İLE AYNI OTELDEYDİM
1978 Arjantin Dünya Kupası’nı Hürriyet Gazetesi adına izliyordum. Tesadüfün güzel bir cilvesi olarak, Peru Millî Takımı’nın da kaldığı Liberty Oteli‘nde konaklıyordum. Hürriyet muhabiri olarak kaldığım otelin adının “Liberty”(Hürriyet) olması da bana her zaman hoş bir rastlantı gibi gelmiştir.
Ancak o otelde unutamadığım bir gece yaşandı.
Arjantin’in finale yükselebilmesi için Peru’yu farklı yenmesi gereken maçtan bir gece önce, Liberty Oteli’nin önü binlerce Arjantinli taraftarla doldu. Davullar çalındı, marşlar söylendi, sloganlar atıldı. Gürültü sabaha kadar sürdü.
O gece ben de aynı oteldeydim.
Liberty Oteli’nin önünde sabaha kadar süren o gürültüyü kendi kulaklarımla dinledim. Ben de hiç uyuyamadım. Aynı otelde kalan Peru Millî Takımı oyuncularının da bu olağanüstü gürültüden etkilenmemiş olmaları düşünülemezdi. Ertesi gün Arjantin, Peru’yu 6-0 yenerek finale yükseldi.
Bu karşılaşma hakkında yıllar boyunca çok sayıda iddia ortaya atıldı; diplomatik girişimler, siyasi baskılar ve ekonomik vaatler konuşuldu. Bunların önemli bir bölümü hiçbir zaman kesin olarak kanıtlanamadı.
Ama benim tartışamayacağım bir gerçek vardı:
Gazetecilikte bazen tanıklık, yorumdan daha değerlidir.
Benim hafızamda kalan da işte bu gecedir.
JOHAN CRUYFF
Dünya futbolunun efsane isimlerinden Johan Cruyff’un turnuvaya katılmaması da uzun yıllar tartışıldı. İlk yıllarda bunun siyasi bir protesto olduğu düşünüldü. Daha sonra Cruyff, ailesine yönelik kaçırılma girişiminin kararında etkili olduğunu açıkladı. Ancak bu olay bile 1978 Dünya Kupası’nın ne kadar sıra dışı şartlarda oynandığını göstermeye yetiyordu.
Gazetecilikte bazen kesin hüküm vermek yerine doğru soruları sormak daha değerlidir.
1978 Dünya Kupası da hâlâ cevapları tam verilemeyen sorularla anılıyor.
İşte bu nedenle, FIFA’nın güvenilirliği tartışılırken birçok kişi dönüp yeniden Arjantin 1978’e bakıyor.
Ben de yıllar önce bu turnuva üzerine yazarken, futbolun yalnızca sahadaki mücadeleden ibaret olmadığını vurgulamıştım. Çünkü Dünya Kupaları, zaman zaman siyasetin, ekonominin ve uluslararası ilişkilerin de sahneye çıktığı organizasyonlar hâline gelebiliyor.
1978’in bıraktığı gölge tamamen dağılmadan, FIFA yeni bir döneme girdi. Aradan on altı yıl geçti ve bu kez sahne Amerika Birleşik Devletleri’ydi. Futbol yeni bir çağın kapısını aralıyor, ticaret ise oyunun merkezine doğru ilerliyordu.
1978 Arjantin Dünya Kupası, siyasetin futbol üzerindeki gölgesini tartıştırmıştı. Aradan on altı yıl geçtiğinde ise bu kez bambaşka bir dönem başladı.
Ev sahibi Amerika Birleşik Devletleri idi. Futbol, ilk kez böylesine büyük bir pazarlama organizasyonunun merkezine yerleşiyordu.
Amerika futbol ülkesi değildi. Buna rağmen FIFA, dünyanın en büyük spor organizasyonunu dünyanın en büyük ekonomik gücüne götürdü. Amaç yalnızca şampiyonu belirlemek değildi. Amaç, futbolu dev bir küresel ürüne dönüştürmekti.
Aslında bu dönüşümün temelleri daha önce atılmıştı.
1974 yılında FIFA Başkanı seçilen Brezilyalı João Havelange, futbolun geleceğini televizyon ekranlarında gördü.
Uluslararası sponsorlar, küresel reklam anlaşmaları ve yayın hakları onun döneminde olağanüstü büyüdü.
Coca-Cola, Adidas ve daha birçok dünya markası, Dünya Kupalarının ayrılmaz parçası hâline geldi.
Bugün FIFA’nın ulaştığı ekonomik güçte Havelange döneminin payı büyüktür.
Ancak aynı dönemde, futbolun giderek ticari kaygılarla yönetildiği yönündeki eleştiriler de yükselmeye başladı. Tribünler doldu. Televizyon reytingleri rekor kırdı. Sponsor gelirleri arttı. Dünya Kupası, futbolun yanında büyük bir eğlence ve reklam platformuna dönüştü. Bugün alışık olduğumuz ticari anlayışın temelleri, birçok gözlemciye göre o yıllarda daha belirgin hâle geldi.
Ancak turnuva yalnızca ekonomik başarısıyla değil, Maradona olayıyla da hafızalara kazındı. Futbol tarihinin en büyük yıldızlarından biri, doping testinin pozitif çıkmasının ardından turnuvadan çıkarıldı. O gün yaşananlar hâlâ farklı yorumlarla tartışılıyor.
Kimileri kuralların herkese eşit uygulandığını savundu. Kimileri ise Maradona’nın hedef seçildiğini ileri sürdü. Kesin olan tek gerçek, bu olayın Dünya Kupası’nın önüne geçtiği ve futbolun günlerce ikinci planda kaldığıdır.
NİJERYA KAMPINDA YAŞANANLAR
1994 Dünya Kupası sırasında yalnızca maçları izlemedim. Nijerya Millî Takımı’nın kampını da ziyaret ederek Teknik Direktör Clemens Westerhof ile özel bir röportaj yaptım.
Westerhof, İtalya ile oynayacakları kritik karşılaşma öncesinde bana oldukça çarpıcı açıklamalarda bulundu. Açıkça, “Mafya’dan korkuyorum” dedi.
Takımın kamp yaptığı otelin, “hafif kadınların ve karanlık tipli kişilerin” akınına uğradığını, İtalya karşısında Mafya’nın oyununa gelmekten endişe ettiğini anlattı. Hatta, “Oyunundan şüphelendiğim futbolcuyu hemen kenara alırım.” sözlerini kullandı.
Aynı kampta, o yıllarda Fenerbahçe forması giyen Nijerya Millî Takımı’nın başarılı savunma oyuncusu Uche Okechukwu ile de görüştüm. Takımın genel havasını yakından gözlemleme fırsatı buldum. Kampın üzerinde alışılmışın dışında bir gerginlik hissediliyordu.
Bu röportaj, ertesi gün Hürriyet Gazetesi’nde yayınlandı. Daha sonra Nijerya, uzun süre önde götürdüğü karşılaşmayı İtalya’ya 2-1 kaybederek turnuvaya veda etti.
Elbette bugün geriye dönüp bakıldığında, Westerhof’un dile getirdiği iddiaların doğruluğu konusunda kesin bir hüküm vermek mümkün değildir. Ben de böyle bir hüküm vermiyorum.
Ancak o gün, Dünya Kupası sürerken bunları doğrudan takımın teknik direktöründen dinledim ve gazetemde yayınladım. Bu da, turnuvanın yalnızca sahada oynanmadığını düşündüren unutamadığım gazetecilik anılarından biri olarak hafızamda yerini koruyor.
Westerhof’un dile getirdiği kaygılar ile kampta hissedilen gergin atmosfer birbirini tamamlıyordu. Bu nedenle, İtalya maçı öncesinde takımın psikolojik olarak rahat bir hazırlık dönemi geçirdiğini söylemek zordu.
1994 Dünya Kupası, FİFA açısından başka bir dönüm noktası daha oldu.
Kurumun ticari gücü görülmemiş ölçüde arttı. Televizyon hakları, sponsorluklar ve küresel pazarlama faaliyetleri, Dünya Kupası’nı milyarlarca dolarlık bir organizasyona dönüştürdü.
Elbette futbolun ekonomik olarak büyümesi tek başına eleştirilecek bir durum değildir.
Sorun, ekonomik hedeflerin sportif değerlerin önüne geçtiği yönünde oluşan algıdır.
İşte sonraki yıllarda FIFA’nın peşini bırakmayacak tartışmaların temeli de burada atıldı.
Bu süreç, yıllar sonra Sepp Blatter döneminde patlak veren yolsuzluk soruşturmalarıyla bambaşka bir boyuta ulaştı. Artık tartışmalar yalnızca saha içi kararları değil, FIFA’nın yönetim yapısını da hedef alıyordu.
SEPP BLATTER DÖNEMİ: FIFA’NIN EN KARANLIK YILLARI
1994 Dünya Kupası ile hızlanan ticari büyüme, FİFA’yı yalnızca futbolun değil, milyarlarca dolarlık küresel bir ekonominin de merkezine yerleştirdi. Ancak büyüyen para, beraberinde daha büyük soruları da getirdi. Bu soruların odağındaki isim ise uzun yıllar FİFA’nın zirvesinde kalan Sepp Blatter oldu.
Blatter, 1998 yılında FİFA Başkanlığı koltuğuna oturdu. Futbolun dünya çapındaki yaygınlaşmasına önemli katkılar sağladı. Dünya Kupası’nın ticari değeri her turnuvada daha da arttı. FİFA’nın gelirleri rekor seviyelere ulaştı. Ne var ki, başarı hikâyesi olarak görülen bu tablo zamanla ağır suçlamalarla gölgelendi.
2015 yılı dünya futbolu açısından bir dönüm noktasıydı. ABD Adalet Bakanlığı’nın yürüttüğü soruşturma kapsamında FİFA’nın çok sayıda üst düzey yöneticisi hakkında rüşvet, kara para aklama ve yolsuzluk iddiaları gündeme geldi. İsviçre’nin Zürih kentindeki lüks bir otelde yapılan operasyon, dünya basınının günlerce manşetlerinde yer aldı.
Bir sabah erken saatlerde otelin kapıları çalındı. FİFA yöneticileri gözaltına alındı. Televizyon kameraları, yıllarca dünyanın en güçlü spor yöneticileri olarak görülen isimlerin polis eşliğinde otelden çıkarılışını canlı yayınladı. Futbol tarihinin belki de en utanç verici görüntülerinden biri yaşanıyordu.
Bu operasyonun ardından birçok yönetici görevinden ayrıldı. Bazıları futboldan men edildi, bazıları ise çeşitli ülkelerde yargılandı. Sepp Blatter de etik ihlalleri nedeniyle görevinden uzaklaştırıldı ve uzun süre futbolla ilgili hiçbir faaliyette bulunamama cezası aldı.
Elbette bütün suçlamaların aynı ağırlıkta olduğu söylenemez. Bazı dosyalar mahkûmiyetle sonuçlandı, bazıları ise farklı hukuki süreçlerden geçti. Ancak kamuoyunun zihninde oluşan tablo çok açıktı: FİFA’nın itibarı ağır yara almıştı.
Bugün geriye dönüp bakıldığında, 2015 yılında Zürih’teki otelde yaşanan polis operasyonunun yalnızca birkaç yöneticinin gözaltına alınmasından ibaret olmadığı daha iyi anlaşılıyor.
Aslında o sabah, FİFA’nın yıllar boyunca oluşturduğu “dokunulmaz kurum” imajı da büyük darbe aldı. İlk kez milyonlarca futbolsever, FIFA’nın da hukukun denetimi dışında olmadığını gördü.
Belki de asıl kırılma noktası buydu.
Çünkü o güne kadar insanlar hakemleri tartışıyordu.
O günden sonra FİFA’nın kendisini tartışmaya başladı.
O güne kadar milyonlarca insanın gözünde tartışılmaz görülen kurum, artık yalnızca futbol organizasyonlarıyla değil, polis baskınları, mahkeme salonları ve yolsuzluk haberleriyle anılıyordu. FİFA’nın güvenilirliği belki de tarihinde ilk kez bu kadar ciddi biçimde sorgulanıyordu.
Tam bu ortamda FİFA yeni bir sayfa açmaya çalıştı. Başkanlık koltuğuna Gianni Infantino oturdu. Verdiği ilk mesaj son derece netti: “FİFA yeniden güven kazanacak. Daha şeffaf, daha temiz ve daha hesap verebilir bir yönetim anlayışı kurulacak.”
Gerçekten yeni bir dönem mi başlıyordu?
Yoksa yalnızca isimler mi değişiyordu?
İşte bir sonraki bölümde, Infantino dönemine ve bugün yeniden gündeme gelen tartışmalara yakından bakacağız.
INFANTINO GELDİ… PEKİ GERÇEKTEN NE DEĞİŞTİ?
Sepp Blatter döneminin ardından FİFA’nın yeni başkanı Gianni Infantino, dünya futboluna yeni bir sayfa açılacağını ilan etti. Şeffaflık, dürüstlük ve güven yeniden en çok kullanılan kelimeler oldu.
Futbol kamuoyu da doğal olarak bu vaatlerin hayata geçmesini bekliyordu.
İlk yıllarda yapılan reformlar olumlu karşılandı. Yönetim anlayışının değişeceği, FİFA’nın geçmişteki hatalardan ders çıkaracağı yönünde açıklamalar yapıldı. Ancak aradan geçen zaman içinde tartışmalar yeniden gündeme gelmeye başladı.
Bu kez tartışmaların odağında yalnızca yönetim değil; hakem kararları, VAR uygulamaları, turnuva takvimi, artan ticari faaliyetler ve FİFA Başkanının uluslararası siyasi liderlerle verdiği görüntüler vardı.
Bir başka dikkat çekici gelişme de teknolojinin futbola giderek daha fazla hâkim olmasıdır.
VAR sistemi…
Yarı otomatik ofsayt teknolojisi…
Topun içine yerleştirilen sensörler…
Yapay zekâ destekli analizler…
Bütün bu yeniliklerin amacı hakem hatalarını en aza indirmekti.
Ancak görünen o ki teknoloji, tartışmaları sona erdirmedi.
Sadece tartışmaların şeklini değiştirdi.
Eskiden hakemin gördüğü konuşuluyordu.
Bugün ise bilgisayarın neden farklı yorum yaptığı konuşuluyor.
Son Dünya Kupası boyunca, Avrupa basınında yayımlanan çok sayıda yorumda, bazı hakem kararlarının tutarlılığı sorgulandı. Uluslararası eski hakem Dick Jol da bazı pozisyonlarda verilen kararların, futbol kamuoyunda soru işaretleri oluşturduğunu dile getirdi.
Mısırlı teknik adam Hossam Hassan’ın, “FIFA Messi’nin elenmesini istemez” şeklindeki sözleri de dünya basınında geniş yankı buldu. Elbette bu bir görüştü; kanıtlanmış bir gerçek değildi. Ancak böyle açıklamaların yapılabilmesi bile, FİFA’nın tarafsızlığı konusunda oluşan algının ne kadar hassas hâle geldiğini gösteriyordu.
İspanya La Liga Başkanı Javier Tebas ise eleştirilerini çok daha ileri taşıdı. Tebas, FİFA’nın sürekli büyüyen organizasyonlarının ulusal liglere zarar verdiğini savundu ve kurumun giderek futbolun ekonomik dengesini bozduğunu ileri sürdü. Bu sözler sıradan bir taraftarın değil, Avrupa futbolunun en etkili yöneticilerinden birinin değerlendirmesiydi.
DONALD TRUMP
Bir başka tartışma da FIFA Başkanı Gianni Infantino’nun, ABD Başkanı Donald Trump ile kurduğu yakın ilişki üzerinden yaşandı. Tartışmalar yalnızca birlikte verdikleri samimi fotoğraflarla sınırlı kalmadı. Turnuva sırasında ABD’li futbolcu Folarin Balogun’un gördüğü kırmızı kartın ardından Trump’ın Infantino’yu telefonla arayarak kararın yeniden gözden geçirilmesini istemesi ve FIFA Disiplin Komitesi’nin cezayı askıya alması, spor dünyasında “siyasi müdahale” tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Bu kararın ardından bazı futbol çevreleri, FIFA’nın bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda ciddi soru işaretleri bulunduğunu dile getirdi. Final maçındaki kupa töreninde Trump ile Infantino’nun birlikte sahaya çıkmaları ve tribünlerden yükselen protesto sesleri de bu tartışmaları daha da büyüttü. Burada eleştirilen yalnızca bir fotoğraf ya da tek bir karar değildi. Dünyanın en büyük futbol organizasyonunu yöneten kurumun ve başkanının, yalnızca tarafsız olması değil, tarafsız görünmesi gerektiği yönündeki görüşler bir kez daha öne çıktı.
FİFA ise bütün bu eleştirilere karşı, kararların bağımsız kurullar tarafından alındığını, hakem sisteminin sürekli geliştirildiğini ve Dünya Kupası’nın her zamankinden daha başarılı geçtiğini savundu. Kurum, tarafsızlık ilkesinden taviz verilmediğini her fırsatta dile getirdi.
Gerçek şu ki; bugün futbol dünyasında iki farklı bakış açısı bulunuyor. Bir kesim FİFA’nın futbolu küresel ölçekte büyüttüğünü savunuyor. Diğer kesim ise büyüyen ticari yapının, oyunun ruhunu ve güven duygusunu zedelediğini düşünüyor.
İşte tam bu noktada asıl soru karşımıza çıkıyor:
Tartışmaların kaynağı gerçekten hakem kararları mı, yoksa FİFA’nın yıllar içinde yıpranan güveni mi? Bir sonraki bölümde, 2026 Dünya Kupası boyunca yaşanan olaylar ışığında bu soruya cevap arayacağız.
2026 DÜNYA KUPASI: FUTBOL MU KONUŞULDU, YOKSA FIFA MI?
2026 Dünya Kupası sona erdi. Şampiyon belli oldu. Kupa sahibini buldu. Ancak turnuva boyunca en az oynanan futbol kadar, FİFA’nın yönetim anlayışı da tartışıldı.
Hakem kararları, VAR uygulamaları ve bazı kritik pozisyonlar sosyal medyada milyonlarca kez paylaşıldı. Eski futbolcular, eski hakemler ve teknik direktörler aynı pozisyonlara farklı yorumlar getirdi. Bu durum, teknolojinin her tartışmayı bitireceği yönündeki beklentilerin gerçekleşmediğini bir kez daha gösterdi.
Özellikle Arjantin lehine verildiği ileri sürülen bazı kararlar, birçok ülkede spor kamuoyunun gündemine oturdu. FİFA ise bütün karşılaşmaların uluslararası hakem kuralları çerçevesinde yönetildiğini ve VAR sisteminin bağımsız şekilde çalıştığını vurguladı.
Burada dikkat çekici olan yalnızca hakem kararları değildi. Turnuva boyunca bilet fiyatları, ticari organizasyonlar, sponsor etkinlikleri ve devre arası gösterileri de yoğun biçimde tartışıldı.
Bazı futbol yorumcuları, Dünya Kupası’nın giderek Amerikan spor organizasyonlarını andıran bir yapıya dönüştüğünü savundu.
FİFA ise bunun tam tersini düşünüyor. Kuruma göre, futbolun küresel ölçekte büyümesi, yeni pazarlara ulaşması ve daha fazla gelir üretmesi, oyunun gelişmesi için zorunlu. Artan gelirlerin altyapıya, kadın futboluna ve gelişmekte olan ülkelere aktarıldığı ifade ediliyor.
Gerçekten de FİFA’nın mali tablolarına bakıldığında, organizasyonun ekonomik büyüklüğü her geçen Dünya Kupası ile birlikte daha da artıyor.
Yayın hakları…
Sponsorluk anlaşmaları…
Lisans gelirleri…
Bilet satışları…
Dijital platformlar…
Hepsi FİFA’yı dünyanın en güçlü spor kuruluşlarından biri hâline getirdi.
Hiç kuşkusuz bu başarı küçümsenemez.
Ancak spor dünyasında sıkça söylenen bir söz vardır:
“Gelir arttıkça şeffaflık ihtiyacı da artar.”
Bugün FIFA’nın önündeki en büyük sınavlardan biri de işte budur.
Eleştiriler ise başka bir noktada yoğunlaşıyor. Futbolun ekonomik olarak büyümesine kimsenin itirazı yok. Ancak para büyüdükçe, güvenin aynı hızla büyümediği yönünde güçlü bir kanaat oluşuyor. Çünkü taraftarın zihnindeki en önemli soru değişmiyor: ‘Sahada gerçekten sadece futbol mu konuşuyor?’
İşte burada FİFA’nın önündeki en büyük sınav ortaya çıkıyor.
Bir spor kurumu yalnızca adil olmakla yetinemez. Adil olduğuna herkesi inandırmak zorundadır. Hakem doğru karar vermiş olsa bile, milyonlarca insan buna inanmıyorsa kurum açısından ciddi bir iletişim ve güven sorunu var demektir.
Son Dünya Kupası’nın ardından dünya basınında yayımlanan yorumların önemli bölümü de tam bu noktaya dikkat çekti. Futbolun kalitesi övülürken, FIFA’nın yönetim tarzı ve organizasyon anlayışı yeniden masaya yatırıldı.
Bu nedenle bugün tartışılması gereken yalnızca tek tek hakem kararları değildir.
Asıl tartışılması gereken konu, FİFA’nın futbol kamuoyunda yeniden tartışmasız bir güven oluşturup oluşturamayacağıdır.
FIFA’NIN ZİRVESİNE ÇIKAN TÜRK: ŞENES ERZİK
FIFA’nın son yarım yüzyılı anlatılırken, dünya futbol yönetiminde iz bırakan bir Türk isminden söz etmemek büyük bir eksiklik olurdu.
Şenes Erzik, yalnızca Türk futbolunun değil, uluslararası futbol yönetiminin de en saygın isimlerinden biri olarak tarihe geçti. Türkiye Futbol Federasyonu’nda 1977 yılında Dış İlişkiler Komitesi’nde başlayan yöneticilik yolculuğu, Yönetim Kurulu üyeliği, Başkan Vekilliği ve 1989-1997 yılları arasında Türkiye Futbol Federasyonu Başkanlığı ile devam etti. 1989 yılında, federasyon başkanlarının hükümet tarafından atandığı dönemin son başkanı oldu. 1992 yılında ise yapılan seçimle göreve gelerek, Türkiye Futbol Federasyonu’nun seçimle işbaşına gelen ilk başkanı olarak tarihe geçti. Ayrıca Türkiye Futbol Federasyonu’nun bugüne kadar seçilmiş ilk ve tek Onursal Başkanı unvanını taşıyor.
Ancak Erzik’in asıl iz bıraktığı alan, dünya futbolunun yönetim kademeleri oldu.
1982 yılında UEFA’da görev almaya başlayan Erzik, 1990 yılında UEFA İcra Kurulu’na seçildi. Ardından Başkan Yardımcılığı, Birinci Başkan Yardımcılığı ve UEFA Yürütme Komitesi üyeliği gibi Avrupa futbolunun en üst düzey görevlerinde uzun yıllar görev yaptı. Ulusal Federasyonlar Komitesi Başkanlığı, Strateji Konseyi Başkan Vekilliği, Hakem Komitesi Başkan Vekilliği, Kulüp Müsabakaları Organizasyon Komitesi, Kulüp Lisans Sistemi, Fair Play ve Sosyal Sorumluluk Komitesi gibi Avrupa futbolunun geleceğini şekillendiren birçok kurulun başında yer aldı.
22 Mart 2011 tarihinde altıncı kez UEFA’nın en üst yönetimine seçilerek, bu alanda bir rekora imza attı. Bu uzun görev süresi, Avrupa futbolunun kendisine duyduğu güvenin en somut göstergelerinden biri olarak kabul edildi.
Şenes Erzik’in uluslararası saygınlığı yalnızca UEFA ile sınırlı kalmadı.
1994 yılında UEFA Başkan Yardımcılığına seçilen Şenes Erzik, 1996 yılından itibaren ise FIFA İcra Kurulu Üyesi olarak dünya futbolunun en üst yönetiminde görev almaya başladı. FIFA Hakem Komitesi Başkanlığı, Olimpiyat Komitesi üyeliği, Dünya Kupası Organizasyon Komitesi üyeliği, Fair Play ve Sosyal Sorumluluk Komitesi Başkan Yardımcılığı ile Stadyum ve Güvenlik Komitesi Başkanlığı gibi son derece önemli görevler üstlendi. Dünya futbolunun geleceğini belirleyen kararların alındığı masalarda uzun yıllar Türkiye’yi temsil etti.
Görev yaptığı bütün uluslararası platformlarda, tarafsızlığı, uzlaşmacı kişiliği ve saygınlığıyla öne çıkan Erzik, yalnızca Türk futbolunun değil, dünya futbolunun da en itibarlı yöneticileri arasında gösterildi.
Meslek hayatı boyunca Olimpiyat Meşalesi Ödülü, Avrupa Fair Play Ödülü, üç kez Milliyet Gazetesi Yılın Spor Adamı Ödülü ve çok sayıda uluslararası ödüle layık görüldü. İstanbul Üniversitesi ile Azerbaycan Devlet Spor Akademisi tarafından verilen fahri doktora unvanları da, spor yöneticiliğine yaptığı katkıların bir başka göstergesi oldu.
Bu dosyada FIFA’nın tartışmalı dönemlerini, eleştirileri ve güven sorunlarını ele aldık. Ancak aynı zamanda, dünya futbolunun en üst yönetiminde dürüstlüğü, saygınlığı ve tarafsızlığıyla iz bırakmış isimleri de hatırlamak gerekir. Şenes Erzik, hiç kuşkusuz bu isimlerin başında geliyor.
ŞENES ERZİK İLE UNUTAMADIĞIM BİR ANIM
Şenes Erzik’i anlatırken, yıllar önce yaşadığım bir anıyı paylaşmadan geçemeyeceğim.
1994 Dünya Kupası finallerine katılabilmek için oynanan Avrupa Elemeleri’nde Türkiye, grubundaki son maçını San Marino deplasmanında oynayacaktı. Ben de eşimle birlikte bu maçı izlemek üzere San Marino’daydım.
Aynı karşılaşmayı, grubumuzda yer alan Hollanda Milli Takımı’nın Teknik Direktörü Dick Advocaat da eşiyle birlikte tribünden takip ediyordu. Tabii ki UEFA ve FIFA’nın saygın yöneticilerinden Şenes Erzik de oradaydı.
O günlerde Türk Milli Takımı’nın Teknik Direktörü Sepp Piontek, görevinden ayrılacağını açıklamıştı. Maç öncesindeki sohbetimiz sırasında Dick Advocaat bana ilginç bir öneride bulundu. “Türkiye Futbol Federasyonu’na Rinus Michels’i önerin” dedi.
Sözünü ettiği isim, “Total Futbol” anlayışının mimarı, Ajax ve Hollanda Milli Takımı’nın efsane teknik direktörü, futbol dünyasının “General” lakaplı Rinus Michels’iydi.
Böylesine önemli bir öneriyi haber yapmadan önce doğrudan Şenes Erzik’e iletmeyi doğru buldum.
Şenes Bey gülümseyerek, “Ooo… Bir düşünelim bakalım…” dedi.
Ertesi gün kendisinden olumlu ya da olumsuz net bir cevap almayı bekliyordum.
Şenes Erzik beni bir kenara çekti ve her zamanki nezaketiyle şöyle dedi: “İlhan’cığım, bu teklifi bana hiç yapmamış ol. Gazetene de haber yapma lütfen. Çünkü biz, kendi evladımız Fatih Terim’i Milli Takım’ın başına getirmeyi düşünüyoruz.”
Çok iyi bir dostum olan ve o dönemde Sepp Piontek’in yardımcılığını yapan Fatih Terim’in adını duyunca ben de büyük bir sevinç yaşadım. Bu nedenle, Dick Advocaat’ın Rinus Michels önerisini ne haber yaptım ne de bir başka yerde dile getirdim.
Nitekim kısa bir süre sonra Türkiye Futbol Federasyonu, Fatih Terim’i A Milli Takım’ın başına getirdi.
Bugün geriye dönüp baktığımda, San Marino’da yaşanan o kısa konuşmanın Türk futbolu açısından önemli bir dönüm noktasına işaret ettiğini düşünüyorum. Çünkü Fatih Terim’in millî takım teknik direktörlüğüne getirilmesi, hem kendi kariyerinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu hem de Türk futbolunun sonraki yıllarda elde edeceği birçok başarının önünü açtı.
Aradan geçen yıllar içinde Şenes Erzik’i uluslararası futbolun en üst kademelerinde sayısız kez gördüm. Ancak o gün San Marino’da gösterdiği devlet ciddiyeti, nezaketi ve kurumsal sorumluluk anlayışı, hafızamda en çok yer eden anılardan biri olarak kaldı.
FIFA’DA SANDIK VAR… PEKİ REKABET VAR MI?
FIFA, dünyanın en büyük spor kuruluşudur. Milyarlarca insanın tutkuyla bağlandığı futbolun kaderini belirleyen kararlar, bu kurumun çatısı altında alınır. Böylesine büyük bir yapının en temel güvencesi ise yalnızca mali gücü değil, yönetim anlayışıdır.
Kâğıt üzerinde FIFA’da seçim yapılır. Delegeler oy kullanır, başkan belirlenir. Hukuken bakıldığında süreç demokratik görünmektedir.
Ancak asıl soru burada başlıyor: Gerçek bir seçim ortamı, yalnızca sandığın kurulmasıyla mı oluşur?
Son yıllarda Gianni Infantino’nun karşısına, dünya futbolunda geniş destek gören ciddi bir rakibin çıkmaması dikkat çekiyor. Bunun nedeni gerçekten bütün futbol dünyasının tek bir isim etrafında birleşmesi mi? Yoksa FIFA’nın yıllar içinde oluşan güç dengeleri, yeni adayların ortaya çıkmasını fiilen zorlaştıran bir iklim mi oluşturuyor?
Bu soruların kesin cevaplarını bugün kimse veremeyebilir.
Ama şu da inkâr edilemez: Demokrasi, yalnızca seçim yapılması değildir.
Demokrasi, insanların gerektiğinde en güçlü makam için bile korkmadan aday olabileceklerine inanmasıdır.
Eğer dünyanın en büyük spor kuruluşunda, başkanlık yarışları önceden sonucu tahmin edilen bir formaliteye dönüşüyorsa, orada yalnızca yönetim biçimi değil, rekabet kültürü de sorgulanmaya başlanır.
Futbolun en büyük organizasyonunu yöneten kurumun en büyük gücü, kasasındaki milyarlar değil; dünya kamuoyunun duyduğu güvendir.
Güven ise yalnızca doğru kararlarla değil, farklı seslerin özgürce yarışabildiği bir ortamla güçlenir.
Belki de bugün FIFA’nın önündeki en önemli sınav, yeni bir Dünya Kupası düzenlemek değil; dünyanın her kıtasından saygın futbol insanlarının, hiçbir tereddüt duymadan başkanlığa aday olabileceklerine inandıkları bir iklim oluşturabilmektir.
Çünkü güçlü kurumlar, rakipsiz liderlerle değil; güçlü rekabetle büyür.
Bazen düşünüyorum…
FIFA’nın bugün en çok ihtiyaç duyduğu şey yeni stadyumlar, daha büyük sponsorluklar ya da daha yüksek gelirler değildir.
Belki de en çok ihtiyaç duyduğu şey, dünyanın neresinden gelirse gelsin, dürüstlüğüyle, tarafsızlığıyla ve vicdanıyla herkesin saygısını kazanacak yeni Şenes Erziklerdir.
Çünkü futbolu büyüten para olabilir…
Ama futbolu ayakta tutan şey, güven veren insanlardır.
YARIM ASIRDIR DÜNYA KUPALARINI İZLEYEN BİR GAZETECİNİN NOT DEFTERİ
Gazetecilik hayatım boyunca sayısız Dünya Kupası izledim. Bazılarını basın tribününden, bazılarını haber merkezlerinden, bazılarını ise dünyanın dört bir yanındaki gazetecilerle birlikte takip ettim.
Her turnuva bana yeni bir hikâye anlattı.
Futbol değişti. Kramponlar değişti. Toplar değişti. Yayın teknolojisi değişti. Stadyumlar büyüdü. Televizyon ekranları milyonlardan milyarlara ulaştı. Dünya Kupası artık yalnızca bir spor organizasyonu değil; ekonomik, siyasi ve kültürel yönleri olan dev bir küresel olaya dönüştü.
Değişmeyen tek şey ise insanların futbola duyduğu tutkuydu.
Çocuklar hâlâ aynı heyecanla forma giyiyor. Babalar hâlâ aynı umutla televizyonun karşısına oturuyor. Milyonlarca insan, ülkesinin başarısıyla gururlanıyor. Futbolun gerçek sahibi işte bu insanlardır.
Ancak son yıllarda bir değişiklik daha dikkat çekiyor.
Eskiden maçlardan sonra en çok konuşulan futbolculardı.
Bugün ise hakemler, VAR odası, FİFA yöneticileri ve organizasyon kararları daha fazla tartışılıyor. Futbolun önüne geçen her tartışma, oyunun kendisine zarar veriyor.
Ben Dünya Kupalarını yalnızca televizyon ekranından izlemedim.
Meslek hayatım boyunca dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerle aynı basın salonlarını paylaştım.
Kimi zaman aynı masada kahve içtik.
Kimi zaman aynı tartışmaları yaptık.
Kimi zaman da maç bittikten sonra saatlerce hakem kararlarını konuştuk.
Şunu açıkça söyleyebilirim:
Eskiden gazeteciler futbolu konuşurdu.
Bugün ise futbol kadar FİFA’yı konuşuyor.
İşte beni düşündüren de budur.
Bu değişimin tamamını yanlış görmek haksızlık olur.
FİFA’nın futbolu dünyanın en ücra köşelerine kadar ulaştırdığı da bir gerçektir. Birçok ülkede altyapı yatırımları yapılmış, kadın futbolu gelişmiş, yeni pazarlar açılmıştır.
Ancak büyüklük, beraberinde daha büyük bir sorumluluk getirir. Dünyanın en büyük spor organizasyonunu yöneten kurum, yalnızca tarafsız olmakla yetinemez; tarafsızlığı konusunda en küçük kuşkuya bile fırsat vermemelidir.
Bu dosya boyunca 1978 Arjantin’i hatırladık.
1994 Amerika’yı değerlendirdik.
Blatter dönemindeki yolsuzluk soruşturmalarını inceledik.
Infantino döneminde yeniden gündeme gelen tartışmaları ele aldık.
Bütün bu örneklerin ortak noktası tek bir kelimede birleşiyor: Güven.
Yarım asır boyunca izlediğim Dünya Kupalarının hiçbiri birbirine benzemedi.
Her turnuvanın kendi kahramanları vardı.
Kimi zaman Pelé konuşuldu.
Kimi zaman Cruyff…
Maradona…
Ronaldo…
Messi…
Ama dikkat ediyorum da…
Son yıllarda futbolcular kadar FIFA Başkanları da konuşuluyor.
İşte bu değişim bile tek başına çok şey anlatıyor.
Çünkü bir Dünya Kupasında asıl yıldız futbolcular olmalıdır.
Yöneticiler değil.
Gazetecilik bana önemli bir ders öğretti.
Belgeler olmadan kimse suçlanmaz.
Ama kamuoyunda oluşan güven kaybı da görmezden gelinemez.
Bir kurumun itibarı, yalnızca mahkeme kararlarıyla değil, insanların o kuruma duyduğu güvenle de ölçülür.
Bugün FIFA’nın önündeki en büyük görev yeni bir kupa düzenlemek değildir.
En büyük görev, dünya futbolseverlerinin zihnindeki soru işaretlerini azaltmaktır.
Çünkü insanlar maç başlamadan önce hakemi konuşuyorsa, VAR çizgilerini tartışıyorsa ve sonucu değil adaleti merak ediyorsa, üzerinde düşünülmesi gereken ciddi bir tablo vardır.
Ben bu yazıyı FİFA’yı mahkûm etmek için yazmadım. Tam tersine, futbolu sevdiğim için yazdım. Çünkü gazetecilik, hüküm dağıtmak değil; soruları cesaretle sormaktır. Dünya Kupaları çocukluğumuzun en güzel hatıralarından biridir. Gelecek kuşakların da aynı heyecanı yaşayabilmesini isterim.
Son sözüm şudur:
FİFA’nın kasasındaki para artabilir.
Stadyumlar büyüyebilir.
Televizyon gelirleri yeni rekorlar kırabilir.
Ama futbolun gerçek sermayesi bunların hiçbiri değildir.
Futbolun en büyük sermayesi güvendir.
Jules Rimet’in hayali, ülkeleri futbol sayesinde birbirine yaklaştırmaktı.
Bugün FİFA’nın önündeki görev ise futbol sayesinde yeniden güven oluşturabilmektir.
Çünkü kupalar dört yılda bir verilir.
Güven ise bazen onlarca yılda kazanılır.
Bir zamanlar insanlar Dünya Kupasının sonucunu merak ederdi.
Bugün ise bazen maç başlamadan önce hakemi konuşuyor.
Bir zamanlar kupayı kaldıran kaptan hafızalarda kalırdı.
Bugün ise sosyal medya, VAR çizgilerini tartışıyor.
Futbol elbette değişecektir.
Teknoloji gelişecektir.
Gelirler artacaktır.
Yeni kurallar gelecektir.
Bunların hiçbiri kaçınılmaz değildir demiyorum.
Ama değişmemesi gereken tek şey vardır:
Futbolun adaletine duyulan inanç.
Çünkü o inanç kaybolduğu gün…
Kaybeden yalnızca FİFA olmayacaktır.
Kaybeden futbol olacaktır.
İşte bu nedenle, FİFA’nın önümüzdeki yıllarda kazanması gereken en önemli kupa, Dünya Kupası değil; dünya futbolseverlerinin yeniden duyacağı güvendir.
Kupalar dört yılda bir verilir.
Güven ise bazen onlarca yılda kazanılır.
Bir yanıt yazın