Milyonlarca insana kapısını açan Türkiye suçlu da, denizde ölüme terk edenler masum mu?
Avrupa Birliği, Türkiye’nin yıllardır taşıdığı mülteci yükünü birkaç mali yardım paketiyle ödenmiş sayıyor. Yunanistan Göç ve İltica Bakanı Thanos Plevris ise, şimdi Libya açıklarından Girit’e uzanan yoldaki ölümlerin sorumluluğunu da Ankara’ya yüklemeye çalışıyor.
Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin katkısını kendi raporlarında kabul ediyor. Avrupa, kamuoyu önünde neden aynı dürüstlüğü göstermiyor?
Yunanistan’ın Türkiye’ye yönelttiği suçlamaları, Hollanda basınındaki kupürden başlayarak inceledim. Karşıma yalnızca siyasi ithamlar çıkmadı.
Denize bırakılan çocukların görüntüleri, Pylos faciasında sahil güvenliğe uzanan suçlamalar ve Avrupa’nın kendi kurumlarının ağır tespitleri de çıktı.
(Haberin Hollandacası, Türkçe haberin hemen altında.
De Nederlandse versie staat direct onder de Turkse tekst.)
İlhan KARAÇAY yazdı:
Değerli Okurlarım,
Önümde, Maarten van Aalderen imzasıyla yayımlanmış bir gazete haberi duruyor. Kocaman başlık, göçmen akınının yeniden başladığını söylüyor. Haber, Girit açıklarında yaşanan ölümlerden hareketle, Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları anlaşmasını sanık sandalyesine oturtan bir anlatı kuruyor.
Denizde ölen her insan için içim yanar. Uyruğu, dini, ten rengi, hangi kıyıya ulaşmak istediği, bunu değiştirmez. Fakat insanların ölümünü anlatırken, yıllardır milyonlarca insana kapısını açmış bir ülkeyi, ortaya somut bir bağ koymadan felaketin siyasi sorumlusu gibi göstermek, benim sessizce geçebileceğim bir gazetecilik değildir.
Bu yüzden, hem Atina’ya, hem Brüksel’e sesleniyorum: Türkiye’nin omuzlarında taşıdığı yükü görün. Kendi sınırlarınızda yaşananlara bakın. Sonra, Türkiye hakkında konuşurken, biraz utanın.
Hollanda basınındaki haberin başlığı. Maarten van Aalderen imzalı kupürde, göçmen akını ile Türkiye–Libya deniz anlaşması arasında bağ kuruluyor.
HABERDE TÜRKİYE HAKKINDA NELER SÖYLENİYOR
Önce, itiraz ettiğim sözleri açıkça ortaya koyalım. Haberde, Girit kıyılarında bir teknenin alabora olmasıyla en az yirmi göçmenin öldüğü, on sekiz kişinin kurtarıldığı bildiriliyor. Ay başında Libya’dan adaya 1.700’ü aşkın kişinin geldiği anlatılıyor. Ardından, Yunanistan Göç ve İltica Bakanı Thanos Plevris’in bu akını, Türkiye ile Libya arasındaki tartışmalı deniz anlaşmasının doğrudan sonucu olarak değerlendirdiği aktarılıyor.
Haberin Türkiye aleyhindeki en ağır tarafı, burada başlıyor. Atina’nın iddiasına göre anlaşma, uygulamada insan kaçakçılığına bir tür serbestlik sağlıyor. Türkiye’nin, göçü Avrupa Birliği’ne karşı jeopolitik baskı aracı olarak kullandığı suçlaması tekrarlanıyor. Plevris’in, anlaşmanın artık insan hayatına da mal olduğu yönündeki sözü, kırmızı harflerle öne çıkarılıyor.
Dikkat ediniz, konuşulan şey yalnızca bir deniz sınırı anlaşmasının hukuki niteliği değildir. Türkiye’nin, insanların ölümüne uzanan bir düzene siyasi zemin hazırladığı düşüncesi, okuyucunun zihnine yerleştiriliyor. Bu kadar ağır bir ithamın karşısında, Ankara’nın görüşü ve göç konusunda yıllardır yaptıkları da aynı görünürlükle bulunmalıydı.
BENİM İTİRAZIM TAM DA BU SIÇRAMAYA
Libya’dan çıkan bir teknenin Girit’e ulaşmaya çalışması ile Ankara’nın o tekneyi yönlendirmesi, aynı şey değildir. İki ülke arasında deniz yetki alanı anlaşması bulunması, kaçakçıların bu anlaşmayla çalıştığını kendiliğinden göstermez. Bir siyasi gerilim ile bir göç artışının aynı dönemde yaşanması da, tek başına, birinin diğerini doğurduğunu kanıtlamaz.
Atina’nın, Libya yönetimleriyle iş birliğinin bozulduğuna ilişkin şikâyeti olabilir. Girit’in kabul kapasitesi gerçekten zorlanabilir. Bunlar tartışılır, çözüm aranır. Fakat araya Türkiye’nin adını koyup, insan kaçakçılarının işlediği suçlardan Ankara’ya doğru kestirme bir sorumluluk yolu çizilmesine itiraz ederim.
Benim istediğim, Yunanistan’ın susması değildir. İddiasını açıklaması, dayanağını göstermesi ve kendi sorumluluğundan kaçmamasıdır. Türkiye hakkında böylesine ağır sözler söyleyen bir bakanın, kendi sahil güvenliğine ilişkin dosyalara da aynı cesaretle bakmasını beklerim.
BAKANIN KENDİ SÖZLERİNDEKİ ÇELİŞKİ
Üstelik, Yunan basınına bakınca, kupürün yarattığı izlenimi sarsan başka bilgilerle de karşılaşıyoruz. ProtoThema’nın 11 Kasım 2026 tarihli haberinde, Plevris’in SKAI televizyonunda Ege’deki gelişlerin geçen yıla göre yüzde 70 azaldığını söylediği aktarılıyor. Aynı açıklamada, Girit de hesaba katıldığında toplam gelişlerin geçen yıldan 20 bin daha az olduğu belirtiliyor. Bakan, sorunlu güzergâh olarak Libya’yı öne çıkarıyor.
Bu sayılar, bakanın kendi açıklamasından aktarılıyor. Benim Ankara adına hazırladığım bir savunma metninden alınmıyor. Türkiye’yi göç baskısının merkezine yerleştiren siyasi anlatının yanında, Ege’deki bu gerileme neden aynı kuvvetle söylenmiyor?
Libya üzerinden Girit’e ulaşan insanların sayısındaki artış iddiası, başlı başına ciddi bir meseledir. Fakat bir güzergâhtaki artışı büyütürken, Türkiye ile bağlantılı iş birliğinin sonuçlarını görünmez kılmak, kamuoyuna eksik bir tablo sunmaktır. Bir bakanın görevi, bütün tabloyu anlatmaktır.
BRÜKSEL MAHKEME DEĞİLDİR
Avrupa Birliği, 21 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, Libya Temsilciler Meclisinin 2019 tarihli mutabakatı 20 Ekim’de onaylamasından duyduğu üzüntüyü açıkladı. Anlaşmanın üçüncü devletlerin egemen haklarını ihlal ettiğini, deniz hukukuna uymadığını ve üçüncü devletler bakımından hukuki sonuç doğuramayacağını savundu.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı ise 20 Ekim’de, Libya Meclisinin kararını memnuniyetle karşıladığını duyurdu. Mutabakatın uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde iki ülkenin hak ve menfaatlerini gözettiğini belirtti. Yani ortada, birbirine karşıt iki hukuki ve siyasi görüş var.
Brüksel’in açıklaması, tartışmanın taraflarından birinin tutumudur. Bir uluslararası mahkemenin, bütün tarafların tezlerini değerlendirerek verdiği hüküm yerine konulamaz. Birlik üyesi Yunanistan’ın tezlerini sahiplenmek, AB’nin siyasi tercihi olabilir. Fakat bu tercihi, tartışma bitmiş gibi sunmak, kamuoyuna hakem görüntüsü altında taraf görüşü aktarmaktır.
Daha da önemlisi, deniz yetki alanları üzerindeki uyuşmazlık ile insan kaçakçılığı ayrı ayrı ele alınmalıdır. Bir anlaşmayı hukuken eleştirmek başka, o anlaşmadan insanların ölümüne uzanan doğrudan bir sorumluluk çıkarmak başkadır. Avrupa’nın da Yunanistan’ın da bu ayrımı bilmesi gerekir.
TÜRKİYE AVRUPA İÇİN NE YAPTI
Hafızamızı tazeleyelim. 18 Mart 2016 tarihli Türkiye–AB mutabakatında amaç, tehlikeli düzensiz geçişleri azaltmak, kaçakçıların iş modelini bozmak ve güvenli, yasal yollar oluşturmaktı. Türkiye’nin alacağı önlemlere karşılık, mali destek, yeniden yerleştirme ve şartlara bağlı vize serbestisi süreci de metinde yer aldı.
Bir yıl sonra, Avrupa Komisyonu kendi değerlendirmesinde, düzensiz gelişlerin yüzde 97 azaldığını ve denizde can kayıplarında da belirgin düşüş sağlandığını duyurdu. Bu, Türkiye ile iş birliğinin Avrupa’ya sağladığı yararın, Avrupa tarafından kayda geçirilmiş örneğidir.
Türkiye’nin katkısı, yalnızca kıyıda bir tekneyi durdurmaktan ibaret değildi. Bir insanın Avrupa’ya gitmek için yeniden yola çıkma ihtiyacını azaltan, Türkiye’deki okul, hastane, barınma ve gündelik hayat imkânları da bu tablonun içindeydi. Bir çocuğa sınıfta yer açmak, bir hastaya tedavi sağlamak, yıllarca süren bir sorumluluktur.
Avrupa, bu iş birliğinin sonucunu kendi sınırlarındaki geliş sayıları üzerinden ölçerken, Türkiye’de devam eden hayatın masrafını ve toplumsal yükünü de hesaba katmalıdır. Türkiye’nin katkısını yalnızca “para verdik” cümlesine sıkıştıran yaklaşım, hem haksız, hem de siyasi bakımdan kolaycıdır.
MİLYONLARCA İNSANIN HAYATI BİRKAÇ YILLIK PROJEYE SIĞMAZ
AB’nin Mart 2026 tarihli değerlendirmesi, destek mekanizması kurulurken, Türkiye’nin 3,1 milyondan fazla Suriyeliye, toplamda yaklaşık 4 milyon mülteciye ev sahipliği yaptığını hatırlatıyor. Bu, birkaç hafta süren bir acil durum değildi. Yıllar boyunca devam eden, şehirlerin hayatını etkileyen büyük bir sorumluluktu.
Bugünkü sayıları geçmişteki en yüksek sayılarla karıştırmayalım. Avrupa Komisyonunun 2026 tarihli onuncu yıllık raporu, Ocak 2026 için geçici koruma altındaki Suriyelilerin sayısını 2.339.543 olarak veriyor. Başka ülkelerden kayıtlı yüz binlerce kişi de bulunuyor. Aynı rapor, geri dönüşleri ve ev sahibi toplum üzerindeki etkileri de kaydediyor.
Sayıların zamanla azalması, yıllarca taşınan yükü ortadan kaldırmaz. Bir belediyenin genişleyen hizmet ihtiyacı, bir okulun ilave sınıfı, bir hastanenin artan başvurusu, geçmişte hiç yaşanmamış sayılamaz. Türkiye’deki vatandaşların kaygıları da, sığınan insanların güvenliği de, bu tartışmanın merkezinde olmalıdır.
Avrupa’nın huzurunu, Türkiye’deki insanların sabrını sınırsız kabul ederek koruyamazsınız. Birlikte çözüm üretmek isteyen, bu yükün mali ve toplumsal karşılığını da birlikte üstlenir.
AVRUPA, BUNLARI YILLARDIR BİLİYORDU
Değerli Okurlarım, bu ağır iddialar, yalnızca son yıllarda ortaya çıkmış değildir. BBC’nin 13 Temmuz 2021’de yayımladığı araştırma, Yunanistan’ın Ege Denizi’nde mülteci ve göçmenleri Türkiye’ye doğru nasıl geri ittiğini daha o tarihte kamuoyunun önüne getirmişti. İnsanların, sığınma başvurusu yapma imkânı bulamadan geri gönderildiğine ilişkin anlatımlar, Avrupa’nın da gündemindeydi.
Üstelik, konuşan yalnızca mağdurlar veya yardım kuruluşları değildi. Dönemin Avrupa Komisyonu İçişleri Komiseri Ylva Johansson, BBC’ye yaptığı açıklamada, Yunanistan’ın bu uygulamaları durdurması gerektiğini söylüyor, geri itmeleri temel Avrupa değerlerinin ihlali olarak değerlendiriyordu.
Yunanistan’ın dönemin Göç ve İltica Bakanı Notis Mitarakis ise, BBC’ye gönderdiği açıklamada suçlamaları temelsiz bulduğunu bildirmişti. Atina’nın reddi de kayda geçsin. Fakat Brüksel’in kendi komiserinin açık uyarısı da unutulmasın.
Benim Avrupa’ya sorum, tam burada başlıyor: Daha 2021’de kendi komiserinizin durdurulmasını istediği uygulamalar hakkında, sonraki yıllarda da görüntüler ve ağır tanıklıklar ortaya çıkıyorsa, yalnızca kaygı bildirmekle yetinebilir misiniz? İnsan haklarını savunmanın ölçüsü, açıklamanızın sertliği mi, tehlikedeki insanı koruyabilmeniz mi?
Midilli, 2023. NOS’un yayımladığı New York Times görüntülerinden bir kare: İnsanların Yunan sahil güvenlik gemisine taşındığı sahne. Aynı görüntü dizisinde grup, açık denizde bir sala bırakılıyor. Görüntü: Fayad Mulla / The New York Times, NOS yayını, 19 Mayıs 2023.
İŞTE AÇIK DENİZE BIRAKILAN İNSANLARIN GÖRÜNTÜLERİ
Şimdi gelelim, Türkiye’ye ders verenlerin kendi kıyılarında olanlara. 19 Mayıs 2023’te Hollanda’nın NOS kanalı, New York Times’ın yayımladığı görüntüleri haberleştirdi. Midilli’de, aralarında çocukların da bulunduğu yaklaşık on iki kişi, bir araçtan indiriliyor, tekneyle Yunan sahil güvenlik gemisine götürülüyor, ardından açık denizde şişme bir sala bırakılıyordu.
NOS’un aktardığına göre, görüntüleri Avusturyalı aktivist Fayad Mulla çekmişti. Bu insanlar daha sonra Türk sahil güvenliği tarafından alındı. Avrupa Komisyonunun görüntülerden kaygı duyduğu da aynı haberde yer aldı.
Bu görüntülerde, Türkiye’nin yardım bekleyen insanları Avrupa’ya doğru sevk ettiği bir sahne yok. Yunan toprağına ulaşmış insanların yeniden denize çıkarılması var. Kadınların ve çocukların, korunmaya muhtaç insanların, bir sal üzerinde açık denize bırakılması var.
Şunu soruyorum: Bir çocuğun başını sokacağı güvenli yer yerine, altına bir sal koyup O’nu denize bırakmayı, hangi Avrupa değeriyle açıklayacaksınız? “Sınır güvenliği” dediğiniz şey, insan hayatını bu kadar kolay gözden çıkarmaya izin mi veriyor?
Haziran 2024’te BBC’nin yayımladığı araştırma da sarsıcıydı. Associated Press’in bu araştırmayı aktaran haberine göre, 2020–2023 dönemindeki on beş olayda 43 kişinin ölümüyle bağlantılı ağır suçlamalar ele alınıyor, dokuz kişinin doğrudan denize atıldığına ilişkin tanık anlatımları bulunuyordu. Yunan hükümeti suçlamaları reddetti. Ancak araştırmada aktarılan ağır tanıklıklar, bağımsız ve etkili biçimde soruşturulması gereken soruları Avrupa’nın önüne koydu.
Bu bölümü okurken, her olayın aynı tür delile dayanmadığını bilmek gerekir. Midilli’deki denize bırakma görüntüsü ile başka olaylardaki tanık anlatımları, ayrı dosyalardır. Fakat birlikte ortaya koydukları soru, Avrupa’nın görmezden gelebileceği kadar küçük değildir: Sınırda caydırıcılık adına, insanları ölüm tehlikesine atan bir düzen mi işletiliyor?
Türkiye’yi itham eden cümleler manşete taşınırken, bu insanların anlattıkları neden aynı siyasi öfkeyi doğurmuyor? Bir Yunan yetkilisinin Ankara’ya yönelttiği şüphe, büyük hükme dönüşebiliyor da, denizde bırakılan insanların sesi neden yıllarca soruşturma kapılarında bekletiliyor?
Ben, bu ölümlerin üzerinin “kaçakçıların suçu” denilerek örtülmesine razı değilim. Kaçakçıların suçunu konuşalım, elbette. Fakat yardım çağrısını alan, müdahale eden, insanı yeniden denize bırakan kamu görevlilerinin sorumluluğunu da konuşalım.
YALNIZCA ATİNA DEĞİL, FRONTEX DE HESAP VERMELİ
Meselenin Avrupa Birliği’ne uzanan bir başka tarafı daha var: Birliğin sınır ve sahil güvenlik ajansı Frontex. Avrupa Parlamentosunun Frontex’i inceleyen çalışma grubunun Temmuz 2021 tarihli raporu, insan hakları ihlallerine ilişkin güvenilir bildirimlerin kurum tarafından genel olarak dikkate alınmadığını ortaya koyuyordu.
Rapor, inceleyebildiği olaylarda Frontex’in geri itmeleri doğrudan gerçekleştirdiğine ilişkin kesin delil bulamadığını belirtiyordu. Ancak aynı rapor, ajansın birlikte operasyon yürüttüğü ülkelerdeki ihlal iddialarını destekleyen delillere ulaştığı hâlde, bunlara zamanında ve etkili biçimde karşılık vermediği sonucuna varıyordu. Böylece, ihlallerin önlenemediği, yenilerinin yaşanması riskinin de azaltılamadığı kayda geçiriliyordu.
Bu tespit, sorumluluğun yalnızca bir Yunan sahil güvenlik teknesindeki görevlilerle sınırlı tutulamayacağını gösteriyor. Denetlemekle görevli Avrupa kurumu, önüne gelen ciddi bildirimlerin gereğini yapmıyorsa, Brüksel de kendi sorumluluğunu konuşmalıdır.
Ben de soruyorum: Avrupa’nın sınırını korumak için kurduğunuz yapı, o sınırdaki insanın hayatını korumakta neden yetersiz kalıyor? Türkiye’ye yöneltilen suçlamaları büyüten siyasi irade, kendi kurumlarının ihmalleri karşısında da aynı kararlılığı gösterebiliyor mu?
İşte, “Utanın” derken, bu yüzden yalnızca Atina’ya seslenmiyorum. Kendi raporlarında gördüklerinin hesabını vermesi gereken Brüksel’e de sesleniyorum.
Adriana, Pylos açıkları, Haziran 2023. Batmadan önce görüntülenen aşırı yüklü tekneden yalnızca 104 kişinin sağ kurtulduğu biliniyor. Kurtulanların anlattığı halatla çekme müdahalesi ve kurtarma ihmalleri, soruşturma ve yargı dosyalarına konu oldu. Fotoğraf: Yunan Sahil Güvenliği / AP, Human Rights Watch yayını.
PYLOS FACİASI DENİZDE BİR TEKNE DEĞİL YÜZLERCE HAYAT BATTI
14 Haziran 2023’te, Pylos açıklarında Adriana adlı aşırı yüklü balıkçı teknesi battı. Yaklaşık 750 kişi taşıdığı tahmin edilen tekneden yalnızca 104 kişinin sağ kurtulduğu biliniyor. Yüzlerce insanın hayatı, Avrupa kıyılarının yakınında sona erdi.
Amnesty International ve Human Rights Watch’un görüştüğü kurtulanlar, Yunan sahil güvenlik teknesinin Adriana’ya halat bağlayıp çekmeye başladığını, teknenin sallanarak alabora olduğunu anlattı. Yunan makamları bu anlatımı reddetti ama iki kuruluş, olayın bağımsız ve etkili biçimde soruşturulmasını istedi.
Burada kullanılan fotoğraf, Adriana’nın batmadan önceki hâlini gösteriyor. Güvertede birbirine sıkışmış yüzlerce insan var. Bu fotoğraf, teknenin ne kadar ağır bir tehlike içinde olduğunu gözümüzün önüne koyuyor. Kurtarma sorumluluğunun neden hayati olduğunu anlamak için, o güverteye bakmak yeterli.
Bir devletin sorumluluğu, yalnızca tekneyi kimin batırdığı sorusuyla sınırlanamaz. Tehlikeyi ne zaman gördüğü, ne yaptığı, ne yapmadığı, hangi yardım imkânını kullanmadığı da sorulur. Kıyılarınızı korumak, denizdeki bir insanın hayatını koruma yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz.
YUNANİSTAN’IN KENDİ OMBUDSMANI NE BULDU
Bu mesele, yalnızca dışarıdan yöneltilmiş suçlamalardan oluşmuyor. Yunanistan Ombudsmanının
3 Şubat 2025 tarihli açıklaması, yaklaşık 5 bin sayfalık malzeme ve tanık ifadeleri üzerinden yürütülen incelemenin sonucunu duyurdu. Raporda, sekiz üst düzey sahil güvenlik görevlisi bakımından, insanların hayatını tehlikeye atmaya ilişkin açık sorumluluk emareleri bulunduğu belirtildi.
Açıklamaya göre inceleme, sahil güvenliğin istenen iç disiplin soruşturmasını başlatmayı reddetmesinin ardından yürütülmüştü. Ombudsman, arama kurtarma görevlerinde ciddi ihmaller tespit etmişti.
Bu, “Türkiye öyle söylüyor” diye bir kenara atılabilecek bir belge değildir. Yunanistan’ın kendi bağımsız kurumunun bulgusudur.
Reuters’ın Kasım 2025’te aktardığı yargı sürecinde, daha önce suçlanan on yedi sahil güvenlik görevlisine dört üst düzey görevlinin daha eklendiği bildirildi. Yargı sürecinde suçlama bulunması, tek başına kesin mahkûmiyet demek değildir; fakat dosyanın, basit bir siyasi tartışmanın çok ötesine geçtiğini gösterir.
Avrupa Komisyonunun 2026 Yunanistan hukuk devleti raporu da, Pylos dosyasında Kasım 2025’te üst düzey görevlilere genişletilen suçlamaları ve Şubat 2026’da başlatılan idari incelemeyi kayda geçiriyor. Aynı rapor, ombudsmanın taleplerine rağmen disiplin işlemlerinin henüz başlatılmadığını belirtiyor. Demek ki sorulacak sorular, bugün de bitmiş değildir.
Avrupa, hukuka saygıdan söz ediyorsa, bu dosyaların akıbetini de aynı kararlılıkla takip etmelidir. Türkiye’ye karşı gösterilen siyasi aceleciliğin, kendi görevlileri söz konusu olduğunda bitmeyen bir bekleyişe dönüşmesini kabul etmiyorum.
GERİ İTMELER AVRUPA MAHKEMESİNİN ÖNÜNDE
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin A.R.E.–Yunanistan kararında da, olayların yaşandığı dönemde Meriç bölgesinden Türkiye’ye sistematik geri itmeler uygulandığına ilişkin güçlü göstergeler bulunduğu belirtildi. Mahkeme, Türk başvurucunun riskleri incelenmeden geri gönderilmesi ve etkili başvuru imkânının bulunmaması nedeniyle ihlal kararı verdi.
Burada bir ayrımı da koruyalım: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Birliği’nin mahkemesi değildir. Fakat karar, Avrupa’nın insan hakları düzeninin içinden gelen ciddi bir uyarıdır. Türkiye’ye yöneltilen her eleştiriyi kutsal sayıp, Yunanistan hakkında verilmiş bu kararı görmezden gelmek, hukuk savunuculuğu olamaz.
Üstelik, Temmuz 2025’te Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, Yunanistan’ın Kuzey Afrika’dan deniz yoluyla gelenlerin iltica başvurularını üç ay askıya alma düzenlemesi hakkında ciddi kaygısını açıkladı. İltica arama hakkının, geliş yoluna bakılmaksızın herkes için geçerli olduğunu hatırlattı.
Avrupa’nın sınırları olabilir, elbette. Fakat insan haklarının uygulanacağı kıyıyı, siyasi tercihe göre seçemezsiniz. Hukuk, yalnızca başka ülkelere parmak sallamak için hatırlanacak bir kelime değildir.
GELELİM AVRUPA’NIN VERDİĞİ PARAYA
Avrupa Birliği’nin hiç yardım yapmadığını söylemek, doğru olmaz. Fakat “parayı verdik, sorumluluğu devrettik” anlayışını da kabul edemem.
Komisyonun destek sayfası, 2011’den bu yana Türkiye’deki mülteciler ve ev sahibi toplumlar için yaklaşık 12,4 milyar avro ayrıldığını bildiriyor. İlk mekanizmanın 6 milyar avroluk bütçesinin 5,9 milyar avroyu aşkın kısmının ödendiğini, sonraki dönem için de ayrı programlar bulunduğunu açıklıyor.
Burada ayrılan bütçe, sözleşmeye bağlanan tutar ve yapılan ödeme, aynı şey değildir. Ayrıca destek, mülteciler ve ev sahibi toplumlar için eğitim, sağlık, temel ihtiyaç ve altyapı gibi projeleri de kapsar. Bütün paranın Ankara’nın bütçesine, istediği gibi harcayacağı bir çek olarak verildiği izlenimini yaratmak da yanlıştır.
Benim itirazım, yardımın varlığına değil, yardım üzerinden kurulan siyasi üstünlük duygusunadır. Yıllar boyunca milyonlarca insanı ağırlayan ülkeye bir katkı sunmak, o ülkenin bütün yükünü satın almak değildir. Türkiye’nin hastanesine, okuluna, belediyesine, vergi ödeyen insanına kalan sorumluluk, bir destek programının toplamıyla silinmez.
ON MİSLİ MESELESİNİN TARİHSEL DAYANAĞI
3 Nisan 2020 tarihli Dışişleri Bakanlığı açıklamasını açıp okuyalım. Türkiye, o tarihe kadar yaklaşık dört milyon sığınmacı için 40 milyar dolar harcadığını bildiriyor, AB’nin taahhüt ettiği 6 milyar avronun ise o sırada yalnızca 2,7 milyar avrosunu ödediğini söylüyordu.
Para birimleri farklıdır, harcama kapsamları da bire bir aynı değildir. Buna rağmen, dönemin kur düzeyi gözetildiğinde, Türkiye’nin açıkladığı birikimli harcamanın o tarihte ödenmiş Avrupa desteğinin on mislini aşan büyüklükte olduğu görülür. Bu karşılaştırma, 2020’deki tabloyu anlatır; bugünkü toplam yardım üzerinden kurulmuş güncel bir bilanço değildir.
İşte “birkaç kuruş” derken, isyan ettiğim orantısızlık budur. Milyarlarca avro, elbette küçük para değildir. Fakat yıllarca süren milyonlarca kişilik sorumluluğun tamamını karşılayan bir bedelmiş gibi sunulursa, o zaman gerçek yükün yanında yetersizliği konuşulur.
Avrupa’nın gönderdiği parayı sayanlar, Türkiye’nin yıllarca ödediği faturayı da saysınlar. Belediye hizmetlerinin, eğitimin, sağlığın, barınmanın ve toplumsal uyumun hesabını da masaya koysunlar. Sonra, Türkiye’ye borcunu kapatmış bir alacaklı gibi konuşsunlar bakalım.
İNSANLARI TÜRKİYE’DE TUTMAK YÜK PAYLAŞMAK MIDIR
Türkiye’nin kapısına dayanmış bir insanın bütün geleceğini, Avrupa’nın sınırından uzak kalması şartına bağlamak, nasıl bir ortaklıktır? Yardımın ölçüsü, yalnızca Avrupa’ya kaç kişinin ulaşamadığı olursa, insanın korunması ile insanın uzakta tutulması birbirine karışır.
Türkiye’deki her sığınmacı, cebinde Avrupa biletiyle bekleyen biri değildir. Bu insanların kendi hayatları, aile bağları, güvenlik kaygıları ve tercihleri vardır. Türkiye’yi savunurken, O insanları Avrupa’yı korkutacak bir kalabalık gibi göstermeyi de doğru bulmam. İtirazım, insanları pazarlık konusu yapan siyasi düzene yöneliktir.
Gerçek yük paylaşımı, güvenli yasal yolları, ihtiyaç sahibi insanların yeniden yerleştirilmesini, ev sahibi toplumlara öngörülebilir desteği ve gönüllü, güvenli geri dönüşü birlikte konuşmayı gerektirir. Türkiye’nin yıllarca ağır yük taşıdığı kabul edilmeden kurulacak bir ortaklık, sürekli yeni öfke üretir.
Libya için de aynı şeyi söylüyorum. Denizde ölen insanlar yalnızca yeni bir güvenlik tedbirinin gerekçesi yapılmamalıdır. Kaçakçılarla mücadele edilirken, korunma ihtiyacı olanların önüne bütün kapılar kapatılırsa, onları yeniden tehlikeli yollara iten düzen de yerinde kalır.
AVRUPA’YA SON SÖZÜM
Ben, Hollanda’da yaşayan, Türkiye ile Avrupa arasındaki ilişkilere yıllardır bakan bir gazeteciyim. Avrupa’nın insan hakları iddiasını ciddiye aldığım için, bugün bu kadar öfkeliyim. Kâğıda yazılan değerlerin, denizdeki bir çocuğun hayatı karşısında da geçerli olmasını istiyorum.
Yunanistan’a soruyorum: Türkiye–Libya anlaşmasını insanların ölümüyle ilişkilendirirken, Midilli’de denize bırakılan insanların görüntülerine ne diyorsunuz?
Pylos’ta yüzlerce insanın neden kurtarılamadığını, kendi ombudsmanınızın tespitlerini, yargı önüne taşınan suçlamaları hangi samimiyetle açıklıyorsunuz?
Brüksel’e soruyorum: Türkiye’nin katkısını raporlarınıza yazıp, siyasi tartışmada neden bu kadar kolay unutturuyorsunuz?
Birliğinizin sınırlarında yaşanan ihlallere karşı, başka ülkelere yönelttiğiniz sertliğin ne kadarını gösterebiliyorsunuz?
Türkiye’ye teşekkür etmek, Ankara’nın her politikasını onaylamak değildir. Yunanistan’daki ihlalleri eleştirmek de, Yunan halkını suçlamak değildir. Benim sözüm, sorumluluk taşıyan yönetimlere ve çifte standardı alışkanlığa dönüştüren siyaset anlayışınadır.
Milyonlarca insanın yükünü taşıyan bir ülkeyi, kendi rahatınızın arka bahçesi gibi göremezsiniz. Sonra, yeni bir kriz çıktığında, o ülkenin adını ölüm haberlerinin yanına koyup, kendinizi temize çıkaramazsınız.
Önce denize bırakılan çocuklara bakın. Sonra, yıllarca Türkiye’de okul bulan, tedavi gören, hayata tutunan insanları düşünün. Gönderdiğiniz paranın yanına, üstlenmediğiniz sorumluluğu da yazın.
Ve biraz utanın.
MESLEKTAŞIM MAARTEN VAN AALDEREN’E AÇIK ÇAĞRIM
Sevgili Maarten,
Kıbrıs konusunda kaleme aldığın bir haberin ardından seninle yazışmıştık.
Daha sonra, Hollanda’ya geldiğinde bir araya gelip sohbet etmiştik.
Birlikte çekildiğimiz fotoğrafı da kullanarak bir yazı yazmış, tarafsız gazetecilik yapma çabanı savunmuş ve övmüştüm.
Bunu, meslektaş dayanışmasının yanında, farklı görüşleri dinlemeye açık olduğuna duyduğum güvenle yapmıştım. Aramızdaki görüş ayrılıklarının, birbirimizi anlamamıza engel olmaması gerektiğine inanıyordum.
Yazılarıma karşılık verdin, kendi görüşlerini benimle paylaştın. Fakat benim görüşlerimi gazetene taşımadın. Böylece aramızda bir görüş alışverişi oldu, ama gazetenin okurları, tartışmanın benim dile getirdiğim tarafını öğrenemedi.
Şimdi senden, açık ve somut bir isteğim var.
Türkiye’ye yöneltilen böylesine ağır suçlamaları gazetenin okurlarına aktarıyorsan, bu suçlamalara karşı dile getirilen görüşlere de yer açmanı bekliyorum.
Bugünkü yazımdan alıntılar yaparak gazetene gönder. Türkiye’nin yıllardır taşıdığı mülteci yükünü, Avrupa’ya sağladığı katkıyı ve Yunanistan’ın kendi kurumlarının ortaya koyduğu ağır bulguları, senin okurların da öğrensin.
Yazımın tamamını yayımlamanı istemiyorum. Benimle aynı düşüncede olmanı da beklemiyorum. İstediğim, karşı görüşün de okura ulaşmasıdır. Hangi sözlere itiraz ettiğim, hangi belgelere dayandığım ve Avrupa’ya neden “Utanın” diye seslendiğim, gazetenin sayfalarında da görülebilsin.
Türkiye hakkındaki suçlamalar geniş yer bulurken, bu suçlamalara verilen yanıtların iki meslektaşın özel yazışmalarında kalması, yeterli değildir.
Okur, yalnızca suçlamayı okuyorsa, kendi hükmünü eksik bilgiyle vermek zorunda kalır.
YAZILARIMI MİLYONLARA ULAŞTIRAN DOST HABER PORTALLARI
*************
NEDERLANDSE VERSIE
SCHAAM JULLIE, EUROPESE UNIE EN GRIEKENLAND!
Volgens jullie is Türkiye, dat miljoenen mensen heeft opgevangen, schuldig. Maar zijn degenen die mensen in zee gooien onschuldig?
De Europese Unie doet alsof de jarenlange vluchtelingenlast van Türkiye met een paar financiële steunpakketten is afbetaald.
De Griekse minister van Migratie en Asiel, Thanos Plevris, probeert Ankara nu ook verantwoordelijk te stellen voor de doden op de route van de Libische kust naar Kreta.
De Europese Commissie erkent de bijdrage van Türkiye in haar eigen rapporten. Waarom toont Europa tegenover het publiek dan niet dezelfde eerlijkheid?
Ik heb de Griekse beschuldigingen tegen Türkiye onderzocht, te beginnen bij het artikel in de Nederlandse pers.
Wat kwam ik tegen? Niet alleen politieke aantijgingen, maar ook beelden van kinderen die op zee worden achtergelaten, beschuldigingen tegen de Griekse kustwacht rond de ramp bij Pylos en harde bevindingen van Europese instellingen zelf.
Door İlhan KARAÇAY:
Beste lezers,
Voor mij ligt een krantenartikel van Maarten van Aalderen. De grote kop laat er geen twijfel over bestaan: de migrantenstroom komt weer op gang. Het artikel begint bij de doden voor de kust van Kreta. Vervolgens belandt het akkoord tussen Türkiye en Libië over de afbakening van zeegebieden op de beklaagdenbank.
Ieder mens die op zee omkomt, gaat mij aan het hart. Waar iemand vandaan komt, waarin iemand gelooft, welke huidskleur iemand heeft of welke kust diegene probeert te bereiken, doet daar niets aan af. Maar wie over deze doden schrijft, mag een land dat al jaren miljoenen mensen opvangt niet zomaar politiek verantwoordelijk stellen voor de ramp. Laat eerst het concrete verband zien. Zonder dat bewijs kan ik zo’n journalistieke voorstelling van zaken niet stilzwijgend laten passeren.
Daarom zeg ik tegen Athene én Brussel: kijk naar de last die Türkiye draagt. Kijk naar wat er aan jullie eigen grenzen gebeurt. En schaam jullie wanneer jullie daarna over Türkiye spreken.
De kop van het artikel in de Nederlandse pers. Maarten van Aalderen legt in dit knipsel een verband tussen de migrantenstroom en het maritieme akkoord tussen Türkiye en Libië.
WAT WORDT TÜRKİYE VERWETEN?
Eerst de uitspraken waartegen ik bezwaar maak. Volgens het artikel kwamen bij het kapseizen van een boot voor de kust van Kreta minstens twintig migranten om. Achttien mensen werden gered. Aan het begin van de maand zouden al meer dan 1.700 mensen vanuit Libië op het eiland zijn aangekomen. Dan komt de Griekse minister van Migratie en Asiel, Thanos Plevris, aan het woord. Hij noemt deze toestroom een rechtstreeks gevolg van het omstreden maritieme akkoord tussen Türkiye en Libië.
Daar wordt de beschuldiging aan Türkiye pas echt zwaar. Athene stelt dat het akkoord mensensmokkelaars in de praktijk een soort vrij spel geeft. Opnieuw klinkt het verwijt dat Türkiye migratie gebruikt om de Europese Unie geopolitiek onder druk te zetten. De uitspraak van Plevris dat het akkoord nu ook mensenlevens kost, krijgt extra nadruk in rode letters.
Beseffen we wat hier wordt gezegd? Het gaat allang niet meer alleen over de juridische status van een zeegrenzenakkoord. De lezer krijgt de gedachte mee dat Türkiye politiek de weg vrijmaakt voor een systeem dat mensen het leven kost. Tegenover zo’n zware beschuldiging horen ook het antwoord van Ankara en de jarenlange Turkse inspanningen op migratiegebied te staan. Even zichtbaar.
PRECIES DAAR GAAT HET MIS
Een boot die vanuit Libië naar Kreta vaart, is nog geen boot die door Ankara wordt aangestuurd. Een akkoord over zeegebieden bewijst niet dat smokkelaars dankzij dat akkoord hun werk kunnen doen. En als politieke spanningen en een stijging van migratie samenvallen, is daarmee nog niet bewezen dat het ene het andere veroorzaakt.
Misschien loopt de samenwerking tussen Athene en de Libische autoriteiten slecht. Misschien kan Kreta de opvang inderdaad nauwelijks aan. Bespreek dat, zoek een oplossing. Maar haal de naam van Türkiye er niet bij om via een politieke omweg de misdrijven van mensensmokkelaars op het bord van Ankara te leggen. Daar maak ik bezwaar tegen.
Griekenland hoeft van mij niet te zwijgen. Onderbouw de beschuldiging, laat de bewijzen zien en loop niet weg voor de eigen verantwoordelijkheid. Een minister die Türkiye zulke zware verwijten maakt, moet ook de moed hebben de dossiers over zijn eigen kustwacht onder ogen te zien.
DE MINISTER SPREEKT ZIJN EIGEN VERHAAL TEGEN
In de Griekse pers staat bovendien informatie die een ander licht werpt op het krantenartikel. ProtoThema berichtte op 11 november 2026 over uitspraken van Plevris op televisiezender SKAI. Volgens de minister waren de aankomsten in het Egeïsche gebied met 70 procent gedaald ten opzichte van vorig jaar. Ook met Kreta erbij lag het totale aantal aankomsten 20.000 lager dan een jaar eerder. Als probleemroute wees hij Libië aan.
Dat zijn de cijfers van de minister zelf. Ze komen niet uit een verdediging die ik namens Ankara heb opgesteld. Waarom horen we die daling in het Egeïsche gebied dan niet even luid als de beschuldigingen die Türkiye tot middelpunt van de migratiedruk maken?
De gemelde toename van het aantal mensen dat via Libië Kreta bereikt, verdient alle aandacht. Maar wie die ene route uitvergroot en de resultaten van de samenwerking met Türkiye buiten beeld laat, vertelt het publiek maar een deel van het verhaal. Van een minister mogen we het hele verhaal verwachten.
BRUSSEL IS GEEN RECHTBANK
Op 21 oktober 2026 sprak de Europese Unie haar teleurstelling uit over de bekrachtiging van het memorandum uit 2019 door het Libische Huis van Afgevaardigden, een dag eerder. Volgens de EU schendt het akkoord de soevereine rechten van derde staten, strookt het niet met het zeerecht en kan het voor die staten geen rechtsgevolgen hebben.
Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken verwelkomde het besluit van het Libische parlement juist op 20 oktober. Volgens Ankara beschermt het memorandum de rechten en belangen van beide landen, op basis van het internationaal recht en de beginselen van billijkheid. Er liggen dus twee tegengestelde juridische en politieke standpunten.
Brussel is hier een partij in het geschil. Een verklaring van de EU is geen vonnis van een internationale rechtbank die de argumenten van alle betrokkenen heeft gewogen. De Unie mag politiek voor de kant van lidstaat Griekenland kiezen. Maar presenteer die keuze dan ook als een keuze. Doe niet alsof een partijstandpunt het oordeel van een onpartijdige scheidsrechter is en de zaak daarmee is afgedaan.
En houd twee zaken uit elkaar: het geschil over zeegebieden en de misdrijven van mensensmokkelaars. Juridische bezwaren tegen een akkoord zijn iets anders dan bewijs dat dit akkoord rechtstreeks tot de dood van mensen leidt. Zowel Europa als Griekenland hoort dat verschil te kennen.
WAT HEEFT TÜRKİYE VOOR EUROPA GEDAAN?
Laten we ons geheugen eens opfrissen. De afspraken tussen Türkiye en de EU van 18 maart 2016 moesten gevaarlijke irreguliere overtochten terugdringen, het verdienmodel van smokkelaars ondermijnen en veilige, legale routes mogelijk maken. Tegenover de maatregelen van Türkiye stonden financiële steun, hervestiging en een traject naar visumvrij reizen, onder voorwaarden.
Een jaar later meldde de Europese Commissie zelf dat het aantal irreguliere aankomsten met 97 procent was gedaald. Ook het aantal doden op zee was aanzienlijk afgenomen. Dat is dus de winst van samenwerking met Türkiye, zwart op wit vastgelegd door Europa zelf.
En de bijdrage van Türkiye hield niet op bij het tegenhouden van een boot. Er waren scholen nodig, ziekenhuizen, woningen en mogelijkheden om het dagelijks leven weer op te bouwen. Wie in Türkiye een bestaan kon opbouwen, hoefde minder snel opnieuw op weg naar Europa. Een kind jarenlang onderwijs geven of een zieke behandelen, is geen eenmalige handeling. Het is een blijvende verantwoordelijkheid.
Europa telt hoeveel mensen zijn grenzen bereiken. Maar tel dan ook mee wat het kost om al die levens in Türkiye gaande te houden, financieel én maatschappelijk. Wie dat alles afdoet met ‘wij hebben toch betaald’, doet Türkiye onrecht aan en maakt zich er politiek gemakkelijk van af.
MILJOENEN MENSENLEVENS PASSEN NIET IN EEN TIJDELIJK PROJECT
De EU herinnerde er in maart 2026 zelf aan hoe de situatie was toen het steunmechanisme begon: Türkiye ving meer dan 3,1 miljoen Syriërs op en in totaal ongeveer vier miljoen vluchtelingen. Dat was geen noodsituatie die na enkele weken voorbij was. Het ging om een verantwoordelijkheid die jarenlang op de samenleving drukte en het leven in de steden veranderde.
Daarbij moeten we de cijfers wel zuiver houden. De huidige aantallen zijn niet dezelfde als de hoogste aantallen van vroeger. Het tiende jaarverslag van de Europese Commissie, uit 2026, noemt voor januari 2026 precies 2.339.543 Syriërs onder tijdelijke bescherming. Daarnaast zijn honderdduizenden mensen uit andere landen geregistreerd. Het rapport beschrijft ook de terugkeer en de gevolgen voor de gastgemeenschappen.
Maar een dalend aantal vluchtelingen wist de last van de afgelopen jaren niet uit. Die extra gemeentelijke diensten zijn geleverd, die extra klas was nodig, die patiënten meldden zich bij het ziekenhuis. Dat kunnen we niet wegstrepen alsof het nooit is gebeurd. Zowel de zorgen van de burgers in Türkiye als de veiligheid van wie er bescherming zoekt, moeten in deze discussie meetellen.
Europa kan zijn eigen rust niet bouwen op de aanname dat het geduld van de mensen in Türkiye eindeloos is. Wie samen een oplossing wil, moet ook de financiële en maatschappelijke verantwoordelijkheid samen dragen.
EUROPA WIST HET AL JAREN
Beste lezers, deze ernstige beschuldigingen zijn niet gisteren opgedoken. Op 13 juli 2021 onderzocht de BBC al hoe Griekenland vluchtelingen en migranten op de Egeïsche Zee richting Türkiye terugduwde. Mensen zouden zijn teruggestuurd voordat ze zelfs maar de kans kregen asiel aan te vragen. Ook Europa kende die verhalen toen al.
En het waren niet alleen slachtoffers en hulporganisaties die aan de bel trokken. Ylva Johansson, destijds Europees commissaris voor Binnenlandse Zaken, zei tegen de BBC dat Griekenland ermee moest stoppen. Zij noemde deze pushbacks een schending van de fundamentele Europese waarden.
De toenmalige Griekse minister van Migratie en Asiel, Notis Mitarakis, noemde de beschuldigingen in een verklaring aan de BBC ongegrond. Ook die ontkenning hoort erbij. Maar vergeet dan evenmin de ondubbelzinnige waarschuwing van Europa’s eigen commissaris.
Daarom vraag ik aan Europa: jullie eigen commissaris eiste al in 2021 dat deze praktijken zouden stoppen. Als er daarna opnieuw beelden en ernstige getuigenissen verschijnen, kunnen jullie dan blijven volstaan met ‘wij zijn bezorgd’? Wat telt bij de verdediging van mensenrechten: hoe hard jullie verklaring klinkt, of dat jullie de mens in gevaar daadwerkelijk beschermen?
Lesbos, 2023. Een beeld uit de opnamen van The New York Times die de NOS publiceerde. Mensen worden naar een schip van de Griekse kustwacht overgebracht. Later in dezelfde beeldenreeks wordt de groep op open zee op een vlot achtergelaten. Beeld: Fayad Mulla / The New York Times, NOS, 19 mei 2023.
KIJK NAAR DE MENSEN DIE OP OPEN ZEE WORDEN ACHTERGELATEN
Laten we nu kijken naar de eigen kust van degenen die Türkiye de les lezen. De NOS berichtte op 19 mei 2023 over beelden van The New York Times. Op Lesbos worden ongeveer twaalf mensen, ook kinderen, uit een busje gehaald. Een boot brengt hen naar een schip van de Griekse kustwacht. Daarna worden zij op open zee op een opblaasbaar vlot achtergelaten.
Volgens de NOS maakte de Oostenrijkse activist Fayad Mulla de opnamen. Later pikte de Turkse kustwacht deze mensen op. De Europese Commissie was bezorgd over de beelden, meldde de NOS ook.
Wat zien we hier? Geen Türkiye dat mensen die hulp nodig hebben richting Europa stuurt. We zien mensen die al op Grieks grondgebied waren en opnieuw de zee op worden gebracht. Vrouwen, kinderen, mensen die bescherming nodig hebben, achtergelaten op een vlot, op open zee.
Leg mij eens uit: welke Europese waarde rechtvaardigt dat een kind geen veilige plek krijgt, maar op een vlot de zee op wordt gestuurd? Geeft ‘grensbewaking’ jullie het recht zo gemakkelijk over een mensenleven heen te stappen?
HET BBC-ONDERZOEK NAAR MENSEN DIE IN ZEE ZIJN GEGOOID
Ook het BBC-onderzoek van juni 2024 was schokkend. Associated Press beschreef hoe daarin ernstige beschuldigingen werden onderzocht rond de dood van 43 mensen bij vijftien incidenten tussen 2020 en 2023. Volgens getuigenverklaringen waren negen mensen rechtstreeks in zee gegooid. De Griekse regering ontkende de beschuldigingen. Maar daarmee verdwijnen de ernstige getuigenissen niet. Ze stellen vragen die onafhankelijk en doeltreffend onderzocht moeten worden.
Wel moeten we zorgvuldig blijven. Niet ieder incident berust op hetzelfde soort bewijs. De beelden van mensen die bij Lesbos op zee worden achtergelaten, zijn iets anders dan de getuigenverklaringen over andere gebeurtenissen. Maar samen stellen deze dossiers een vraag waaraan Europa niet voorbij kan: wordt aan de grens, onder het mom van afschrikking, een systeem in stand gehouden dat mensen in levensgevaar brengt?
Een beschuldiging aan het adres van Türkiye haalt de grote koppen. Waarom maken de verhalen van deze mensen niet dezelfde politieke woede los? Waarom kan een verdenking van een Griekse bewindsman zo gemakkelijk uitgroeien tot een oordeel over Ankara, terwijl mensen die op zee zijn achtergelaten jarenlang moeten wachten totdat hun verhaal wordt onderzocht?
Ik laat deze doden niet wegzetten als ‘de schuld van de smokkelaars’. Natuurlijk moeten we de misdrijven van smokkelaars bespreken. Maar ook de verantwoordelijkheid van de overheidsfunctionarissen die de noodoproep ontvangen, die ingrijpen en die mensen weer op zee achterlaten.
OOK FRONTEX MOET VERANTWOORDING AFLEGGEN
En dan is er Frontex, het Europese grens- en kustwachtagentschap. Daarmee komen we rechtstreeks bij de Europese Unie uit. De werkgroep van het Europees Parlement die Frontex onderzocht, stelde in juli 2021 vast dat betrouwbare meldingen van mensenrechtenschendingen doorgaans terzijde waren geschoven.
De werkgroep vond bij de incidenten die zij kon onderzoeken geen sluitend bewijs dat Frontex zelf pushbacks uitvoerde. Dat moet worden gezegd. Maar haar andere conclusie evenzeer: het agentschap had wel bewijs gevonden dat de beschuldigingen van schendingen ondersteunde in landen waarmee het gezamenlijke operaties uitvoerde. Toch reageerde het niet tijdig en doeltreffend. Daardoor werden de schendingen niet voorkomen en nam ook het risico op nieuwe schendingen niet af.
Dan houdt de verantwoordelijkheid toch niet op bij de bemanning van één Grieks kustwachtschip? Als het Europese agentschap dat toezicht moet houden geen passend gevolg geeft aan ernstige meldingen, kan Brussel niet buiten schot blijven. Ook daar moet rekenschap worden afgelegd.
De Europese Unie heeft Frontex opgericht om de Europese grens te bewaken. Waarom schiet het agentschap tekort zodra het gaat om het leven van een mens aan die grens? De politieke wil om Türkiye zwaar aan te pakken is er kennelijk wel. Is diezelfde vastberadenheid er ook als de eigen Europese instellingen nalatig zijn?
Daarom zeg ik ‘Schaam jullie’ tegen Athene én Brussel. Wie in zijn eigen rapporten leest wat er misgaat, moet ook uitleggen wat hij daarmee doet.
De Adriana voor de kust van Pylos, juni 2023, gefotografeerd vóór het zinken. Voor zover bekend werden slechts 104 mensen levend gered. Verklaringen van overlevenden over een sleeppoging met een touw en tekortkomingen bij de redding werden onderwerp van onderzoek en gerechtelijke procedures.
PYLOS: NIET ALLEEN EEN BOOT, MAAR HONDERDEN LEVENS GINGEN VERLOREN
Op 14 juni 2023 zonk voor de kust van Pylos de zwaar overbeladen vissersboot Adriana. Er waren naar schatting ongeveer 750 mensen aan boord. Slechts 104 werden levend gered. Honderden levens eindigden vlak bij de kust van Europa.
Overlevenden vertelden aan Amnesty International en Human Rights Watch dat de Griekse kustwacht een touw aan de Adriana had vastgemaakt en was gaan trekken. De boot zou daarop zijn gaan slingeren en zijn gekapseisd. De Griekse autoriteiten ontkenden deze lezing. De twee organisaties drongen aan op onafhankelijk en doeltreffend onderzoek.
Kijk naar de foto van de Adriana vóór de ramp. Honderden mensen zitten op het dek tegen elkaar gedrukt. Het levensgevaar is zichtbaar. Wie wil begrijpen waarom redden hier een plicht van levensbelang was, hoeft alleen maar naar dat dek te kijken.
De verantwoordelijkheid van een staat begint en eindigt niet bij de vraag wie een boot heeft doen zinken. Wanneer werd het gevaar gezien? Wat is er gedaan, wat is nagelaten, welke hulp is niet ingezet? Jullie kust bewaken ontslaat jullie niet van de plicht een mens op zee te redden.
DIT STELDE DE GRIEKSE OMBUDSMAN ZELF VAST
Deze beschuldigingen komen niet alleen van buiten Griekenland. De Griekse ombudsman maakte op 3 februari 2025 de resultaten bekend van een onderzoek op basis van ongeveer 5.000 pagina’s aan materiaal en getuigenverklaringen. Hij vond duidelijke aanwijzingen dat acht hoge kustwachtfunctionarissen verantwoordelijkheid droegen voor het in gevaar brengen van mensenlevens.
Volgens de verklaring begon de ombudsman zijn onderzoek nadat de kustwacht had geweigerd het gevraagde interne disciplinaire onderzoek te starten. Hij stelde ernstige tekortkomingen bij de zoek- en reddingstaken vast.
De Griekse autoriteiten kunnen dit niet afdoen met ‘dat beweert Türkiye’. Het zijn de bevindingen van een onafhankelijke instelling uit Griekenland zelf.
Reuters meldde in november 2025 dat naast de zeventien eerder aangeklaagde kustwachtfunctionarissen nog vier hoge functionarissen waren aangeklaagd. Een aanklacht is geen definitieve veroordeling. Maar duidelijk is wel dat dit dossier veel verder gaat dan een politiek meningsverschil.
Ook het rechtsstaatrapport van de Europese Commissie over Griekenland uit 2026 beschrijft de uitbreiding van de aanklachten tot hoge functionarissen in november 2025 en het bestuurlijke onderzoek dat in februari 2026 begon. Tegelijk vermeldt dat rapport dat ondanks de verzoeken van de ombudsman nog geen disciplinaire procedures waren gestart. De vragen zijn dus nog steeds niet van tafel.
Europa, als jullie het recht serieus nemen, volg dan ook deze dossiers met dezelfde vastberadenheid. Ik aanvaard niet dat de politieke haast waarmee Türkiye wordt aangepakt omslaat in eindeloos wachten zodra de eigen functionarissen in beeld komen.
PUSHBACKS VOOR HET EUROPESE HOF
Ook het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft zich uitgesproken. In de zaak A.R.E. tegen Griekenland zag het sterke aanwijzingen voor systematische pushbacks vanuit het Evros-gebied naar Türkiye in de betrokken periode. De Turkse verzoekster was teruggestuurd zonder onderzoek naar de risico’s en zonder een doeltreffend rechtsmiddel. Het Hof stelde schendingen vast.
Voor alle duidelijkheid: dit Hof is geen rechtbank van de Europese Unie. Maar de uitspraak komt wel uit Europa’s eigen mensenrechtenstelsel. Wie iedere kritiek op Türkiye voor onaantastbaar houdt en zo’n uitspraak over Griekenland negeert, verdedigt het recht niet consequent.
In juli 2025 sprak de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR haar ernstige zorgen uit over de Griekse regeling om asielaanvragen van mensen die vanuit Noord-Afrika over zee aankwamen drie maanden op te schorten. UNHCR herinnerde eraan dat iedereen het recht heeft asiel te zoeken, ongeacht de route waarlangs iemand aankomt.
Natuurlijk mag Europa grenzen hebben. Maar jullie mogen niet naar politieke voorkeur bepalen aan welke kust de mensenrechten gelden. Het recht is er niet alleen om andere landen de les te lezen.
EN DAN HET GELD VAN EUROPA
Zeggen dat de EU niets heeft bijgedragen, zou onjuist zijn. Maar ‘wij hebben betaald, dus de verantwoordelijkheid ligt nu bij jullie’ accepteer ik evenmin.
Volgens de steunpagina van de Europese Commissie is sinds 2011 ongeveer 12,4 miljard euro uitgetrokken voor vluchtelingen en gastgemeenschappen in Türkiye. Van het eerste steunmechanisme van zes miljard euro is meer dan 5,9 miljard uitbetaald. Voor de jaren daarna zijn er afzonderlijke programma’s.
Laten we ook hier precies zijn. Geld reserveren, contracten afsluiten en geld uitbetalen zijn verschillende dingen. De steun gaat onder meer naar onderwijs, zorg, basisbehoeften en infrastructuur, voor vluchtelingen én gastgemeenschappen. Het is dus evenmin eerlijk te doen alsof Ankara één grote cheque kreeg om naar believen uit te geven.
Mijn bezwaar is niet dat Europa helpt. Mijn bezwaar is de politieke zelfgenoegzaamheid die aan die hulp wordt ontleend. Met een bijdrage koop je de jarenlange verantwoordelijkheid voor miljoenen mensen niet af. De last voor Turkse ziekenhuizen, scholen, gemeenten en belastingbetalers verdwijnt niet omdat er onder een Europees steunprogramma een totaalbedrag staat.
WAAROM SPREEK IK OVER MEER DAN HET TIENVOUDIGE?
Neem de verklaring van het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken van 3 april 2020. Türkiye zei toen tot dat moment ongeveer 40 miljard dollar te hebben uitgegeven aan circa vier miljoen mensen die er hun toevlucht hadden gezocht. Van de zes miljard euro die de EU had toegezegd, was volgens Ankara destijds slechts 2,7 miljard euro uitbetaald.
Ja, het gaat om verschillende valuta. En de uitgaven bestrijken niet precies dezelfde zaken. Maar met de wisselkoers van toen in gedachten, lagen de door Türkiye opgegeven totale uitgaven meer dan tienmaal zo hoog als de Europese steun die op dat moment was uitbetaald. Dat is de vergelijking voor 2020. Het is geen actuele balans van alle hulp die sindsdien is verstrekt.
Dat is de wanverhouding die ik bedoel met ‘een paar centen’. Natuurlijk zijn miljarden euro’s geen kleingeld. Maar wie dat bedrag presenteert alsof daarmee de volledige jarenlange verantwoordelijkheid voor miljoenen mensen is betaald, moet ook durven bespreken hoe ontoereikend het is tegenover de werkelijke last.
Tel gerust de euro’s die Europa heeft gestuurd. Maar tel dan ook de rekening die Türkiye jarenlang heeft betaald: gemeentelijke voorzieningen, onderwijs, zorg, huisvesting en maatschappelijke integratie. Leg dat alles op tafel. En laat de Europese Unie daarna nog maar eens tegen Türkiye zeggen dat zij aan al haar verplichtingen heeft voldaan.
MENSEN IN TÜRKİYE HOUDEN IS TOCH GEEN LASTEN DELEN?
Wat voor partnerschap is het als de hele toekomst van iemand die in Türkiye aanklopt afhankelijk wordt gemaakt van één voorwaarde: blijf weg van de Europese grens? Als het succes van hulp alleen wordt gemeten aan het aantal mensen dat Europa níét bereikt, raken bescherming bieden en mensen op afstand houden met elkaar verward.
Niet iedere vluchteling in Türkiye zit klaar met een ticket naar Europa op zak. Deze mensen hebben een eigen leven, familiebanden, zorgen over hun veiligheid en eigen voorkeuren. Ook wanneer ik Türkiye verdedig, wil ik hen niet neerzetten als een massa waarmee Europa bang kan worden gemaakt. Mijn bezwaar richt zich tegen een politiek systeem dat mensen tot onderhandelingsmateriaal maakt.
Echt de lasten delen betekent veilige en legale routes openen, mensen die bescherming nodig hebben hervestigen, gastgemeenschappen voorspelbare steun bieden en vrijwillige, veilige terugkeer mogelijk maken. Die zaken horen bij elkaar. Wie niet erkent dat Türkiye jarenlang een zware last heeft gedragen, bouwt een partnerschap dat steeds opnieuw tot boosheid leidt.
Voor Libië geldt hetzelfde. De doden op zee mogen niet alleen dienen als argument voor alweer een veiligheidsmaatregel. Bestrijd de smokkelaars. Maar als alle deuren dichtgaan voor mensen die bescherming nodig hebben, blijft het systeem bestaan dat hen telkens weer de gevaarlijke routes op drijft.
MIJN LAATSTE WOORD AAN EUROPA
Ik woon in Nederland en volg als journalist al jarenlang de verhouding tussen Türkiye en Europa. Juist omdat ik Europa’s belofte om mensenrechten te verdedigen serieus neem, ben ik zo boos. De waarden die op papier staan, moeten ook gelden wanneer het leven van een kind op zee op het spel staat.
Aan Griekenland vraag ik: jullie brengen het akkoord tussen Türkiye en Libië in verband met de dood van mensen. Wat zeggen jullie dan over de beelden van mensen die bij Lesbos op zee worden achtergelaten?
Waarom konden honderden mensen bij Pylos niet worden gered? Welk eerlijk antwoord geven jullie op de bevindingen van jullie eigen ombudsman en de aanklachten die aan de rechter zijn voorgelegd?
Aan Brussel vraag ik: jullie schrijven de bijdrage van Türkiye in jullie eigen rapporten op. Waarom laten jullie die in het politieke debat zo gemakkelijk naar de achtergrond verdwijnen?
Hoeveel van de hardheid tegenover andere landen tonen jullie wanneer aan de grenzen van jullie eigen Unie mensenrechten worden geschonden?
Türkiye bedanken betekent niet dat je al het beleid van Ankara goedkeurt. De schendingen in Griekenland bekritiseren betekent niet dat je het Griekse volk beschuldigt. Mijn woorden zijn gericht tot de verantwoordelijke bestuurders en tot een politiek die van meten met twee maten een gewoonte heeft gemaakt.
Jullie kunnen een land dat miljoenen mensen opvangt niet behandelen als jullie achtertuin, bedoeld om jullie eigen rust te bewaren. En als er weer een crisis uitbreekt, kunnen jullie niet de naam van dat land naast de berichten over doden zetten om jullie eigen straatje schoon te vegen.
Kijk eerst naar de kinderen die op zee worden achtergelaten. Denk dan aan de mensen die jarenlang in Türkiye naar school gingen, medische zorg kregen en hun leven weer oppakten. Zet naast de bedragen die jullie hebben gestuurd ook de verantwoordelijkheid die jullie niet hebben gedragen.
En schaam jullie.
MIJN OPEN OPROEP AAN COLLEGA MAARTEN VAN AALDEREN
Beste Maarten,
Na jouw artikel over Cyprus hebben wij met elkaar gecorrespondeerd.
Toen je later naar Nederland kwam, hebben we elkaar ontmoet en gesproken.
Ik schreef daarover een artikel, met onze gezamenlijke foto erbij. Daarin verdedigde en prees ik jouw streven om onpartijdige journalistiek te bedrijven.
Dat deed ik niet alleen uit collegiale solidariteit. Ik vertrouwde erop dat je ook naar andere opvattingen wilde luisteren. Een verschil van mening hoeft ons toch niet te beletten elkaar te begrijpen?
Je reageerde op mijn artikelen, je deelde jouw opvattingen met mij. Maar jij gaf mijn standpunten niet door aan jouw krant. Wij wisselden dus wel van gedachten, alleen kregen jouw lezers mijn kant van het verhaal niet te lezen.
Daarom heb ik nu een concreet verzoek aan je.
Als je zulke zware beschuldigingen tegen Türkiye aan je lezers voorlegt, geef dan ook ruimte aan het antwoord daarop.
Stuur je krant citaten uit mijn artikel van vandaag. Laat jouw lezers ook zien welke vluchtelingenlast Türkiye al jaren draagt, wat het voor Europa heeft betekend en welke ernstige bevindingen Griekse instellingen zelf hebben gepubliceerd.
Je hoeft mijn artikel niet integraal te publiceren. Je hoeft het ook niet met mij eens te zijn. Maar laat de andere kant van het verhaal óók bij de lezer terechtkomen. Maak in jouw krant duidelijk welke uitspraken ik betwist, op welke documenten ik mij baseer en waarom ik tegen Europa zeg: ‘Schaam jullie!’
De beschuldigingen aan Türkiye krijgen veel ruimte. Dan kan het antwoord daarop niet blijven steken in een privé-uitwisseling tussen twee collega’s.
Wie alleen de beschuldiging leest, moet zijn oordeel vormen op basis van onvolledige informatie.
BEVRIENDE NIEUWSSITES BRENGEN MIJN ARTIKELEN BIJ MILJOENEN LEZER
Bir yanıt yazın