Amsterdam’da göç, değişim ve çok kültürlü yapının oluşum süreci, bu eserde tarihsel ve toplumsal boyutlarıyla ele alınıyor.

İlk Türk işçilerin ağır şartlar altında verdiği yaşam mücadelesinden başlayarak, dernekleşme ve toplumsal örgütlenme sürecine uzanan bir dönem ayrıntılarıyla anlatılıyor.

Kitapta ülkücü oluşumdan da sitayişle söz edilirken, bu yapının Amsterdam’daki Türk toplumunun sadece bir kesitini temsil ettiği gerçeği de dikkatlerden kaçmıyor.

(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie van het nieuws staat onderaan.)

İlhan KARAÇAY’ın haberi:

Değerli Okurlarım,
Hollanda’da Türkevi Araştırmalar Merkezi’nin başkanlığını yapan, 40 yıllık faaliyetlerinin sayısı iki bini aşan ve kazandırdığı kitap sayısı da iki yüze yaklaşan Veyis Güngör’ün yayınladığı MAVİ MİNİBÜS kitabını, en samimi hislerim ile sizlere aktarmak istiyorum.

DÖNEMİN ARKA PLANI VE GÖÇ GERÇEĞİ

1970’li ve 1980’li yıllar, Amsterdam’ın göçle şekillendiği, dönüşüm yaşadığı ve çok kültürlü yapısının belirginleştiği kritik bir zaman dilimi olarak öne çıkıyor. Aynı yıllar, Türk işçi göçünün sadece ekonomik bir hareket olmaktan çıkıp, sosyal ve kurumsal bir yapıya dönüştüğü yıllardır. Veyis Güngör’ün kaleme aldığı Mavi Minibüs (1976–1986), bu dönemi hem tarihsel arka planı hem de toplumsal boyutlarıyla ele alan dikkat çekici bir çalışma olarak karşımıza çıkıyor.

AMSTERDAM’IN TARİHSEL GELİŞİMİ

Kitap, anlatımına Amsterdam’ın kuruluşundan başlayarak geniş bir çerçeve çiziyor.
13’üncü yüzyılda küçük bir yerleşim yeri olarak ortaya çıkan şehir, 17’nci yüzyılda ticaretin kalbinin attığı bir merkeze dönüşüyor. Bu dönem, Hollanda’nın dünya ticaretinde söz sahibi olduğu ve Dutch East India Company gibi yapılarla, küresel ölçekte etkinlik kazandığı bir süreçtir.
Savaş sonrası dönemde ise şehir yeniden yapılanırken, artan iş gücü ihtiyacı dış göçü kaçınılmaz hale getirir. Türkiye’den gelen işçiler de tam bu noktada Amsterdam’ın sosyal dokusuna dahil olur.

İLK TÜRK İŞÇİLERİN YAŞAM MÜCADELESİ

Kitapta özellikle üzerinde durulan konulardan biri de, ilk Türk işçilerinin çalışma ve yaşam şartlarıdır. Sanayi üretiminin yoğun olduğu alanlarda çalışan bu insanlar, ağır şartlar altında hayat mücadelesi verir. NDSM gibi tersaneler, dönemin en önemli iş alanlarından biridir.
Bunun yanında, otomotiv sektöründe faaliyet gösteren fabrikalar, işçilerin yoğun olarak çalıştığı yerler arasında yer alır. Bu mekânlar sadece ekmek kazanılan yerler değil, aynı zamanda dayanışmanın ve ortak yaşam kültürünün geliştiği alanlar olmuştur.

“Atatürk Kampı” olarak bilinen kamp ve buluşma alanları ise, gurbetin yükünü hafifleten önemli sosyal merkezlerdir. Yaz aylarında bir araya gelen işçiler, burada hem hasret giderir hem de kültürel bağlarını canlı tutmaya çalışır. Bu tür mekânlar, diasporanın kimlik inşasında önemli rol oynar.

KURUMSALLAŞMA VE TOPLUMSAL YAPI

Kitabın ikinci bölümünde, Amsterdam’daki ilk Türk kuruluşlarının ortaya çıkışı ele alınır. İslam cemiyetleri, kültür merkezleri ve işçi dernekleri, göçmenlerin yalnız olmadığını hissettiren, birlikte hareket etmeyi sağlayan yapılar olarak öne çıkar. Bu kuruluşlar sayesinde Türk toplumu, hem kendi içinde örgütlenmiş, hem de yerel yönetimlerle temas kurarak daha görünür hale gelmiştir.

TOPLUMSAL PORTRELER VE İNSAN HİKÂYELERİ

Üçüncü bölümde ise dönemin öne çıkan isimleri üzerinden bir toplumsal portre çizilir. Bu anlatım, bireyler üzerinden bir dönemin ruhunu da yansıtır. İnsan hikâyeleri üzerinden anlatılan bu kesitler, okuyucuya daha somut ve canlı bir tablo sunar.

KİTAPTA ÜLKÜCÜLER BÖLÜMÜ

Kitabın ilerleyen bölümlerinde, Amsterdam’daki ülkücüler konusuna da yer verilmektedir. Kitapta ülkücü oluşumdan da sitayişle söz etmiş Veyis Güngör. Ne var ki bu anlatım, dönemin tüm Türk toplumunu kapsayan bir gerçeklik olarak görülmemelidir.

Zira o yıllarda Amsterdam’daki Türk toplumu, farklı görüşlerden, farklı hayat anlayışlarından ve değişik örgütlenme biçimlerinden oluşan geniş bir yapıya sahipti. Ülkücüler de bu yapının bir parçası olarak kitapta yer bulmuştur.

Kanaalstraat ve Ruyschstraat çevresinde kurulan dernekler, o dönemde yaşanan zorluklar ve “Mavi Minibüs” etrafında şekillenen hareketlilik anlatılırken, aslında bir grup insanın kendince verdiği mücadele gözler önüne serilmektedir. Ancak bu mücadele, Amsterdam’daki tüm Türklerin ortak hikâyesi değildir; sadece belirli bir kesimin yaşadıklarını yansıtmaktadır.

KURUMSAL YAPI VE FAALİYETLER

De Clerqstraat dönemine gelindiğinde, söz konusu yapının daha organize hale geldiği; kültürel etkinlikler, folklor çalışmaları, tiyatro faaliyetleri ve çeşitli organizasyonlarla kendini ifade etmeye çalıştığı anlatılmaktadır. Bu tür faaliyetler, bir yandan kimlik arayışını yansıtırken, diğer yandan toplum içinde var olma çabasının da bir göstergesidir.

GENÇLİK FAALİYETLERİ VE DTJV

Demokratik Türk Gençlik Derneği (DTJV) üzerinden aktarılan gençlik faaliyetleri ise, yeni kuşağın hem kendi kimliğini koruma hem de içinde yaşadığı toplumla ilişki kurma çabasını ortaya koyar. Belediyelerle kurulan ilişkiler ve kültürlerarası temaslar, bu sürecin önemli bir parçasıdır.

…VELHASIL

Kitabın son bölümlerinde, “Mavi Minibüs” sürecinin ardından ortaya çıkan kurumlar ve yapılanmalar değerlendirilmektedir. Ayrıca Hollanda ve Avrupa genelinde ülkücüler üzerine yazılmış çalışmalar, medya yansımaları ve siyasi tartışmalar da ele alınarak konu daha geniş bir çerçeveye oturtulmaktadır.

Sonuç olarak Mavi Minibüs (1976–1986), göç, kimlik, aidiyet ve örgütlenme başlıkları etrafında şekillenen bir dönemi kayıt altına alan bir çalışmadır. Amsterdam’daki Türk toplumunun geçmişine ışık tutarken, aynı zamanda bu geçmişin farklı yönlerini de tartışmaya açmaktadır. Bugünü anlamak isteyenler için de önemli bir başvuru kaynağıdır.

230 sayfalık eser, başta kitapdunyasi.com.tr olmak üzere Kitapyurdu, D&R, Trendyol, Hepsiburada ve Pandora Kitabevi gibi platformlardan temin edilebilmektedir.

NOT:
(Haberde yer alan fotoğrafların kitap ile ilgisi yoktur. Konulara göre benzetmedir.)

********************

EEN BIJZONDER BOEK VAN VEYİS GÜNGÖR: DE BLAUWE MINIBUS (1976–1986) HET VERHAAL VAN EEN PERIODE IN AMSTERDAM

Het proces van migratie, verandering en de vorming van een multiculturele samenleving in Amsterdam wordt in dit werk vanuit zowel historisch als maatschappelijk perspectief belicht.

Vanaf de zware levensomstandigheden waaronder de eerste Turkse arbeiders hun bestaan opbouwden, tot aan de periode van organisatie en maatschappelijke structurering, wordt een tijdperk uitvoerig beschreven.

Hoewel in het boek met waardering wordt gesproken over de nationalistische beweging, wordt ook duidelijk dat deze slechts een deel van de Turkse gemeenschap in Amsterdam vertegenwoordigde.

Het artikel van İlhan KARAÇAY:

Geachte lezers,
Graag wil ik u met de meest oprechte gevoelens het boek DE BLAUWE MINIBUS voorstellen, geschreven door Veyis Güngör, voorzitter van het Türkevi Onderzoekscentrum in Nederland, die in veertig jaar tijd meer dan tweeduizend activiteiten heeft georganiseerd en bijna tweehonderd boeken heeft gepubliceerd.

DE ACHTERGROND VAN DE PERIODE EN DE MIGRATIE

De jaren zeventig en tachtig vormen een cruciale periode waarin Amsterdam zich ontwikkelde door migratie, ingrijpende veranderingen doormaakte en een duidelijk multicultureel karakter kreeg. In dezelfde periode veranderde de Turkse arbeidsmigratie van een puur economisch fenomeen in een sociaal en institutioneel proces. Het boek De Blauwe Minibus (1976–1986) van Veyis Güngör behandelt deze periode vanuit zowel historisch als maatschappelijk perspectief.

DE HISTORISCHE ONTWIKKELING VAN AMSTERDAM

Het boek begint met een breed historisch kader en gaat terug tot de oprichting van Amsterdam.
Wat in de 13e eeuw begon als een kleine nederzetting, groeide in de 17e eeuw uit tot een centrum van wereldhandel. In deze periode speelde Nederland een belangrijke rol in de internationale handel, mede dankzij organisaties zoals de Dutch East India Company. Na de Tweede Wereldoorlog werd de stad opnieuw opgebouwd en ontstond er een grote vraag naar arbeidskrachten, waardoor migratie onvermijdelijk werd. Turkse arbeiders maakten in deze periode deel uit van de sociale structuur van Amsterdam.

DE STRIJD VAN DE EERSTE TURKSE ARBEIDERS

Een van de belangrijkste thema’s in het boek is de leef en werkomstandigheden van de eerste Turkse arbeiders. Zij werkten vaak onder zware omstandigheden in sectoren zoals de industrie. Scheepswerven zoals NDSM waren belangrijke werkplekken, net als fabrieken in de automobielsector. Deze plekken waren niet alleen werkplaatsen, maar ook omgevingen waar solidariteit en gemeenschapszin ontstonden.

“Atatürk-Kamp” vormd belangrijke sociale ontmoetingsplaatsen waar arbeiders bijeenkwamen, elkaar ondersteunden en hun culturele identiteit levend hielden. Deze plekken speelden een grote rol in de identiteitsvorming van de diaspora.

INSTITUTIONALISERING EN MAATSCHAPPELIJKE STRUCTUUR

In het tweede deel van het boek wordt de oprichting van de eerste Turkse organisaties in Amsterdam besproken. Islamitische verenigingen, culturele centra en arbeidersorganisaties boden niet alleen steun, maar zorgden ook voor onderlinge verbondenheid. Dankzij deze structuren werd de Turkse gemeenschap zichtbaarder en kon zij relaties opbouwen met lokale overheden.

MAATSCHAPPELIJKE PORTRETTEN EN MENSELIJKE VERHALEN

In het derde deel worden via prominente personen portretten geschetst van de Turkse gemeenschap in Amsterdam. Deze verhalen geven niet alleen inzicht in individuele levens, maar weerspiegelen ook de geest van een hele periode. Door deze persoonlijke benadering ontstaat een levendig en concreet beeld.

DE NATIONALISTISCHE BEWEGING IN HET BOEK

In latere hoofdstukken wordt ook aandacht besteed aan de nationalistische beweging in Amsterdam. Hoewel Veyis Güngör deze beweging met waardering beschrijft, moet dit niet worden gezien als een representatie van de gehele Turkse gemeenschap in die periode.

Immers, de Turkse gemeenschap in Amsterdam bestond uit verschillende groepen met uiteenlopende opvattingen en levensstijlen. De nationalistische beweging was slechts één van deze stromingen.

De verenigingen die werden opgericht in de omgeving van Kanaalstraat en Ruyschstraat en de activiteiten rond de “Blauwe Minibus” laten de inspanningen zien van een bepaalde groep. Deze strijd vertegenwoordigt echter niet het verhaal van alle Turken in Amsterdam.

ORGANISATIE EN ACTIVITEITEN

In de periode rond De Clercqstraat ontwikkelde deze beweging zich verder organisatorisch. Culturele activiteiten, folklore, theater en verschillende evenementen werden ingezet om zich te uiten. Deze activiteiten weerspiegelden zowel een zoektocht naar identiteit als een poging om een plek in de samenleving te vinden.

JEUGDACTIVITEITEN EN DTJV

Via de Democratische Turkse Jongerenvereniging (DTJV) worden de activiteiten van jongeren beschreven. De nieuwe generatie probeerde zowel haar eigen identiteit te behouden als een brug te slaan naar de samenleving waarin zij leefde. Contacten met gemeenten en interculturele interacties speelden hierin een belangrijke rol.

…SAMENGEVAT

In de laatste hoofdstukken worden de instellingen en structuren geëvalueerd die voortkwamen uit de periode van de “Blauwe Minibus”. Ook literatuur, media-aandacht en politieke discussies in Nederland en Europa komen aan bod, waardoor het onderwerp in een breder perspectief wordt geplaatst.

Kortom, De Blauwe Minibus (1976–1986) is een belangrijk werk dat een periode documenteert die gevormd werd door migratie, identiteit, verbondenheid en organisatie. Het werpt licht op de geschiedenis van de Turkse gemeenschap in Amsterdam en helpt ook om het heden beter te begrijpen.

Het boek telt 230 pagina’s en is verkrijgbaar via onder andere kitapdunyasi.com.tr, Kitapyurdu, D&R, Trendyol, Hepsiburada en Pandora Kitabevi.

OPMERKING:
De foto’s die in dit artikel zijn gebruikt, hebben geen directe betrekking op het boek. Ze zijn ter illustratie gekozen en afgestemd op de behandelde onderwerpen.