De manier waarop Lale Gül door de Nederlandse media werd neergezet, werd steeds kleurrijker en extremer.
Zij werd omgevormd tot een figuur die spreekt over religie, islam, migratie, vrouwenrechten, maatschappelijke integratie en zelfs politiek.
De moeder en vader, en zeker de traditionele Turkse en islamitische gezinsstructuur, werden in de media niet gezien als mensen die recht hadden op empathie. Hun schaamte, angst en maatschappelijke uitsluiting werden bewust genegeerd.
De media die haar binnenkort ongetwijfeld ook als ‘mode-icoon’ zullen presenteren, kwetsen intussen vrome Turkse moeders.
(De Turkse versie staat onderaan. Türkçesi en altta)
İlhan KARAÇAY onderzocht en schreef:
Lale Gül is een jonge vrouw die vertelt dat zij is opgegroeid in een religieus en gesloten gezin. Zij presenteerde zichzelf als iemand die onder deze gezinsstructuur werd onderdrukt, het zwijgen werd opgelegd en van het leven werd afgesneden. Wat zij schreef, noemde zij een roman, maar de tekst die verscheen was minder literaire fictie dan een harde en lelijke afrekening met haar familie en haar geloofswereld.
Het boek werd niet besproken vanwege zijn literaire kwaliteiten, maar vanwege de zware, vernederende en ontmenselijkende uitspraken over haar moeder en vader. Deze tekst, gepresenteerd als ‘roman’, hield al snel op een literair debat te zijn en veranderde in een cultureel en politiek symbool dat door de media werd opgeblazen.
Wat vooral opvalt, is wat er daarna gebeurde. Iemand die nog maar aan het begin van haar schrijverschap stond, met slechts één boek op haar naam, dat bovendien na intensieve redactie werd uitgegeven, werd plotseling een figuur die over alles mocht spreken. Religie, samenleving, migratie, islam, vrijheid, vrouwenrechten en zelfs internationale politiek. Alsof zij op al deze gebieden een expert was, werd zij behandeld als een autoriteit bij de zwaarste en meest complexe kwesties.
Aan tafels waar academici, juristen, theologen en sociologen met jarenlange ervaring zitten, krijgt Lale Gül evenveel spreektijd. Tijdschriften, kranten en televisieprogramma’s trekken haar duidelijk voor. In plaats van kritische vragen te stellen, applaudisseren zij. In plaats van debat te voeren, kiezen zij ervoor haar te laten schitteren.
Dit wekt niet alleen bij mij, maar bij een brede groep mensen verbazing. Want het gaat allang niet meer om de individuele zoektocht naar vrijheid van één persoon, maar om een niet verdiende vertegenwoordiging die door de media voortdurend wordt gereproduceerd. Juist daarom is de kwestie Lale Gül allang geen kwestie meer van één boek of één schrijfster.
De kernvraag blijft dezelfde: Waarom zoveel voorkeursbehandeling? Waarom zoveel onaantastbaarheid?
En misschien wel de belangrijkste vraag: Begrijp je een samenleving door haar met de hardste woorden te slaan, of door zelfs in de moeilijkste momenten rechtvaardig te blijven?
Zij maakte een keuze, ontving doodsbedreigingen en verloor haar familie, maar verovert nu met haar bestseller de wereld (links). “Mijn moeder werd bedreigend” (rechts).
WAAROM WAS DE NEDERLANDSE MEDIA ZO GRETIG
De echte analyse begint precies hier. Wat het verhaal van Lale Gül uittilde boven een doorsnee ‘persoonlijk rebellenverhaal’, was de uitzonderlijke gretigheid van de Nederlandse media. Nauwelijks was het boek verschenen of televisieprogramma’s, kranten en tijdschriften stonden in de rij. Ondanks haar jonge leeftijd, haar beperkte schrijverservaring en het feit dat zij slechts één boek had, werd Gül plotseling een figuur die sprak over religie, islam, migratie, vrouwenrechten, maatschappelijke integratie en zelfs politiek.
De fundamentele vraag die hier gesteld had moeten worden, was deze: “Goed, steun voor Lale Gül, maar wat gebeurt er met de ouders die lijden?”
Die vraag werd in de Nederlandse media vrijwel nooit gesteld. In dit verhaal was er slechts plaats voor één slachtoffer. De moeder en vader, en zeker de traditionele Turkse en islamitische gezinsstructuur, werden niet gezien als mensen die empathie verdienden. Hun schaamte, angst en maatschappelijke uitsluiting werden bewust buiten beeld gehouden.
De eerder aangehaalde woorden laten deze blindheid scherp zien: “Mijn vader probeerde met trillende handen iedereen te beantwoorden op zijn telefoon. Ik had hen verteld dat ik een liefdesverhaal had geschreven. Maar uit elk telefoontje begreep hij steeds beter wat ik werkelijk had geschreven. Op dat moment riep hij wanhopig: Mijn dochter, wat heb je gedaan, je hebt ons gezinsleven op straat gegooid.”
Deze wanhoopskreet vond geen weerklank op de Nederlandse schermen. Want wat hier als dramatisch werd gepresenteerd, was niet de verwoesting van de ouders, maar het als ‘moed’ verkopen van zinnen die hen vernietigden.
Een ander belangrijk punt mag niet over het hoofd worden gezien. Wat Lale Gül vertelde, functioneerde in de Nederlandse publieke opinie niet alleen als een ‘moedige persoonlijke uitbraak’, maar ook als bruikbaar materiaal om bestaande vooroordelen te voeden. De Turkse en islamitische gezinsstructuur werd op basis van één enkel verhaal gegeneraliseerd. Een uitzonderlijke ervaring werd gepresenteerd alsof zij de regel was.
Dergelijke verhalen vereenvoudigen de complexe realiteit in integratiedebatten. Verantwoordelijkheid wordt niet gedeeld, wederzijdse confrontatie wordt vermeden. In plaats daarvan ontstaat een kader waarin één kant alle schuld draagt en de andere kant zonder vragen als ‘progressief’ wordt gezien. Voor de media is dit een comfortabele positie. Geen tegenstrijdigheden, geen grijze zones, geen lastige vragen.
Precies daarom is het verhaal van Lale Gül geëvolueerd van een persoonlijke vertelling naar een sjabloon dat steeds opnieuw wordt gebruikt om een bepaalde visie te reproduceren.
MOEDER “ETTERIGE KAKKERLAK”, VADER “ALLEEN MAAR BEVRUCHTER” EN DAARDOOR BEROEMD
Het verhaal van Lale Gül verdient het om gelezen te worden als een vorm van roem-engineering, eerder dan als een literair avontuur. Want doorslaggevend was niet de kracht van de pen, maar de gekozen doelwitten en de gebruikte taal. De uitlatingen richting moeder en vader waren geen spontane woede-uitbarstingen, maar zorgvuldig geformuleerde hardheden die de aandacht van het publiek moesten trekken. In de Nederlandse media werden deze hardheden verpakt als ‘moed’, terwijl zij bij een deel van de samenleving diepe wonden sloegen.
De cruciale vraag is deze: Legitimeert literatuur het ontmenselijken van de mensen die het dichtst bij je staan? Of is dit een afrekening die zich verschuilt achter het etiket literatuur?
De woorden die Gül gebruikte, fungeerden minder als een romantechniek en meer als een provocatie die het debat deed ontploffen. Precies daarom kwam de bekendheid zo snel.
WORD JE IN NEDERLAND OMARMD ALS JE TURKSE EN ISLAMITISCHE REGELS AFBREKT
De dominante publieke opinie in Nederland heeft al lange tijd een voorkeur voor ‘interne critici’. Gül vulde dat gat perfect. De kritiek werd niet toegejuicht om haar inhoud, maar om haar richting. Zodra het doelwit de Turkse en islamitische gezinsstructuur was, verdween de maatvoering naar de achtergrond. Zo veranderde kritiek van een aanzet tot debat in een bevestigingsritueel.
In dit proces deed de waarheid of rechtvaardigheid van haar woorden er minder toe dan tegen wie zij gericht waren. Voor de media was dat precies wat men zocht. Er was behoefte aan een verhaal en dat verhaal lag klaar. De prijs werd betaald door een gegeneraliseerde gemeenschap en door ouders die tot doelwit werden gemaakt.
HET BOEK VERKOCHT NIET DOOR KWALITEIT, MAAR DOOR DE LELIJKHEID VAN DE INHOUD
Dat een boek veel verkoopt, betekent niet automatisch dat het een literair succes is. In dit geval werd de verkoop aangedreven door nieuwsgierigheid en schandaal. Taal, structuur en diepgang verdwenen naar de achtergrond. De lezer richtte zich niet op de vraag hoe het was geschreven, maar op wie wat werd aangedaan.
Dit is een bekend fenomeen op de markt. Hardheid verkoopt. Zeker wanneer die hardheid is gericht op heilige waarden en het gezin. Het boek van Gül lifte mee op deze golf. Dat deze opmars weinig met literatuur te maken had en alles met inhoudelijke shock, werd nauwelijks besproken.
WAAR EEN BOEK NIET MEER VOLDEED, NAM POPULISME HET OVER
Toen de golf die het boek had veroorzaakt begon af te nemen, nam populisme het over. Columns, provocerende uitspraken en telkens opnieuw dezelfde scherpe toon die bij elk debat weer werd opgevoerd. Discussies over de oproep tot gebed, het verbranden van heilige boeken en suggestieve verwijzingen naar politieke partijen.
Steeds was er sprake van dezelfde stijl. Hard, reducerend en gesloten voor begrip van de ander. Op dit punt ging het niet langer om ideeën, maar om zichtbaarheid. Niet de gedachte, maar de performance kwam in omloop.
ZE KON NIET SCHRIJVEN, WERD ZWAAR GEREDIGEERD EN IS NU COLUMNIST EN TV-GAST
Dat een eerste tekst door een intensief redactieproces gaat, is voor een schrijver geen schande. Schandelijk is het verhullen van dat feit en het presenteren van het eindproduct als aangeboren talent. De daaropvolgende columns en televisieoptredens vloeiden niet voort uit literaire rijping, maar uit de bruikbaarheid van de figuur.
Televisie houdt van conflict en conflict vraagt om scherpe taal. Gül voldeed ruimschoots aan die verwachting. In elk programma dezelfde zinnen, dezelfde tegenstellingen en dezelfde reacties. Zo bleef niet de inhoud, maar de performance circuleren.
EN DAT WAS NOG NIET GENOEG, NU TREKT ZIJ OOK AANDACHT MET DECOLLETÉ
Ook de recente visuele keuzes van Lale Gül moeten worden gelezen als een symbolisch onderdeel van deze rolverandering. Het gaat hier niet om wat een vrouw draagt. Het gaat om context. In een studio waar iedereen winterkleding draagt, trekt een keuze met blote armen vanzelf de aandacht.
Dit kan worden gezien als een ‘onschuldig stijlverschil’ of als ‘een bewuste rolwisseling’. Maar wanneer haar eerdere verhalen en haar huidige mediapositie samen worden bekeken, draagt deze uitstraling een boodschap uit: ik heb mijn oude identiteit achter mij gelaten. Het probleem is de voortdurende nadruk daarop. De breuk met het verleden oogt minder als persoonlijke vrijheid en meer als een vereiste van de media-etale.
Lale Gül is inmiddels een figuur die haar persoonlijke verhaal is ontstegen. Elk woord, elke toon en elke formulering heeft impact op anderen. Literatuur kan een afrekening zijn, maar hoeft niet meedogenloos te worden. Kritiek kan scherp zijn, maar hoeft niet vernederend te zijn.
Waar we nu staan, blijft één vraag overeind. Leidt deze weg werkelijk naar schrijverschap of naar een eindeloze cyclus van roem. De lezer en kijker zien dit steeds duidelijker. Want hoe groter het lawaai, hoe lichter de woorden worden.
De figuur die Lale Gül vandaag op het podium en in de media vertegenwoordigt, is allang meer dan een individueel vrijheidsverhaal. Terwijl zij haar afrekening met familie en geloof verpakt in een harde en vernederende taal onder het mom van literatuur, hebben de Nederlandse media deze taal zonder vragen uitvergroot en haar tot een onaantastbaar symbool gemaakt. Dat iemand met één boek, dat niet door literaire kwaliteit maar door schandaal bekend werd, wordt behandeld als een gezaghebbende stem over religie, islam, migratie en vrouwenrechten, doet vermoeden dat het hier minder om vrijheid gaat en meer om representatie en roem-engineering. Ook de bewust uitvergrote kledingkeuzes passen binnen dit kader. Het probleem is niet wat zij draagt, maar dat deze uitstraling steeds opnieuw wordt ingezet als etalage van een breuk met een oude identiteit. Zo verandert een persoonlijk verhaal in een eenzijdig narratief dat zowel ouders als een bredere gemeenschap onzichtbaar maakt en door de media wordt bevestigd.
De kwestie Lale Gül is daarmee geen verhaal meer over één boek of één jonge vrouw. Het is een concreet voorbeeld van hoe de Nederlandse media figuren creëren, wie zij laten spreken en wie zij bewust het zwijgen opleggen.
De kernvragen die ik al jaren stel, blijven onverminderd van kracht: Waarom zoveel voorkeursbehandeling? Waarom zoveel onaantastbaarheid?
En misschien wel de belangrijkste vraag: Begrijp je een samenleving door haar met de hardste woorden te slaan, of door zelfs in de moeilijkste momenten rechtvaardig te blijven?
Deze vragen blijven staan. En deze analyse laat zien dat zij nog altijd onbeantwoord zijn.
KIJK HOE HET VERHAAL UIT HET PRIVÉLEVEN VAN LALE GÜL IN DE MEDIA WORDT VERTELD
Recente berichten en interviews in de Nederlandse media laten zien dat Lale Gül niet alleen haar boeken en ideeën, maar ook details uit haar privéleven openlijk deelt met het publiek. Relaties, emotionele keuzes, angsten en ervaringen uit het verleden worden in haar eigen woorden weergegeven.
Zij zegt dat zij niet gemakkelijk mensen tot haar leven toelaat. Zij vertelt dat zij vaak heeft meegemaakt dat mensen haar kleineren, gebruiken en achter haar rug om handelen. Daarom is zij voorzichtig geworden. Soms ziet zij zichzelf als iemand die wantrouwig staat tegenover de mensheid en zelfs complottheorieën over mensen ontwikkelt. Deze gemoedstoestand, in combinatie met bindingsangst, komt volgens haar ook aan bod in therapie.
Een van de meest opvallende elementen in deze persoonlijke verhalen is het personage Freek uit het boek Ik ga leven. Gül benadrukt dat Freek geen echte persoon is, maar een bewust geconstrueerd personage. Hij staat symbool voor een vrijere en meer westerse levensstijl en wordt door haar omschreven als een vrijdenkende en intelligente man.
In het boek blijft de relatie met Freek geheim vanwege de strikte regels van haar familie. Zij vat dit samen door te zeggen dat haar familie haar met iemand anders wilde laten trouwen en dat de relatie daarom verborgen moest blijven. Freek fungeert zo als symbool van de botsing tussen familiale regels en haar verlangen naar liefde en vrijheid.
In de media wordt ook een verband gelegd tussen de verhalen in het boek en haar echte relaties. Na het verbreken van de banden met haar familie vertelt zij over een relatie van drie jaar die zij beschrijft als het tegenovergestelde van haarzelf. Een persoon die hield van feesten en festivals en die uiteindelijk niet bij haar bleek te passen.
Zij typeert zichzelf als huiselijk en introvert. Lezen, kranten volgen en podcasts luisteren zijn voor haar belangrijk om haar geest te voeden. Zij gebruikt geen drugs en drinkt slechts af en toe een glas wijn.
Ook haar relatie met Tim, die zij in 2021 via Instagram ontmoette, wordt openlijk besproken. Tijdens deze relatie werkte zij aan haar tweede boek. Zij vertelt dat Tim vroeg of hij in het boek zou voorkomen en dat zij antwoordde dat dit onvermijdelijk was, maar dat zij had beloofd niet over hun seksuele leven te schrijven. Volgens haar had zij deze thema’s in haar eerste boek al behandeld en wilde zij dit niet herhalen.
Zij zegt dat zij zich bij Tim veilig voelde en dat het voelde alsof zij hem al jaren kende. Tim zou tijdens hun relatie hebben gezegd dat God misschien toch bestaat, waarop zij antwoordde dat zij juist blij was dat zij eindelijk van God verlost was. De relatie hield uiteindelijk geen stand.
De Nederlandse media besteden ook veel aandacht aan haar jeugd en tienerjaren. Zij vertelt dat vriendschappen met jongens verboden waren en dat relaties buiten het huwelijk als zondig, verboden en immoreel werden beschouwd. Zij mocht ’s avonds niet naar buiten en leefde daardoor veel ervaringen in het geheim. Kleding en make-up die thuis verboden waren, gebruikte zij buitenshuis.
Deze verhalen worden niet alleen tekstueel, maar ook visueel ondersteund. De foto’s in de media tonen dat haar privéleven niet langer een afgeschermd domein is, maar door haar eigen vertellingen een publiek verhaal is geworden. De grens tussen fictieve figuren en echte relaties wordt daarbij bewust vervaagd.
Het beeld is duidelijk. Het privéleven van Lale Gül is geen heimelijk onthulde zone door derden, maar een publiek verhaal dat zij zelf heeft verteld, uitgewerkt en dat door de media zonder filter is overgenomen. Dit laat zien dat zij niet alleen met haar ideeën, maar ook met haar persoonlijke levensverhalen een publieke figuur is geworden.
LALE GÜL SCHROOMDE NIET OM HAAR PRIVÉLEVEN TE OPENBAREN
Hier moet een kanttekening worden geplaatst. Normaal gesproken is het privéleven van een schrijver of publieke figuur een terrein dat journalistiek gezien met zorg moet worden benaderd. In het geval van Lale Gül moet echter worden vastgesteld dat deze grens herhaaldelijk door haarzelf is overschreden.
In recente mediaberichten werden details over haar privéleven niet slechts gesuggereerd, maar openlijk verteld en geïllustreerd met foto’s. Relaties, personen met wie zij werd gezien en eerdere ervaringen werden integraal onderdeel van interviews en nieuwsverhalen.
Cruciaal is dat deze informatie niet afkomstig is van derden die geheimen onthulden, maar uit haar eigen verklaringen en interviews. Met andere woorden, het privéleven werd niet beschermd, maar bewust onderdeel gemaakt van het publieke narratief.
Daarom is het bespreken van deze elementen geen schending van privacy, maar een kritische beoordeling van een verhaal dat bewust aan het publiek is gepresenteerd. Lale Gül is niet alleen gepositioneerd als iemand met meningen, maar ook als een mediafiguur waarbij de grens tussen privé en publiek doelbewust is vervaagd.
De discussie gaat dan ook niet over het privéleven van een schrijfster, maar over de manier waarop dat privéleven naar de publieke vitrine is verplaatst en waarom. Die vitrine roept niet alleen nieuwsgierigheid op, maar dwingt ook tot vragen over consistentie en oprechtheid.
*************
ANNESİNE “İRİNLİ HAMAM BÖCEĞİ”, BABASINA “SADECE DÖLLENDİREN” DEDİ VE ŞÖHRET OLDU
Lale Gül’ün, Hollanda medyası tarafından empoze edilme şekli daha renkli hale çevrildi.
Din, İslam, göç, kadın hakları, toplumsal uyum ve hatta siyaset konularında konuşan bir figür haline getirildi.
Anne ve baba, hele hele geleneksel Türk ve Müslüman aile yapısı, medyada empatiye layık görülmedi. Onların yaşadığı utanç, korku ve toplumsal dışlanma bilinçli biçimde görmezden gelindi.
Çok yakında Lale Gül’ü ‘modacı’ olarak lanse edeceğinden emin olduğum medya, mütedeyyin Türk anneleri üzüyor.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)
İlhan KARAÇAY inceledi ve yazdı:
Lale Gül, mütedeyyin ve kapalı bir aile ortamında büyüdüğünü anlatan genç bir kadındı.
Kendini bu aile yapısının baskısı altında ezilmiş, susturulmuş ve hayattan koparılmış biri olarak sundu. Yazdığını söylediği şey bir romandı; ama ortaya çıkan metin, edebî bir kurgu olmaktan çok, ailesiyle ve inanç dünyasıyla hesaplaşmaya dönük sert ve çirkin bir iç dökümüydü.
Yayınladığı kitap, edebî nitelikleriyle değil; anneye ve babaya yöneltilen ağır, aşağılayıcı ve insanlıktan çıkarıcı ifadelerle gündeme geldi. “Roman” etiketi altında sunulan bu metin, kısa sürede bir edebiyat tartışması olmaktan çıktı; medya eliyle büyütülen bir kültürel ve politik simgeye dönüştürüldü.
Asıl dikkat çekici olan ise, bu noktadan sonra yaşananlardı.
Henüz yazarlık yolunun başında olan, tek bir kitabı bulunan ve o kitabı da yoğun redaksiyonla yayımlanan bu isim, bir anda her konuda konuşan bir figüre dönüştürüldü.
Din, toplum, göç, İslam, özgürlük, kadın hakları, hatta uluslararası siyaset…
Sanki bütün bu alanlarda uzmanlaşmış gibi, en ağır ve en karmaşık meselelerde sözüne başvurulan bir “bilirkişi” muamelesi görüyor.
Televizyon ekranlarında, alanlarında yıllarını vermiş akademisyenlerin, hukukçuların, ilahiyatçıların, sosyologların oturduğu masalarda, Lale Gül’e de aynı ağırlıkta söz hakkı tanınıyor. Dergiler, gazeteler ve televizyonlar bu isme açıkça kıyak geçiyor.
Sormak yerine alkışlıyorlar, tartışmak yerine parlatmayı tercih ediyorlar.
Bu durum yalnızca benim değil, geniş bir kesimin de tuhafına gidiyor. Çünkü mesele artık bir bireyin özgürlük arayışı değil; hak edilmemiş bir temsiliyetin, medya aracılığıyla sürekli yeniden üretilmesi haline geldi.
Ve tam da bu yüzden, Lale Gül meselesi artık sadece bir kitap ya da bir yazar meselesi olmaktan çıktı.
Kendisi için bir seçim yaptı, ölüm tehditleri aldı ve ailesini kaybetti ama şimdi çok satan kitabıyla dünyayı fethediyor (solda), Annem tehditkâr oldu (sağda)
HOLLANDA MEDYASI NEDEN BU KADAR İŞTAHLIYDI
Asıl inceleme, tam da bu noktada başlıyor. Lale Gül’ün hikâyesini sıradan bir “bireysel isyan anlatısı” olmaktan çıkaran şey, Hollanda medyasının gösterdiği olağanüstü iştah oldu.
Kitap yayımlandıktan hemen sonra televizyon programları, gazeteler ve dergiler adeta sıraya girdi. Genç yaşına, sınırlı yazarlık geçmişine ve tek bir kitaba rağmen, Gül bir anda din, İslam, göç, kadın hakları, toplumsal uyum ve hatta siyaset konularında konuşan bir figüre dönüştürüldü.
Burada sorulması gereken temel soru şuydu: “Lale Gül’e desteğe okey, acı çeken ebeveynler ne olacak?”
Bu soru Hollanda medyasında neredeyse hiç sorulmadı. Çünkü bu hikâyede mağdur rolü tek kişilikti. Anne ve baba, hele hele geleneksel Türk ve Müslüman aile yapısı, empatiye layık görülmedi. Onların yaşadığı utanç, korku ve toplumsal dışlanma bilinçli biçimde görmezden gelindi.
Hatta daha önce aktardığım şu sözler, bu körlüğün en çıplak göstergesiydi: “Babam, titreyen elleri ile tuttuğu telefondan herkese cevap vermeye çalışıyordu. Zira ben kendilerine bir aşk hikâyesi yazdığımı söylemiştim. Ama babam her gelen telefondan anladıklarıyla, benim neler yazdığımı öğrenmişti. O sırada babam bana ‘Kızım, ne yaptın sen, aile yaşamımızı sokağa döktün’ diye feryat etti.”
Bu feryat, Hollanda ekranlarında yankı bulmadı. Çünkü bu hikâyede dramatik olan, ebeveynlerin yıkımı değil; onları yerle bir eden cümlelerin “cesaret” diye pazarlanmasıydı.
Bu noktada gözden kaçırılmaması gereken bir başka gerçek daha var. Lale Gül’ün anlattıkları, Hollanda kamuoyunda yalnızca “cesur bir bireysel çıkış” olarak değil, aynı zamanda mevcut önyargıları besleyen kullanışlı bir malzeme olarak da işlev gördü. Türk ve Müslüman aile yapısı, tekil bir hikâye üzerinden genelleştirildi. İstisnai bir deneyim, sanki kuralmış gibi sunuldu.
Bu tür anlatılar, entegrasyon tartışmalarında karmaşık gerçekleri sadeleştirir.
Sorumluluk dağıtılmaz, karşılıklı yüzleşme aranmaz. Bunun yerine, bir tarafın bütün kusurları üstlendiği, diğer tarafın ise sorgulanmadan “ilerici” kabul edildiği bir zemin oluşur. Medya açısından bu zemin konforludur. Çelişki yoktur, gri alan yoktur, rahatsız edici sorular yoktur.
Tam da bu yüzden Lale Gül’ün hikâyesi, kişisel bir anlatı olmaktan çıkarak, belirli bir bakış açısının tekrar tekrar üretilmesine hizmet eden bir şablona dönüşmüştür.
ANNESİNE “İRİNLİ HAMAM BÖCEĞİ”, BABASINA “SADECE DÖLLENDİREN” DEYİNCE ŞÖHRET OLDU
Lale Gül’ün hikâyesi bir edebiyat serüveninden çok, bir şöhret mühendisliği olarak okunmayı hak ediyor. Çünkü bu yolculukta belirleyici olan şey kalem gücü değil, seçilen hedefler ve kullanılan dildir. Anneye ve babaya yöneltilen ifadeler sıradan bir öfke patlaması değil, kamuoyunun dikkatini çekecek şekilde kurgulanmış sertliklerdir. Bu sertlikler, Hollanda medyasında “cesaret” etiketiyle paketlendi, toplumun bir kesiminde ise derin bir yaraya dönüştü.
Burada kritik soru şudur: Edebiyat, en yakınındakini insanlıktan çıkaran sıfatlarla anmayı meşrulaştırır mı. Yoksa bu dil, edebiyatın arkasına saklanan bir hesaplaşma mı. Gül’ün kullandığı kelimeler, bir roman tekniği olmaktan ziyade, tartışmayı büyüten bir provokasyon işlevi gördü. Bu yüzden de tanınırlık hızla geldi.
TÜRK VE İSLAM KURALLARINI YERDEN YERE VURUNCA HOLLANDA’DA KUCAKLANDI
Hollanda’nın hâkim kamuoyu, uzun süredir “içeriden eleştiren” figürleri seviyor. Gül, tam da bu boşluğu doldurdu. Eleştiri, içerikten çok yönüyle alkışlandı. Hedef Türk ve Müslüman aile yapısı olunca, söylenenlerin ölçüsü ikinci plana itildi. Böylece eleştiri, tartışma üretmekten çıktı, bir doğrulama törenine dönüştü.
Bu süreçte Gül’ün söylediklerinin doğruluğu ya da adaleti değil, kime söylediği önemsendi. Medya için aranan şey buydu. Bir hikâye gerekiyordu ve o hikâye hazırdı. Bedelini ise genelleştirilmiş bir topluluk ve hedefe konmuş ebeveynler ödedi.
Kitabın çok satması, edebi bir başarıya otomatik olarak işaret etmez. Burada satışın itici gücü merak ve skandaldı. Metnin dili, yapısı ve derinliği, tartışmanın gölgesinde kaldı. Okur, nasıl yazılmış sorusundan çok, kime ne denmiş sorusuna odaklandı.
Bu durum piyasada sık görülen bir fenomendir. Sertlik satıyor. Özellikle kutsal sayılan değerlere ve aileye yönelen sertlik daha da hızlı satıyor. Gül’ün kitabı da bu dalga üzerinde yükseldi. Bu yükselişin edebiyatla değil, içerik şokuyla ilgili olduğu gerçeği ise pek konuşulmadı.
BİR KİTABIN YETMEDİĞİ YERDE POPÜLİZM DEVREYE GİRDİ
Kitabın yarattığı dalga, zamanla sönmeye yüz tuttuğunda, bu kez popülizm devreye girdi. Köşe yazıları, provokatif çıkışlar ve her tartışmada yeniden sahneye taşınan aynı sert dil. Ezan tartışmaları, kutsal kitap yakma olayları ve siyasi partiler üzerinden yürütülen imalar.
Her seferinde ortak bir üslup vardı. Keskin, indirgemeci ve karşı tarafı anlamaya kapalı. Bu noktada mesele artık fikir üretmek değil, sürekli görünür kalmaktı. Düşünce değil, performans dolaşıma girdi.
YAZMAYI BİLMİYORDU, REDAKTE EDİLDİ, ŞİMDİ KÖŞE YAZARI VE TV OTURUMLARININ MÜDAVİMİ
İlk metnin yoğun redaksiyon sürecinden geçmesi, bir yazar için ayıp değildir. Ayıp olan, bu gerçeğin üstünün örtülmesi ve ortaya çıkan ürünün “doğuştan yetenek” diye pazarlanmasıdır. Sonrasında gelen köşe yazarlığı ve ekran davetleri, kalemin olgunlaşmasından değil, figürün işe yaramasından kaynaklandı.
Televizyonlar tartışma sever. Tartışma için de sivri dil ister. Gül, bu beklentiyi fazlasıyla karşıladı. Her oturumda benzer cümleler, benzer karşıtlıklar ve benzer tepkiler üretildi. Böylece düşünce değil, performans dolaşıma girdi.
YETMEDİ, ŞİMDİ DE DEKOLTE GİYİMİ İLE DİKKATLERİ ÜZERİNE ÇEKMEYE ÇALIŞIYOR
Lale Gül’ün, son dönemdeki görsel tercihleri de bu rol değişiminin sembolik bir parçası olarak okunmalı. Burada mesele bir kadının ne giydiği değildir. Mesele bağlamdır. Kış ortasında, herkesin normal kış giysileri içinde olduğu bir stüdyo ortamında, çıplak kollu bir tercih doğal olarak dikkat çeker.
Bu tercih ‘masum bir stil farkı’ olarak da okunabilir, ‘bilinçli bir rol değişimi’ olarak da. Ancak geçmiş anlatıları ve bugün üstlendiği medya rolü birlikte düşünüldüğünde, bu görünüm bir mesaj taşır. ‘Eski kimlikten çıktım’ mesajı. Sorun, bunun sürekli vurgulanmasıdır. Öz kılıktan kopuş, kişisel bir özgürlükten çok, medya vitrininin gereği gibi duruyor.
Lale Gül artık bireysel hikâyesini aşmış bir figürdür. Söylediği her söz, seçtiği her üslup ve kurduğu her cümle, sadece kendisini değil, başkalarını da etkiler. ‘Edebiyat’, hesaplaşma olabilir ama insafsızlık olmak zorunda değildir. ‘Eleştiri’ sert olabilir ama aşağılayıcı olmak zorunda değildir.
Bugün gelinen noktada ortada bir soru duruyor. Bu yol gerçekten yazarlığa mı çıkıyor, yoksa bitmeyen bir şöhret döngüsüne mi. Okur ve izleyici bunu artık daha net görüyor. Çünkü gürültü çoğaldıkça, kelimelerin ağırlığı azalıyor.
Lale Gül’ün bugün sahnede ve medyada temsil ettiği figür, artık bireysel bir özgürlük hikâyesinin çok ötesine geçmiş durumda; Lale Gül, ailesiyle ve inanç dünyasıyla hesaplaşmasını edebiyat kisvesi altında sert ve aşağılayıcı bir dile dönüştürürken, Hollanda medyasının bu dili sorgulamadan parlatmasıyla dokunulmaz bir simgeye dönüştürüldü. Tek bir kitapla, üstelik edebî niteliği değil yarattığı skandal üzerinden ün kazanmış bir ismin din, İslam, göç ve kadın hakları gibi son derece karmaşık alanlarda “yetkili ses” muamelesi görmesi, meselenin özgürlükten çok temsil ve şöhret mühendisliğiyle ilgili olduğunu düşündürüyor. Son dönemde bilinçli biçimde öne çıkarılan daha rahat ve dekolte giyim tercihleri de bu rol değişiminin sembolik bir parçası olarak okunuyor; burada sorun bir kadının ne giydiği değil, bu görünümün eski kimlikten kopuşun sürekli vitrine taşınan bir göstergesi hâline getirilmesi. Böylece kişisel bir hikâye, hem ebeveynleri hem de geniş bir toplumsal kesimi görünmez kılan tek taraflı bir anlatıya, medya tarafından da alkışlanan kalıcı bir şablona dönüşüyor
Lale Gül meselesi, artık bir kitap ya da bir genç kadının hikâyesi değildir. Bu, Hollanda medyasının nasıl figür ürettiğinin, kimi neden konuştuğunun ve kimi bilinçli olarak susturduğunun somut bir örneğidir.
Benim yıllardır sorduğum temel soru hâlâ geçerli: Bu kadar kıyak neden?
Bu kadar dokunulmazlık neden?
Ve belki de en önemlisi, bir toplumu anlamak, onu en sert cümlelerle dövmekten mi geçer, yoksa en zor anlarında bile adil kalabilmekten mi?
Bu sorular ortada duruyor.
Ve bu inceleme, o soruların hâlâ cevapsız olduğunu gösteriyor.
BAKINIZ, LALE GÜL’ÜN ÖZEL YAŞAMINDAN MEDYAYA DÖKÜLEN HİKÂYESİ NASIL ANLATILIYOR
Hollanda medyasında yayımlanan son haber ve röportajlar, Lale Gül’ün yalnızca kitaplarını ve fikirlerini değil, özel yaşamına dair ayrıntıları da açık biçimde kamuoyuna taşıdığını gösteriyor. Bu anlatılarda ilişkiler, duygusal tercihler, korkular ve geçmiş deneyimler, Gül’ün kendi sözleriyle aktarılıyor.
Gül, hayatına kolay kolay insan almadığını açıkça dile getiriyor. “İnsanların beni küçümsediğini, kullandığını ve arkamdan iş çevirdiğini çok yaşadım” diyen Gül, bu nedenle insanlara karşı temkinli olduğunu söylüyor. Kendini zaman zaman insanlık hakkında kuşkucu biri gibi gördüğünü de ekliyor: “Bazen kendimi insanlık hakkında komplo teorileri kuran biri gibi hissediyorum.” Bu ruh hâlinin bağlanma korkusuyla birleştiğini ve terapi sürecinde ele alındığını da saklamıyor.
Özel yaşamına dair anlatılarda en dikkat çekici başlıklardan biri, “Ik ga leven” adlı kitabında yer alan Freek karakteri. Gül, bu kitapta Freek’ten söz ederken onun “gerçek bir kişi değil,” bilinçli olarak kurgulanmış bir karakter olduğunu özellikle vurguluyor. “Freek, daha özgür, daha Batılı bir yaşam tarzının sembolü” diyen Gül, onu “özgür düşünen ve zeki bir erkek” olarak tanımlıyor.
Kitapta Freek ile yaşanan ilişki, ailesinin katı kuralları nedeniyle gizli tutuluyor. Gül, bu durumu şöyle özetliyor: “Ailem beni başka biriyle evlendirmek istiyordu. Freek’le olan ilişkim bu yüzden gizliydi.” Freek karakteri, Gül’ün anlatımında ailesinin katı kuralları ile kendi “sevgi ve özgürlük arzusu” arasındaki çatışmanın simgesi olarak yer alıyor.
Hollanda medyasında yer alan haberlerde, Gül’ün kitapta anlattıklarıyla gerçek yaşamındaki ilişkiler arasında da bağ kuruluyor. Ailesinin katı yetiştirme tarzından kopmasının ardından üç yıl süren bir ilişki yaşadığını anlatan Gül, bu ilişkiyi “tam bir karşıt kutup” olarak tanımlıyor. “Partilere düşkün, sürekli festivallere giden biriydi” diyen Gül, ilk başta kendisini çekse de bu kişinin aslında kendisine hiç uymadığını söylüyor.
Röportajlarda Gül’ün kendi karakterine dair yaptığı tanımlar da yer alıyor. Kendini “evcimen ve içe dönük” olarak nitelendiren Gül, “Kitap okumayı, gazete takip etmeyi ve podcast dinlemeyi seviyorum. Zihnimi beslemek benim için çok önemli” diyor. Uyuşturucu kullanmadığını, yalnızca ara sıra bir kadeh şarap içtiğini de özellikle belirtiyor.
Özel yaşam anlatıları bununla sınırlı kalmıyor. Gül, 2021 yılında Instagram üzerinden tanıştığı Tim ile yaşadığı ilişkiyi de açıkça anlatıyor. Bu ilişki sırasında ikinci kitabı üzerinde çalıştığını belirten Gül, Tim’in kitapta yer alıp almayacağını sorduğunu ve kendisinin şu cevabı verdiğini aktarıyor: “Kitapta yer alması kaçınılmazdı ama cinsel hayatımız hakkında yazmayacağıma söz verdim.” Bunun nedenini ise “Bu konuları ilk kitabımda zaten anlatmıştım, tekrar etmek istemedim” sözleriyle açıklıyor.
Tim ile olan ilişkisinde kendini güvende hissettiğini anlatan Gül, “Onu sanki yıllardır tanıyormuşum gibi hissettim” diyor. Tim’in bu ilişki için “Belki Tanrı gerçekten vardır” dediğini, kendisinin ise buna karşılık “Ben Tanrı’dan nihayet kurtulduğum için mutluydum” dediğini de röportajlarda aktarıyor. Buna rağmen ilişkinin uzun sürmediği de özellikle belirtiliyor.
Hollanda basınında yer alan haberlerde, Gül’ün çocukluk ve gençlik yıllarına dair anlatımlar da geniş yer buluyor. Büyüdüğü aile ortamında erkeklerle arkadaşlık kurmasının yasak olduğunu söyleyen Gül, “Evlilik dışı ilişkiler günah, yasak ve ahlaksız olarak görülüyordu. Erkeklerle arkadaşlık kurmam bile yasaktı” diyor. Akşamları dışarı çıkmasına izin verilmediğini, bu nedenle gençlik yıllarında pek çok şeyi gizli yaşamak zorunda kaldığını da ekliyor. “Evde yasak olan kıyafetleri ve makyajı dışarıda yapardım” sözleri, bu dönemin nasıl geçtiğini özetliyor.
Tüm bu anlatımlar, Hollanda medyasında yalnızca metinle değil, fotoğraflarla da destekleniyor. Haberlerde yer alan görseller, Gül’ün özel yaşamının artık kapalı bir alan olarak değil, kendi anlatımıyla kamusal bir hikâye hâline getirildiğini gösteriyor. Kitapta kurgusal bir figür olarak yer alan Freek ile, gerçek yaşamda yaşanan ilişkiler arasındaki sınır da bu haberlerde birlikte ele alınıyor.
Ortaya çıkan tablo net: Lale Gül’ün özel yaşamı, başkaları tarafından gizlice ifşa edilmiş bir alan değil. Aksine, verdiği röportajlarda kendi sözleriyle anlattığı, detaylandırdığı ve medyanın da bu anlatımı olduğu gibi aktardığı kamusal bir hikâye söz konusu. Bu tablo, Lale Gül’ün artık yalnızca fikirleriyle değil, özel yaşam anlatılarıyla da kamusal bir figür hâline geldiğini gösteriyor.
LALE GÜL, ÖZEL YAŞAMINI AÇIKLAMAKTAN DA İMTİNA ETMEDİ
Bu noktada bir parantez açmak gerekiyor. Normal şartlarda bir yazarın ya da kamuoyunda tanınan bir ismin özel hayatı, gazetecilik açısından dikkatle ele alınması gereken bir alandır. Ancak Lale Gül söz konusu olduğunda, bu sınırın bizzat kendisi tarafından defalarca aşıldığını not etmek gerekir.
Hollanda medyasında yer alan son haberlerde, Lale Gül’ün özel yaşamına dair ayrıntılar yalnızca ima yoluyla değil, açık anlatımlarla ve fotoğraflarla da servis edildi. İlişkileri, birlikte görüntülendiği kişiler ve geçmişte yaşadığı özel deneyimler, doğrudan röportaj metinlerinin ve haber kurgularının bir parçası hâline getirildi. Kullanılan fotoğraflar da bu anlatının tamamlayıcı unsuru olarak sunuldu.
Burada belirleyici olan nokta şudur: Bu bilgiler üçüncü kişiler tarafından ifşa edilmiş gizli ayrıntılar değil, Lale Gül’ün kendi beyanlarına, verdiği röportajlara ve medyanın onun anlatımını merkeze alan haberlerine dayanmaktadır. Başka bir ifadeyle, özel yaşam artık mahrem bir alan olarak korunmamış, kamusal anlatının bilinçli bir unsuru hâline getirilmiştir.
Bu nedenle konuya değinmek, bir özel hayat ihlali olmaktan ziyade, kamuoyuna sunulmuş bir anlatının eleştirel biçimde değerlendirilmesi anlamını taşımaktadır. Zira Lale Gül, yalnızca fikirleriyle değil, yaşam tarzı, ilişkileri ve kişisel tercihleriyle de bir medya figürü olarak konumlandırılmıştır. Medya da bu figürü oluştururken, özel alan ile kamusal alan arasındaki sınırı bilerek bulanıklaştırmıştır.
Dolayısıyla bugün tartışılan mesele, bir yazarın özel hayatı değil; özel hayatın nasıl ve neden kamusal bir vitrine taşındığıdır. Ve bu vitrin, yalnızca okurun merakını değil, anlatının tutarlılığını ve samimiyetini de sorgulamayı zorunlu kılmaktadır.
Lale Gül’ün, Hollanda medyası tarafından empoze edilme şekli daha renkli hale çevrildi.
Din, İslam, göç, kadın hakları, toplumsal uyum ve hatta siyaset konularında konuşan bir figür haline getirildi.
Anne ve baba, hele hele geleneksel Türk ve Müslüman aile yapısı, medyada empatiye layık görülmedi. Onların yaşadığı utanç, korku ve toplumsal dışlanma bilinçli biçimde görmezden gelindi.
Çok yakında Lale Gül’ü ‘modacı’ olarak lanse edeceğinden emin olduğum medya, mütedeyyin Türk anneleri üzüyor.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)
İlhan KARAÇAY inceledi ve yazdı:
Lale Gül, mütedeyyin ve kapalı bir aile ortamında büyüdüğünü anlatan genç bir kadındı.
Kendini bu aile yapısının baskısı altında ezilmiş, susturulmuş ve hayattan koparılmış biri olarak sundu. Yazdığını söylediği şey bir romandı; ama ortaya çıkan metin, edebî bir kurgu olmaktan çok, ailesiyle ve inanç dünyasıyla hesaplaşmaya dönük sert ve çirkin bir iç dökümüydü.
Yayınladığı kitap, edebî nitelikleriyle değil; anneye ve babaya yöneltilen ağır, aşağılayıcı ve insanlıktan çıkarıcı ifadelerle gündeme geldi. “Roman” etiketi altında sunulan bu metin, kısa sürede bir edebiyat tartışması olmaktan çıktı; medya eliyle büyütülen bir kültürel ve politik simgeye dönüştürüldü.
Asıl dikkat çekici olan ise, bu noktadan sonra yaşananlardı.
Henüz yazarlık yolunun başında olan, tek bir kitabı bulunan ve o kitabı da yoğun redaksiyonla yayımlanan bu isim, bir anda her konuda konuşan bir figüre dönüştürüldü.
Din, toplum, göç, İslam, özgürlük, kadın hakları, hatta uluslararası siyaset…
Sanki bütün bu alanlarda uzmanlaşmış gibi, en ağır ve en karmaşık meselelerde sözüne başvurulan bir “bilirkişi” muamelesi görüyor.
Televizyon ekranlarında, alanlarında yıllarını vermiş akademisyenlerin, hukukçuların, ilahiyatçıların, sosyologların oturduğu masalarda, Lale Gül’e de aynı ağırlıkta söz hakkı tanınıyor. Dergiler, gazeteler ve televizyonlar bu isme açıkça kıyak geçiyor.
Sormak yerine alkışlıyorlar, tartışmak yerine parlatmayı tercih ediyorlar.
Bu durum yalnızca benim değil, geniş bir kesimin de tuhafına gidiyor. Çünkü mesele artık bir bireyin özgürlük arayışı değil; hak edilmemiş bir temsiliyetin, medya aracılığıyla sürekli yeniden üretilmesi haline geldi.
Ve tam da bu yüzden, Lale Gül meselesi artık sadece bir kitap ya da bir yazar meselesi olmaktan çıktı.
Kendisi için bir seçim yaptı, ölüm tehditleri aldı ve ailesini kaybetti ama şimdi çok satan kitabıyla dünyayı fethediyor (solda), Annem tehditkâr oldu (sağda)
HOLLANDA MEDYASI NEDEN BU KADAR İŞTAHLIYDI
Asıl inceleme, tam da bu noktada başlıyor. Lale Gül’ün hikâyesini sıradan bir “bireysel isyan anlatısı” olmaktan çıkaran şey, Hollanda medyasının gösterdiği olağanüstü iştah oldu.
Kitap yayımlandıktan hemen sonra televizyon programları, gazeteler ve dergiler adeta sıraya girdi. Genç yaşına, sınırlı yazarlık geçmişine ve tek bir kitaba rağmen, Gül bir anda din, İslam, göç, kadın hakları, toplumsal uyum ve hatta siyaset konularında konuşan bir figüre dönüştürüldü.
Burada sorulması gereken temel soru şuydu: “Lale Gül’e desteğe okey, acı çeken ebeveynler ne olacak?”
Bu soru Hollanda medyasında neredeyse hiç sorulmadı. Çünkü bu hikâyede mağdur rolü tek kişilikti. Anne ve baba, hele hele geleneksel Türk ve Müslüman aile yapısı, empatiye layık görülmedi. Onların yaşadığı utanç, korku ve toplumsal dışlanma bilinçli biçimde görmezden gelindi.
Hatta daha önce aktardığım şu sözler, bu körlüğün en çıplak göstergesiydi: “Babam, titreyen elleri ile tuttuğu telefondan herkese cevap vermeye çalışıyordu. Zira ben kendilerine bir aşk hikâyesi yazdığımı söylemiştim. Ama babam her gelen telefondan anladıklarıyla, benim neler yazdığımı öğrenmişti. O sırada babam bana ‘Kızım, ne yaptın sen, aile yaşamımızı sokağa döktün’ diye feryat etti.”
Bu feryat, Hollanda ekranlarında yankı bulmadı. Çünkü bu hikâyede dramatik olan, ebeveynlerin yıkımı değil; onları yerle bir eden cümlelerin “cesaret” diye pazarlanmasıydı.
Bu noktada gözden kaçırılmaması gereken bir başka gerçek daha var. Lale Gül’ün anlattıkları, Hollanda kamuoyunda yalnızca “cesur bir bireysel çıkış” olarak değil, aynı zamanda mevcut önyargıları besleyen kullanışlı bir malzeme olarak da işlev gördü. Türk ve Müslüman aile yapısı, tekil bir hikâye üzerinden genelleştirildi. İstisnai bir deneyim, sanki kuralmış gibi sunuldu.
Bu tür anlatılar, entegrasyon tartışmalarında karmaşık gerçekleri sadeleştirir.
Sorumluluk dağıtılmaz, karşılıklı yüzleşme aranmaz. Bunun yerine, bir tarafın bütün kusurları üstlendiği, diğer tarafın ise sorgulanmadan “ilerici” kabul edildiği bir zemin oluşur. Medya açısından bu zemin konforludur. Çelişki yoktur, gri alan yoktur, rahatsız edici sorular yoktur.
Tam da bu yüzden Lale Gül’ün hikâyesi, kişisel bir anlatı olmaktan çıkarak, belirli bir bakış açısının tekrar tekrar üretilmesine hizmet eden bir şablona dönüşmüştür.
ANNESİNE “İRİNLİ HAMAM BÖCEĞİ”, BABASINA “SADECE DÖLLENDİREN” DEYİNCE ŞÖHRET OLDU
Lale Gül’ün hikâyesi bir edebiyat serüveninden çok, bir şöhret mühendisliği olarak okunmayı hak ediyor. Çünkü bu yolculukta belirleyici olan şey kalem gücü değil, seçilen hedefler ve kullanılan dildir. Anneye ve babaya yöneltilen ifadeler sıradan bir öfke patlaması değil, kamuoyunun dikkatini çekecek şekilde kurgulanmış sertliklerdir. Bu sertlikler, Hollanda medyasında “cesaret” etiketiyle paketlendi, toplumun bir kesiminde ise derin bir yaraya dönüştü.
Burada kritik soru şudur: Edebiyat, en yakınındakini insanlıktan çıkaran sıfatlarla anmayı meşrulaştırır mı. Yoksa bu dil, edebiyatın arkasına saklanan bir hesaplaşma mı. Gül’ün kullandığı kelimeler, bir roman tekniği olmaktan ziyade, tartışmayı büyüten bir provokasyon işlevi gördü. Bu yüzden de tanınırlık hızla geldi.
TÜRK VE İSLAM KURALLARINI YERDEN YERE VURUNCA HOLLANDA’DA KUCAKLANDI
Hollanda’nın hâkim kamuoyu, uzun süredir “içeriden eleştiren” figürleri seviyor. Gül, tam da bu boşluğu doldurdu. Eleştiri, içerikten çok yönüyle alkışlandı. Hedef Türk ve Müslüman aile yapısı olunca, söylenenlerin ölçüsü ikinci plana itildi. Böylece eleştiri, tartışma üretmekten çıktı, bir doğrulama törenine dönüştü.
Bu süreçte Gül’ün söylediklerinin doğruluğu ya da adaleti değil, kime söylediği önemsendi. Medya için aranan şey buydu. Bir hikâye gerekiyordu ve o hikâye hazırdı. Bedelini ise genelleştirilmiş bir topluluk ve hedefe konmuş ebeveynler ödedi.
Kitabın çok satması, edebi bir başarıya otomatik olarak işaret etmez. Burada satışın itici gücü merak ve skandaldı. Metnin dili, yapısı ve derinliği, tartışmanın gölgesinde kaldı. Okur, nasıl yazılmış sorusundan çok, kime ne denmiş sorusuna odaklandı.
Bu durum piyasada sık görülen bir fenomendir. Sertlik satıyor. Özellikle kutsal sayılan değerlere ve aileye yönelen sertlik daha da hızlı satıyor. Gül’ün kitabı da bu dalga üzerinde yükseldi. Bu yükselişin edebiyatla değil, içerik şokuyla ilgili olduğu gerçeği ise pek konuşulmadı.
BİR KİTABIN YETMEDİĞİ YERDE POPÜLİZM DEVREYE GİRDİ
Kitabın yarattığı dalga, zamanla sönmeye yüz tuttuğunda, bu kez popülizm devreye girdi. Köşe yazıları, provokatif çıkışlar ve her tartışmada yeniden sahneye taşınan aynı sert dil. Ezan tartışmaları, kutsal kitap yakma olayları ve siyasi partiler üzerinden yürütülen imalar.
Her seferinde ortak bir üslup vardı. Keskin, indirgemeci ve karşı tarafı anlamaya kapalı. Bu noktada mesele artık fikir üretmek değil, sürekli görünür kalmaktı. Düşünce değil, performans dolaşıma girdi.
YAZMAYI BİLMİYORDU, REDAKTE EDİLDİ, ŞİMDİ KÖŞE YAZARI VE TV OTURUMLARININ MÜDAVİMİ
İlk metnin yoğun redaksiyon sürecinden geçmesi, bir yazar için ayıp değildir. Ayıp olan, bu gerçeğin üstünün örtülmesi ve ortaya çıkan ürünün “doğuştan yetenek” diye pazarlanmasıdır. Sonrasında gelen köşe yazarlığı ve ekran davetleri, kalemin olgunlaşmasından değil, figürün işe yaramasından kaynaklandı.
Televizyonlar tartışma sever. Tartışma için de sivri dil ister. Gül, bu beklentiyi fazlasıyla karşıladı. Her oturumda benzer cümleler, benzer karşıtlıklar ve benzer tepkiler üretildi. Böylece düşünce değil, performans dolaşıma girdi.
YETMEDİ, ŞİMDİ DE DEKOLTE GİYİMİ İLE DİKKATLERİ ÜZERİNE ÇEKMEYE ÇALIŞIYOR
Lale Gül’ün, son dönemdeki görsel tercihleri de bu rol değişiminin sembolik bir parçası olarak okunmalı. Burada mesele bir kadının ne giydiği değildir. Mesele bağlamdır. Kış ortasında, herkesin normal kış giysileri içinde olduğu bir stüdyo ortamında, çıplak kollu bir tercih doğal olarak dikkat çeker.
Bu tercih ‘masum bir stil farkı’ olarak da okunabilir, ‘bilinçli bir rol değişimi’ olarak da. Ancak geçmiş anlatıları ve bugün üstlendiği medya rolü birlikte düşünüldüğünde, bu görünüm bir mesaj taşır. ‘Eski kimlikten çıktım’ mesajı. Sorun, bunun sürekli vurgulanmasıdır. Öz kılıktan kopuş, kişisel bir özgürlükten çok, medya vitrininin gereği gibi duruyor.
Lale Gül artık bireysel hikâyesini aşmış bir figürdür. Söylediği her söz, seçtiği her üslup ve kurduğu her cümle, sadece kendisini değil, başkalarını da etkiler. ‘Edebiyat’, hesaplaşma olabilir ama insafsızlık olmak zorunda değildir. ‘Eleştiri’ sert olabilir ama aşağılayıcı olmak zorunda değildir.
Bugün gelinen noktada ortada bir soru duruyor. Bu yol gerçekten yazarlığa mı çıkıyor, yoksa bitmeyen bir şöhret döngüsüne mi. Okur ve izleyici bunu artık daha net görüyor. Çünkü gürültü çoğaldıkça, kelimelerin ağırlığı azalıyor.
Lale Gül’ün bugün sahnede ve medyada temsil ettiği figür, artık bireysel bir özgürlük hikâyesinin çok ötesine geçmiş durumda; Lale Gül, ailesiyle ve inanç dünyasıyla hesaplaşmasını edebiyat kisvesi altında sert ve aşağılayıcı bir dile dönüştürürken, Hollanda medyasının bu dili sorgulamadan parlatmasıyla dokunulmaz bir simgeye dönüştürüldü. Tek bir kitapla, üstelik edebî niteliği değil yarattığı skandal üzerinden ün kazanmış bir ismin din, İslam, göç ve kadın hakları gibi son derece karmaşık alanlarda “yetkili ses” muamelesi görmesi, meselenin özgürlükten çok temsil ve şöhret mühendisliğiyle ilgili olduğunu düşündürüyor. Son dönemde bilinçli biçimde öne çıkarılan daha rahat ve dekolte giyim tercihleri de bu rol değişiminin sembolik bir parçası olarak okunuyor; burada sorun bir kadının ne giydiği değil, bu görünümün eski kimlikten kopuşun sürekli vitrine taşınan bir göstergesi hâline getirilmesi. Böylece kişisel bir hikâye, hem ebeveynleri hem de geniş bir toplumsal kesimi görünmez kılan tek taraflı bir anlatıya, medya tarafından da alkışlanan kalıcı bir şablona dönüşüyor
Lale Gül meselesi, artık bir kitap ya da bir genç kadının hikâyesi değildir. Bu, Hollanda medyasının nasıl figür ürettiğinin, kimi neden konuştuğunun ve kimi bilinçli olarak susturduğunun somut bir örneğidir.
Benim yıllardır sorduğum temel soru hâlâ geçerli: Bu kadar kıyak neden?
Bu kadar dokunulmazlık neden?
Ve belki de en önemlisi, bir toplumu anlamak, onu en sert cümlelerle dövmekten mi geçer, yoksa en zor anlarında bile adil kalabilmekten mi?
Bu sorular ortada duruyor.
Ve bu inceleme, o soruların hâlâ cevapsız olduğunu gösteriyor.
BAKINIZ, LALE GÜL’ÜN ÖZEL YAŞAMINDAN MEDYAYA DÖKÜLEN HİKÂYESİ NASIL ANLATILIYOR
Hollanda medyasında yayımlanan son haber ve röportajlar, Lale Gül’ün yalnızca kitaplarını ve fikirlerini değil, özel yaşamına dair ayrıntıları da açık biçimde kamuoyuna taşıdığını gösteriyor. Bu anlatılarda ilişkiler, duygusal tercihler, korkular ve geçmiş deneyimler, Gül’ün kendi sözleriyle aktarılıyor.
Gül, hayatına kolay kolay insan almadığını açıkça dile getiriyor. “İnsanların beni küçümsediğini, kullandığını ve arkamdan iş çevirdiğini çok yaşadım” diyen Gül, bu nedenle insanlara karşı temkinli olduğunu söylüyor. Kendini zaman zaman insanlık hakkında kuşkucu biri gibi gördüğünü de ekliyor: “Bazen kendimi insanlık hakkında komplo teorileri kuran biri gibi hissediyorum.” Bu ruh hâlinin bağlanma korkusuyla birleştiğini ve terapi sürecinde ele alındığını da saklamıyor.
Özel yaşamına dair anlatılarda en dikkat çekici başlıklardan biri, “Ik ga leven” adlı kitabında yer alan Freek karakteri. Gül, bu kitapta Freek’ten söz ederken onun “gerçek bir kişi değil,” bilinçli olarak kurgulanmış bir karakter olduğunu özellikle vurguluyor. “Freek, daha özgür, daha Batılı bir yaşam tarzının sembolü” diyen Gül, onu “özgür düşünen ve zeki bir erkek” olarak tanımlıyor.
Kitapta Freek ile yaşanan ilişki, ailesinin katı kuralları nedeniyle gizli tutuluyor. Gül, bu durumu şöyle özetliyor: “Ailem beni başka biriyle evlendirmek istiyordu. Freek’le olan ilişkim bu yüzden gizliydi.” Freek karakteri, Gül’ün anlatımında ailesinin katı kuralları ile kendi “sevgi ve özgürlük arzusu” arasındaki çatışmanın simgesi olarak yer alıyor.
Hollanda medyasında yer alan haberlerde, Gül’ün kitapta anlattıklarıyla gerçek yaşamındaki ilişkiler arasında da bağ kuruluyor. Ailesinin katı yetiştirme tarzından kopmasının ardından üç yıl süren bir ilişki yaşadığını anlatan Gül, bu ilişkiyi “tam bir karşıt kutup” olarak tanımlıyor. “Partilere düşkün, sürekli festivallere giden biriydi” diyen Gül, ilk başta kendisini çekse de bu kişinin aslında kendisine hiç uymadığını söylüyor.
Röportajlarda Gül’ün kendi karakterine dair yaptığı tanımlar da yer alıyor. Kendini “evcimen ve içe dönük” olarak nitelendiren Gül, “Kitap okumayı, gazete takip etmeyi ve podcast dinlemeyi seviyorum. Zihnimi beslemek benim için çok önemli” diyor. Uyuşturucu kullanmadığını, yalnızca ara sıra bir kadeh şarap içtiğini de özellikle belirtiyor.
Özel yaşam anlatıları bununla sınırlı kalmıyor. Gül, 2021 yılında Instagram üzerinden tanıştığı Tim ile yaşadığı ilişkiyi de açıkça anlatıyor. Bu ilişki sırasında ikinci kitabı üzerinde çalıştığını belirten Gül, Tim’in kitapta yer alıp almayacağını sorduğunu ve kendisinin şu cevabı verdiğini aktarıyor: “Kitapta yer alması kaçınılmazdı ama cinsel hayatımız hakkında yazmayacağıma söz verdim.” Bunun nedenini ise “Bu konuları ilk kitabımda zaten anlatmıştım, tekrar etmek istemedim” sözleriyle açıklıyor.
Tim ile olan ilişkisinde kendini güvende hissettiğini anlatan Gül, “Onu sanki yıllardır tanıyormuşum gibi hissettim” diyor. Tim’in bu ilişki için “Belki Tanrı gerçekten vardır” dediğini, kendisinin ise buna karşılık “Ben Tanrı’dan nihayet kurtulduğum için mutluydum” dediğini de röportajlarda aktarıyor. Buna rağmen ilişkinin uzun sürmediği de özellikle belirtiliyor.
Hollanda basınında yer alan haberlerde, Gül’ün çocukluk ve gençlik yıllarına dair anlatımlar da geniş yer buluyor. Büyüdüğü aile ortamında erkeklerle arkadaşlık kurmasının yasak olduğunu söyleyen Gül, “Evlilik dışı ilişkiler günah, yasak ve ahlaksız olarak görülüyordu. Erkeklerle arkadaşlık kurmam bile yasaktı” diyor. Akşamları dışarı çıkmasına izin verilmediğini, bu nedenle gençlik yıllarında pek çok şeyi gizli yaşamak zorunda kaldığını da ekliyor. “Evde yasak olan kıyafetleri ve makyajı dışarıda yapardım” sözleri, bu dönemin nasıl geçtiğini özetliyor.
Tüm bu anlatımlar, Hollanda medyasında yalnızca metinle değil, fotoğraflarla da destekleniyor. Haberlerde yer alan görseller, Gül’ün özel yaşamının artık kapalı bir alan olarak değil, kendi anlatımıyla kamusal bir hikâye hâline getirildiğini gösteriyor. Kitapta kurgusal bir figür olarak yer alan Freek ile, gerçek yaşamda yaşanan ilişkiler arasındaki sınır da bu haberlerde birlikte ele alınıyor.
Ortaya çıkan tablo net: Lale Gül’ün özel yaşamı, başkaları tarafından gizlice ifşa edilmiş bir alan değil. Aksine, verdiği röportajlarda kendi sözleriyle anlattığı, detaylandırdığı ve medyanın da bu anlatımı olduğu gibi aktardığı kamusal bir hikâye söz konusu. Bu tablo, Lale Gül’ün artık yalnızca fikirleriyle değil, özel yaşam anlatılarıyla da kamusal bir figür hâline geldiğini gösteriyor.
LALE GÜL, ÖZEL YAŞAMINI AÇIKLAMAKTAN DA İMTİNA ETMEDİ
Bu noktada bir parantez açmak gerekiyor. Normal şartlarda bir yazarın ya da kamuoyunda tanınan bir ismin özel hayatı, gazetecilik açısından dikkatle ele alınması gereken bir alandır. Ancak Lale Gül söz konusu olduğunda, bu sınırın bizzat kendisi tarafından defalarca aşıldığını not etmek gerekir.
Hollanda medyasında yer alan son haberlerde, Lale Gül’ün özel yaşamına dair ayrıntılar yalnızca ima yoluyla değil, açık anlatımlarla ve fotoğraflarla da servis edildi. İlişkileri, birlikte görüntülendiği kişiler ve geçmişte yaşadığı özel deneyimler, doğrudan röportaj metinlerinin ve haber kurgularının bir parçası hâline getirildi. Kullanılan fotoğraflar da bu anlatının tamamlayıcı unsuru olarak sunuldu.
Burada belirleyici olan nokta şudur: Bu bilgiler üçüncü kişiler tarafından ifşa edilmiş gizli ayrıntılar değil, Lale Gül’ün kendi beyanlarına, verdiği röportajlara ve medyanın onun anlatımını merkeze alan haberlerine dayanmaktadır. Başka bir ifadeyle, özel yaşam artık mahrem bir alan olarak korunmamış, kamusal anlatının bilinçli bir unsuru hâline getirilmiştir.
Bu nedenle konuya değinmek, bir özel hayat ihlali olmaktan ziyade, kamuoyuna sunulmuş bir anlatının eleştirel biçimde değerlendirilmesi anlamını taşımaktadır. Zira Lale Gül, yalnızca fikirleriyle değil, yaşam tarzı, ilişkileri ve kişisel tercihleriyle de bir medya figürü olarak konumlandırılmıştır. Medya da bu figürü oluştururken, özel alan ile kamusal alan arasındaki sınırı bilerek bulanıklaştırmıştır.
Dolayısıyla bugün tartışılan mesele, bir yazarın özel hayatı değil; özel hayatın nasıl ve neden kamusal bir vitrine taşındığıdır. Ve bu vitrin, yalnızca okurun merakını değil, anlatının tutarlılığını ve samimiyetini de sorgulamayı zorunlu kılmaktadır.
**************
MOEDER “ETTERIGE KAKKERLAK”, VADER “ALLEEN MAAR BEVRUCHTER” GENOEMD EN BEROEMD GEWORDEN
De manier waarop Lale Gül door de Nederlandse media werd neergezet, werd steeds kleurrijker en extremer.
Zij werd omgevormd tot een figuur die spreekt over religie, islam, migratie, vrouwenrechten, maatschappelijke integratie en zelfs politiek.
De moeder en vader, en zeker de traditionele Turkse en islamitische gezinsstructuur, werden in de media niet gezien als mensen die recht hadden op empathie. Hun schaamte, angst en maatschappelijke uitsluiting werden bewust genegeerd.
De media die haar binnenkort ongetwijfeld ook als ‘mode-icoon’ zullen presenteren, kwetsen intussen vrome Turkse moeders.
İlhan KARAÇAY onderzocht en schreef:
Lale Gül is een jonge vrouw die vertelt dat zij is opgegroeid in een religieus en gesloten gezin. Zij presenteerde zichzelf als iemand die onder deze gezinsstructuur werd onderdrukt, het zwijgen werd opgelegd en van het leven werd afgesneden. Wat zij schreef, noemde zij een roman, maar de tekst die verscheen was minder literaire fictie dan een harde en lelijke afrekening met haar familie en haar geloofswereld.
Het boek werd niet besproken vanwege zijn literaire kwaliteiten, maar vanwege de zware, vernederende en ontmenselijkende uitspraken over haar moeder en vader. Deze tekst, gepresenteerd als ‘roman’, hield al snel op een literair debat te zijn en veranderde in een cultureel en politiek symbool dat door de media werd opgeblazen.
Wat vooral opvalt, is wat er daarna gebeurde. Iemand die nog maar aan het begin van haar schrijverschap stond, met slechts één boek op haar naam, dat bovendien na intensieve redactie werd uitgegeven, werd plotseling een figuur die over alles mocht spreken. Religie, samenleving, migratie, islam, vrijheid, vrouwenrechten en zelfs internationale politiek. Alsof zij op al deze gebieden een expert was, werd zij behandeld als een autoriteit bij de zwaarste en meest complexe kwesties.
Aan tafels waar academici, juristen, theologen en sociologen met jarenlange ervaring zitten, krijgt Lale Gül evenveel spreektijd. Tijdschriften, kranten en televisieprogramma’s trekken haar duidelijk voor. In plaats van kritische vragen te stellen, applaudisseren zij. In plaats van debat te voeren, kiezen zij ervoor haar te laten schitteren.
Dit wekt niet alleen bij mij, maar bij een brede groep mensen verbazing. Want het gaat allang niet meer om de individuele zoektocht naar vrijheid van één persoon, maar om een niet verdiende vertegenwoordiging die door de media voortdurend wordt gereproduceerd. Juist daarom is de kwestie Lale Gül allang geen kwestie meer van één boek of één schrijfster.
De kernvraag blijft dezelfde: Waarom zoveel voorkeursbehandeling? Waarom zoveel onaantastbaarheid?
En misschien wel de belangrijkste vraag: Begrijp je een samenleving door haar met de hardste woorden te slaan, of door zelfs in de moeilijkste momenten rechtvaardig te blijven?
Zij maakte een keuze, ontving doodsbedreigingen en verloor haar familie, maar verovert nu met haar bestseller de wereld (links). “Mijn moeder werd bedreigend” (rechts).
WAAROM WAS DE NEDERLANDSE MEDIA ZO GRETIG
De echte analyse begint precies hier. Wat het verhaal van Lale Gül uittilde boven een doorsnee ‘persoonlijk rebellenverhaal’, was de uitzonderlijke gretigheid van de Nederlandse media. Nauwelijks was het boek verschenen of televisieprogramma’s, kranten en tijdschriften stonden in de rij. Ondanks haar jonge leeftijd, haar beperkte schrijverservaring en het feit dat zij slechts één boek had, werd Gül plotseling een figuur die sprak over religie, islam, migratie, vrouwenrechten, maatschappelijke integratie en zelfs politiek.
De fundamentele vraag die hier gesteld had moeten worden, was deze: “Goed, steun voor Lale Gül, maar wat gebeurt er met de ouders die lijden?”
Die vraag werd in de Nederlandse media vrijwel nooit gesteld. In dit verhaal was er slechts plaats voor één slachtoffer. De moeder en vader, en zeker de traditionele Turkse en islamitische gezinsstructuur, werden niet gezien als mensen die empathie verdienden. Hun schaamte, angst en maatschappelijke uitsluiting werden bewust buiten beeld gehouden.
De eerder aangehaalde woorden laten deze blindheid scherp zien: “Mijn vader probeerde met trillende handen iedereen te beantwoorden op zijn telefoon. Ik had hen verteld dat ik een liefdesverhaal had geschreven. Maar uit elk telefoontje begreep hij steeds beter wat ik werkelijk had geschreven. Op dat moment riep hij wanhopig: Mijn dochter, wat heb je gedaan, je hebt ons gezinsleven op straat gegooid.”
Deze wanhoopskreet vond geen weerklank op de Nederlandse schermen. Want wat hier als dramatisch werd gepresenteerd, was niet de verwoesting van de ouders, maar het als ‘moed’ verkopen van zinnen die hen vernietigden.
Een ander belangrijk punt mag niet over het hoofd worden gezien. Wat Lale Gül vertelde, functioneerde in de Nederlandse publieke opinie niet alleen als een ‘moedige persoonlijke uitbraak’, maar ook als bruikbaar materiaal om bestaande vooroordelen te voeden. De Turkse en islamitische gezinsstructuur werd op basis van één enkel verhaal gegeneraliseerd. Een uitzonderlijke ervaring werd gepresenteerd alsof zij de regel was.
Dergelijke verhalen vereenvoudigen de complexe realiteit in integratiedebatten. Verantwoordelijkheid wordt niet gedeeld, wederzijdse confrontatie wordt vermeden. In plaats daarvan ontstaat een kader waarin één kant alle schuld draagt en de andere kant zonder vragen als ‘progressief’ wordt gezien. Voor de media is dit een comfortabele positie. Geen tegenstrijdigheden, geen grijze zones, geen lastige vragen.
Precies daarom is het verhaal van Lale Gül geëvolueerd van een persoonlijke vertelling naar een sjabloon dat steeds opnieuw wordt gebruikt om een bepaalde visie te reproduceren.
MOEDER “ETTERIGE KAKKERLAK”, VADER “ALLEEN MAAR BEVRUCHTER” EN DAARDOOR BEROEMD
Het verhaal van Lale Gül verdient het om gelezen te worden als een vorm van roem-engineering, eerder dan als een literair avontuur. Want doorslaggevend was niet de kracht van de pen, maar de gekozen doelwitten en de gebruikte taal. De uitlatingen richting moeder en vader waren geen spontane woede-uitbarstingen, maar zorgvuldig geformuleerde hardheden die de aandacht van het publiek moesten trekken. In de Nederlandse media werden deze hardheden verpakt als ‘moed’, terwijl zij bij een deel van de samenleving diepe wonden sloegen.
De cruciale vraag is deze: Legitimeert literatuur het ontmenselijken van de mensen die het dichtst bij je staan? Of is dit een afrekening die zich verschuilt achter het etiket literatuur?
De woorden die Gül gebruikte, fungeerden minder als een romantechniek en meer als een provocatie die het debat deed ontploffen. Precies daarom kwam de bekendheid zo snel.
WORD JE IN NEDERLAND OMARMD ALS JE TURKSE EN ISLAMITISCHE REGELS AFBREKT
De dominante publieke opinie in Nederland heeft al lange tijd een voorkeur voor ‘interne critici’. Gül vulde dat gat perfect. De kritiek werd niet toegejuicht om haar inhoud, maar om haar richting. Zodra het doelwit de Turkse en islamitische gezinsstructuur was, verdween de maatvoering naar de achtergrond. Zo veranderde kritiek van een aanzet tot debat in een bevestigingsritueel.
In dit proces deed de waarheid of rechtvaardigheid van haar woorden er minder toe dan tegen wie zij gericht waren. Voor de media was dat precies wat men zocht. Er was behoefte aan een verhaal en dat verhaal lag klaar. De prijs werd betaald door een gegeneraliseerde gemeenschap en door ouders die tot doelwit werden gemaakt.
HET BOEK VERKOCHT NIET DOOR KWALITEIT, MAAR DOOR DE LELIJKHEID VAN DE INHOUD
Dat een boek veel verkoopt, betekent niet automatisch dat het een literair succes is. In dit geval werd de verkoop aangedreven door nieuwsgierigheid en schandaal. Taal, structuur en diepgang verdwenen naar de achtergrond. De lezer richtte zich niet op de vraag hoe het was geschreven, maar op wie wat werd aangedaan.
Dit is een bekend fenomeen op de markt. Hardheid verkoopt. Zeker wanneer die hardheid is gericht op heilige waarden en het gezin. Het boek van Gül lifte mee op deze golf. Dat deze opmars weinig met literatuur te maken had en alles met inhoudelijke shock, werd nauwelijks besproken.
WAAR EEN BOEK NIET MEER VOLDEED, NAM POPULISME HET OVER
Toen de golf die het boek had veroorzaakt begon af te nemen, nam populisme het over. Columns, provocerende uitspraken en telkens opnieuw dezelfde scherpe toon die bij elk debat weer werd opgevoerd. Discussies over de oproep tot gebed, het verbranden van heilige boeken en suggestieve verwijzingen naar politieke partijen.
Steeds was er sprake van dezelfde stijl. Hard, reducerend en gesloten voor begrip van de ander. Op dit punt ging het niet langer om ideeën, maar om zichtbaarheid. Niet de gedachte, maar de performance kwam in omloop.
ZE KON NIET SCHRIJVEN, WERD ZWAAR GEREDIGEERD EN IS NU COLUMNIST EN TV-GAST
Dat een eerste tekst door een intensief redactieproces gaat, is voor een schrijver geen schande. Schandelijk is het verhullen van dat feit en het presenteren van het eindproduct als aangeboren talent. De daaropvolgende columns en televisieoptredens vloeiden niet voort uit literaire rijping, maar uit de bruikbaarheid van de figuur.
Televisie houdt van conflict en conflict vraagt om scherpe taal. Gül voldeed ruimschoots aan die verwachting. In elk programma dezelfde zinnen, dezelfde tegenstellingen en dezelfde reacties. Zo bleef niet de inhoud, maar de performance circuleren.
EN DAT WAS NOG NIET GENOEG, NU TREKT ZIJ OOK AANDACHT MET DECOLLETÉ
Ook de recente visuele keuzes van Lale Gül moeten worden gelezen als een symbolisch onderdeel van deze rolverandering. Het gaat hier niet om wat een vrouw draagt. Het gaat om context. In een studio waar iedereen winterkleding draagt, trekt een keuze met blote armen vanzelf de aandacht.
Dit kan worden gezien als een ‘onschuldig stijlverschil’ of als ‘een bewuste rolwisseling’. Maar wanneer haar eerdere verhalen en haar huidige mediapositie samen worden bekeken, draagt deze uitstraling een boodschap uit: ik heb mijn oude identiteit achter mij gelaten. Het probleem is de voortdurende nadruk daarop. De breuk met het verleden oogt minder als persoonlijke vrijheid en meer als een vereiste van de media-etale.
Lale Gül is inmiddels een figuur die haar persoonlijke verhaal is ontstegen. Elk woord, elke toon en elke formulering heeft impact op anderen. Literatuur kan een afrekening zijn, maar hoeft niet meedogenloos te worden. Kritiek kan scherp zijn, maar hoeft niet vernederend te zijn.
Waar we nu staan, blijft één vraag overeind. Leidt deze weg werkelijk naar schrijverschap of naar een eindeloze cyclus van roem. De lezer en kijker zien dit steeds duidelijker. Want hoe groter het lawaai, hoe lichter de woorden worden.
De figuur die Lale Gül vandaag op het podium en in de media vertegenwoordigt, is allang meer dan een individueel vrijheidsverhaal. Terwijl zij haar afrekening met familie en geloof verpakt in een harde en vernederende taal onder het mom van literatuur, hebben de Nederlandse media deze taal zonder vragen uitvergroot en haar tot een onaantastbaar symbool gemaakt. Dat iemand met één boek, dat niet door literaire kwaliteit maar door schandaal bekend werd, wordt behandeld als een gezaghebbende stem over religie, islam, migratie en vrouwenrechten, doet vermoeden dat het hier minder om vrijheid gaat en meer om representatie en roem-engineering. Ook de bewust uitvergrote kledingkeuzes passen binnen dit kader. Het probleem is niet wat zij draagt, maar dat deze uitstraling steeds opnieuw wordt ingezet als etalage van een breuk met een oude identiteit. Zo verandert een persoonlijk verhaal in een eenzijdig narratief dat zowel ouders als een bredere gemeenschap onzichtbaar maakt en door de media wordt bevestigd.
De kwestie Lale Gül is daarmee geen verhaal meer over één boek of één jonge vrouw. Het is een concreet voorbeeld van hoe de Nederlandse media figuren creëren, wie zij laten spreken en wie zij bewust het zwijgen opleggen.
De kernvragen die ik al jaren stel, blijven onverminderd van kracht: Waarom zoveel voorkeursbehandeling? Waarom zoveel onaantastbaarheid?
En misschien wel de belangrijkste vraag: Begrijp je een samenleving door haar met de hardste woorden te slaan, of door zelfs in de moeilijkste momenten rechtvaardig te blijven?
Deze vragen blijven staan. En deze analyse laat zien dat zij nog altijd onbeantwoord zijn.
KIJK HOE HET VERHAAL UIT HET PRIVÉLEVEN VAN LALE GÜL IN DE MEDIA WORDT VERTELD
Recente berichten en interviews in de Nederlandse media laten zien dat Lale Gül niet alleen haar boeken en ideeën, maar ook details uit haar privéleven openlijk deelt met het publiek. Relaties, emotionele keuzes, angsten en ervaringen uit het verleden worden in haar eigen woorden weergegeven.
Zij zegt dat zij niet gemakkelijk mensen tot haar leven toelaat. Zij vertelt dat zij vaak heeft meegemaakt dat mensen haar kleineren, gebruiken en achter haar rug om handelen. Daarom is zij voorzichtig geworden. Soms ziet zij zichzelf als iemand die wantrouwig staat tegenover de mensheid en zelfs complottheorieën over mensen ontwikkelt. Deze gemoedstoestand, in combinatie met bindingsangst, komt volgens haar ook aan bod in therapie.
Een van de meest opvallende elementen in deze persoonlijke verhalen is het personage Freek uit het boek Ik ga leven. Gül benadrukt dat Freek geen echte persoon is, maar een bewust geconstrueerd personage. Hij staat symbool voor een vrijere en meer westerse levensstijl en wordt door haar omschreven als een vrijdenkende en intelligente man.
In het boek blijft de relatie met Freek geheim vanwege de strikte regels van haar familie. Zij vat dit samen door te zeggen dat haar familie haar met iemand anders wilde laten trouwen en dat de relatie daarom verborgen moest blijven. Freek fungeert zo als symbool van de botsing tussen familiale regels en haar verlangen naar liefde en vrijheid.
In de media wordt ook een verband gelegd tussen de verhalen in het boek en haar echte relaties. Na het verbreken van de banden met haar familie vertelt zij over een relatie van drie jaar die zij beschrijft als het tegenovergestelde van haarzelf. Een persoon die hield van feesten en festivals en die uiteindelijk niet bij haar bleek te passen.
Zij typeert zichzelf als huiselijk en introvert. Lezen, kranten volgen en podcasts luisteren zijn voor haar belangrijk om haar geest te voeden. Zij gebruikt geen drugs en drinkt slechts af en toe een glas wijn.
Ook haar relatie met Tim, die zij in 2021 via Instagram ontmoette, wordt openlijk besproken. Tijdens deze relatie werkte zij aan haar tweede boek. Zij vertelt dat Tim vroeg of hij in het boek zou voorkomen en dat zij antwoordde dat dit onvermijdelijk was, maar dat zij had beloofd niet over hun seksuele leven te schrijven. Volgens haar had zij deze thema’s in haar eerste boek al behandeld en wilde zij dit niet herhalen.
Zij zegt dat zij zich bij Tim veilig voelde en dat het voelde alsof zij hem al jaren kende. Tim zou tijdens hun relatie hebben gezegd dat God misschien toch bestaat, waarop zij antwoordde dat zij juist blij was dat zij eindelijk van God verlost was. De relatie hield uiteindelijk geen stand.
De Nederlandse media besteden ook veel aandacht aan haar jeugd en tienerjaren. Zij vertelt dat vriendschappen met jongens verboden waren en dat relaties buiten het huwelijk als zondig, verboden en immoreel werden beschouwd. Zij mocht ’s avonds niet naar buiten en leefde daardoor veel ervaringen in het geheim. Kleding en make-up die thuis verboden waren, gebruikte zij buitenshuis.
Deze verhalen worden niet alleen tekstueel, maar ook visueel ondersteund. De foto’s in de media tonen dat haar privéleven niet langer een afgeschermd domein is, maar door haar eigen vertellingen een publiek verhaal is geworden. De grens tussen fictieve figuren en echte relaties wordt daarbij bewust vervaagd.
Het beeld is duidelijk. Het privéleven van Lale Gül is geen heimelijk onthulde zone door derden, maar een publiek verhaal dat zij zelf heeft verteld, uitgewerkt en dat door de media zonder filter is overgenomen. Dit laat zien dat zij niet alleen met haar ideeën, maar ook met haar persoonlijke levensverhalen een publieke figuur is geworden.
LALE GÜL SCHROOMDE NIET OM HAAR PRIVÉLEVEN TE OPENBAREN
Hier moet een kanttekening worden geplaatst. Normaal gesproken is het privéleven van een schrijver of publieke figuur een terrein dat journalistiek gezien met zorg moet worden benaderd. In het geval van Lale Gül moet echter worden vastgesteld dat deze grens herhaaldelijk door haarzelf is overschreden.
In recente mediaberichten werden details over haar privéleven niet slechts gesuggereerd, maar openlijk verteld en geïllustreerd met foto’s. Relaties, personen met wie zij werd gezien en eerdere ervaringen werden integraal onderdeel van interviews en nieuwsverhalen.
Cruciaal is dat deze informatie niet afkomstig is van derden die geheimen onthulden, maar uit haar eigen verklaringen en interviews. Met andere woorden, het privéleven werd niet beschermd, maar bewust onderdeel gemaakt van het publieke narratief.
Daarom is het bespreken van deze elementen geen schending van privacy, maar een kritische beoordeling van een verhaal dat bewust aan het publiek is gepresenteerd. Lale Gül is niet alleen gepositioneerd als iemand met meningen, maar ook als een mediafiguur waarbij de grens tussen privé en publiek doelbewust is vervaagd.
De discussie gaat dan ook niet over het privéleven van een schrijfster, maar over de manier waarop dat privéleven naar de publieke vitrine is verplaatst en waarom. Die vitrine roept niet alleen nieuwsgierigheid op, maar dwingt ook tot vragen over consistentie en oprechtheid.
Stratejik bir pazarda bu yokluk nasıl açıklanabilir?
Türkiye standını bulamayan ziyaretçiler, Yunanistan, Güney Kıbrıs ve Bulgaristan standına akın ettiler.
Türkiye makamlarından katılım olmayacağına dair bir mesaj gelmedi.
Türkiye’ye en çok turist taşıyan Corendon da fuarda yoktu.
(Haberin Hollandacası en altta. Onder dit artikel staat de Nederlandse versie)
İlhan KARAÇAY yazdı: Mustafa KOYUNCU fotoğrafladı:
Hollanda’nın Utrecht kentinde düzenlenen ve Avrupa’nın en önemli turizm organizasyonları arasında yer alan Utrecht Turizm Fuarı bu yıl da kapılarını açtı. Fuar alanını gezenler, Türkiye’nin doğrudan rakibi olan pek çok ülkenin güçlü katılımına tanıklık etti.
TÜRKİYE, FUARDA KURUMSAL OLARAK YER ALMADI
Utrecht Turizm Fuarı’nda bu yıl ne Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmi Türkiye standı,
ne Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı’nın görünür bir varlığı, ne de yıllardır bu fuarların en önemli aktörlerinden biri olan Türk Hava Yolları yer aldı.
Fuarda Türkiye adına görülebilen tek katılım, bireysel olarak yer alan Sunis Hotels oldu. Bu katılım, bir ülke temsili değil, bir otelin kendi imkânlarıyla gerçekleştirdiği sınırlı bir tanıtımdı.
Bu durum, fuarı yakından takip edenler için sadece şaşırtıcı değil, aynı zamanda rahatsız edici oldu.
DAVETİYE GELMEDİ, SES DE ÇIKMADI
Geçmiş yıllarda, Utrecht Turizm Fuarı yaklaşırken Lahey Turizm Müşavirliği ile Lahey İletişim Müşavirliği, basın mensuplarına düzenli olarak davetiye gönderirdi. Bu yıl ise ne böyle bir davetiye geldi ne de fuara katılım olmayacağına dair herhangi bir bilgilendirme yapıldı. Daha da dikkat çekici olan, bu sessizliğin hiçbir açıklamayla desteklenmemesiydi. Ortada alışıldık olmayan bir durum vardı ve ben de bu nedenle, değerli meslektaşım Mustafa Koyuncu’ya kendim fuara gitmeyeceğimi ama mümkünse gidip bir bakmasını rica ettim. Kısa süre sonra gelen cevap, şüphelerimin yersiz olmadığını gösterdi. Mustafa Koyuncu’nun ifadesiyle, “Abi, buralarda Türk ve Türkiye diye bir şey yok.”
CORENDON DA BU YIL FUARDA YOKTU
Bu yıl Utrecht Turizm Fuarı’ndaki eksiklikler bununla da sınırlı kalmadı.
Hollanda’dan Türkiye’ye en fazla turist taşıyan, Utrecht Turizm Fuarı’nın yıllardır en büyük müdavimi olarak bilinen Corendon da bu yıl fuara katılmadı.
Corendon’un yokluğu, sektörde daha derin soruların sorulmasına yol açtı.
Edinilen bilgilere göre Corendon’un fuara katılmama nedeni, kendilerine yakışır büyüklükte ve nitelikte bir standın “kira bedelinin ve buna bağlı tüm yan masrafların son derece yüksek olması”, buna karşılık bu mali yükü dengeleyecek “herhangi bir kurumsal destek mekanizmasının devreye girmemesi” oldu.
Bu tablo, yalnızca bir şirketin fuara katılmaması olarak değil, Türkiye turizminin uluslararası tanıtım anlayışındaki “eşgüdüm ve sahiplenme eksikliği” olarak okunuyor.
YUNANİSTAN GENİŞ VE CANLI STANDIYLA ZİYARETÇİLERİNİ AĞIRLADI.
Yunanistan, Utrecht Turizm Fuarı’nda geniş standı, güçlü görsel dili ve ziyaretçileri içine çeken atmosferiyle adeta gövde gösterisi yaptı. Yıllardır Türkiye ile aynı turist profiline hitap eden Yunanistan’ın bu etkin tanıtımı, Türkiye’nin yokluğunda daha da dikkat çekti. Bu durum, özellikle Ege ve Akdeniz tatili arayan yüzbinlerce Hollandalı turistin rotasını Yunan adalarına çevirmesi riskini beraberinde getiriyor.
GÜNEY KIBRIS İDDIALI TANITIM ÇALIŞMALARIYLA DİKKAT ÇEKTİ.
Güney Kıbrıs, Utrecht’teki tanıtımında deniz, güneş ve güvenli tatil vurgusunu
öne çıkararak Hollandalı turistlere net mesajlar verdi. Türkiye’nin bu fuarda kurumsal olarak yer almaması, Güney Kıbrıs gibi alternatif destinasyonların kendilerini daha rahat anlatmalarına zemin hazırladı. (Solda) Daha önceki fuarlarda, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti katılımını kıskanan Yunanistan ve Güney Kıbrıs, Fuar yönetimine, Dünyanın tanımadığı ülke Kuzey Kıbrıs’ın kapatılması için şikâyette bulunurlardı. (Sağda)
Sonuçta bu tablo, Türkiye yerine Güney Kıbrıs’ı tercih edecek on binlerce, hatta yüzbinlerce Hollandalı turist anlamına geliyor.
BULGARİSTAN AGRESİF KAMPANYALARIYLA SAHADAYDI.
Utrecht Turizm Fuarı’nda Bulgaristan, sade ama planlı bir tanıtımla Hollandalı ziyaretçilerin karşısına çıktı. Ulaşım kolaylığı, uygun fiyatlar ve artan hizmet kalitesi özellikle orta gelirli Hollandalı turistlerin ilgisini çekti. Türkiye’nin bu fuarda görünür olmaması, Bulgaristan gibi yükselen destinasyonların önünü açarken, yüzbinlerce Hollandalı turistin tatil tercihini doğrudan etkileyebilecek bir boşluk yarattı.
İspanya, Portekiz ve Fas da fuarın aktif oyuncuları arasındaydı. Ancak bu tablo içinde Türkiye yoktu. Daha doğrusu, Türkiye bu fuarda kurumsal olarak hiç yoktu.
BU FUAR TÜRKİYE İÇİN HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR
Utrecht Turizm Fuarı sıradan bir etkinlik değildir.
Hollanda’da her iki kişiden biri tatilini yurt dışında geçiriyor. Hollandalılar yılda ortalama üç-dört kez tatile çıkıyor. Türkiye ise bu pazarın yıllardır en gözde destinasyonlarından biri.
Her yıl bir milyona yakın Hollandalı turist Türkiye’yi ziyaret ediyor.
Bu rakam, Türkiye turizmi için yalnızca bir istatistik değil, hayati bir ekonomik ve stratejik değerdir.
ÖZLENEN FOTOĞRAFLAR: Fuarı bu yıl ziyaret edenler, geçmiş yıllardan kalma görüntüleri özler oldular.
Böylesine büyük ve sadık bir pazarın kalbinin attığı bir fuarda, Türkiye’nin kurumsal olarak yer almaması, nedeni ne olursa olsun iyi bir tercih değildir.
Bütçe gerekçesi olabilir.
Stratejik öncelikler değişmiş olabilir.
Tanıtım anlayışı başka mecralara kaydırılmış olabilir.
Ancak hangi gerekçe öne sürülürse sürülsün, sonuç değişmiyor:
Türkiye, Hollanda pazarına verilen önemi bu yıl Utrecht’te gösterememiştir.
GEÇMİŞLE BUGÜN ARASINDAKİ FARK DİKKAT ÇEKİCİ
Geçmiş yıllarda Utrecht Turizm Fuarı, Türkiye açısından adeta bir vitrin görevi görüyordu.
Bakan düzeyinde katılımlar yapılır, büyükelçilikler ve başkonsolosluklar ev sahipliği üstlenir,
Türk Hava Yolları bilet çekilişleriyle Hollandalılara doğrudan seslenir, Corendon gibi güçlü tur operatörleri Türkiye’ye turist taşıma iradesini en net biçimde ortaya koyardı.
30-40 TURİZM ELÇİSİ GELEMEDİ: Türk standları arasında yer alan, çeşitli bölgelerden turizm temsilcileri, Türkiye’nin tanıtımında büyük rol oynarlardı. Her yıl 30-40 bölge temsilcisine Türk standında yer verilirdi. Fotoğrafta, bölge temsilciliklerine stand veren Lahey’deki Turizm Müşavirlerimizden Neşe Kıvılcım Akdoğan, Mersin temsilcisi Numan Olcar’ı ziyaret ederken.
Bugün ise aynı fuarda ne devlet var, ne bayrak var, ne de Türkiye adına güçlü bir mesaj…
Bu keskin değişim, “normal” olarak geçiştirilemeyecek kadar belirgindir.
RAKİPLER SAHADAYKEN TÜRKİYE NEDEN YOKTU
Fuar alanında Yunanistan ve Güney Kıbrıs ziyaretçilerini geniş ikram alanlarında ağırlarken, Bulgaristan agresif tanıtım çalışmaları yürütürken, Türkiye’nin tamamen sahadan çekilmiş görünmesi, sektörde ciddi soru işaretleri yarattı.
Turizm, “nasıl olsa geliyorlar” rahatlığıyla yürütülebilecek bir alan değildir.
Turizm, her yıl yeniden ikna edilmesi gereken bir ilişkidir.
Pazarlar ihmal edildiği anda boşluk oluşur.
Ve o boşluk, rakipler tarafından hızla doldurulur.
BU YOKLUK BİR UYARI OLARAK OKUNMALI
Utrecht Turizm Fuarı’nda Türkiye’nin bu yıl görünmemesi, bir kriz değilse bile, ciddi bir uyarı işareti olarak değerlendirilmelidir.
Bu durumun kamuoyuna açık bir şekilde izah edilmesi, alınan kararın gerekçelerinin paylaşılması
ve gelecek yıllara dair net bir yol haritası sunulması gerekmektedir.
Çünkü mesele yalnızca bir fuar değildir.
Mesele, Türkiye’nin Avrupa’nın en önemli turizm pazarlarından birine verdiği mesajdır.
SORU AÇIK, BEKLENTİ NET
Utrecht’te bu yıl Türkiye yoktu.
Bu yokluk, görmezden gelinecek kadar küçük değildir.
Her yıl bir milyona yakın Hollandalı’nın ziyaret ettiği Türkiye’nin, böylesine önemli bir fuarda yer almaması, nedeni ne olursa olsun iyi olmamıştır.
Şimdi cevap bekleyen soru şudur: Türkiye, Hollanda pazarına verdiği önemi yeniden ne zaman ve nasıl gösterecektir?
Bu sorunun cevabı, sadece bir fuarın değil, Türkiye turizminin gelecekteki yönünün de göstergesi olacaktır.
**************
HET ONTBREKEN VAN TURKIJE OP DE UTRECHTSE VAKANTIEBEURS ZORGT VOOR VERBAZING
Hoe is deze afwezigheid in een strategisch belangrijke markt te verklaren?
Bezoekers die vergeefs zochten naar een Turkije-stand, stroomden massaal toe naar de stands van Griekenland, Zuid-Cyprus en Bulgarije.
Vanuit de Turkse autoriteiten kwam geen enkele mededeling dat er geen deelname zou zijn.
Ook Corendon, de reisorganisatie die de meeste toeristen naar Turkije vervoert, ontbrak op de beurs.
Tekst İlhan KARAÇAY Foto’s: Mustafa KOYUNCU
In de Nederlandse stad Utrecht heeft ook dit jaar de Vakantiebeurs Utrecht haar deuren geopend. Deze beurs behoort tot de belangrijkste toeristische evenementen van Europa. Bezoekers die de beurs bezochten, zagen dat veel landen die direct concurreren met Turkije sterk vertegenwoordigd waren.
TURKIJE WAS NIET INSTITUTIONEEL AANWEZIG OP DE BEURS
Op de Vakantiebeurs Utrecht was dit jaar geen officiële stand van het Turkse Ministerie van Cultuur en Toerisme te zien. Ook was er geen zichtbare aanwezigheid van het Turkse Agentschap voor Toerismebevordering en Ontwikkeling. Daarnaast ontbrak Turkish Airlines, die jarenlang tot de belangrijkste spelers op deze beurs behoorde.
De enige zichtbare deelname namens Turkije was Sunis Hotels, dat op individuele basis aanwezig was. Deze deelname betrof geen landpresentatie, maar een beperkte promotie van één hotelketen met eigen middelen.
Voor vaste bezoekers en volgers van de beurs was deze situatie niet alleen verrassend, maar ook verontrustend.
GEEN UITNODIGING EN OOK GEEN UITLEG
In voorgaande jaren stuurden de Afdeling Toerisme en de Afdeling Communicatie van de Turkse ambassade in Den Haag steevast uitnodigingen naar journalisten zodra de Vakantiebeurs Utrecht naderde. Dit jaar bleef zo’n uitnodiging uit en er kwam ook geen enkele informatie dat Turkije niet zou deelnemen. Nog opvallender was dat deze stilte op geen enkele manier werd toegelicht.
Er was duidelijk sprake van een ongebruikelijke situatie. Om die reden heb ik mijn gewaardeerde collega Mustafa Koyuncu gevraagd zelf niet te gaan, maar indien mogelijk een kijkje te nemen op de beurs. Het antwoord dat ik kort daarna kreeg, bevestigde mijn vermoedens. Volgens Mustafa Koyuncu: “Abi, hier is niets te vinden dat met Turkije te maken heeft.”
OOK CORENDON WAS DIT JAAR AFWEZIG
De tekortkomingen op de Vakantiebeurs Utrecht bleven daar niet bij. Corendon, dat jaarlijks de meeste toeristen vanuit Nederland naar Turkije vervoert en bekendstaat als een vaste en grote deelnemer aan deze beurs, was dit jaar eveneens afwezig.
De afwezigheid van Corendon leidde binnen de sector tot diepere vragen. Volgens ingewonnen informatie was de reden dat Corendon niet deelnam, het feit dat de huurprijs van een stand van passend formaat en kwaliteit, samen met alle bijkomende kosten, extreem hoog was. Daartegenover stond dat er geen enkel institutioneel ondersteuningsmechanisme beschikbaar was om deze kosten te compenseren.
Dit beeld wordt niet alleen gezien als het wegblijven van één bedrijf, maar als een teken van een gebrek aan coördinatie en betrokkenheid binnen de internationale promotie van het Turkse toerisme.
GRIEKENLAND MAAKTE INDRUK MET EEN GROTE EN LEVENDIGE STAND
Griekenland presenteerde zich op de Vakantiebeurs Utrecht met een ruime stand, een sterke visuele uitstraling en een sfeer die bezoekers direct aantrok. De actieve promotie van Griekenland, dat al jarenlang dezelfde toeristische doelgroep aanspreekt als Turkije, viel des te meer op door de afwezigheid van Turkije. Dit vergroot het risico dat honderdduizenden Nederlandse toeristen die op zoek zijn naar een Egeïsche of Mediterrane vakantie hun koers verleggen naar de Griekse eilanden.
ZUID-CYPRUS TROK AANDACHT MET AMBITIEUZE PROMOTIE
Zuid-Cyprus gaf in Utrecht duidelijke boodschappen af aan Nederlandse toeristen door de nadruk te leggen op zee, zon en een veilige vakantie. Het feit dat Turkije institutioneel afwezig was, bood alternatieve bestemmingen zoals Zuid-Cyprus extra ruimte om zichzelf overtuigend te presenteren.(Linkse foto) In eerdere jaren dienden Griekenland en Zuid-Cyprus klachten in bij de beursorganisatie om deelname van de Turkse Republiek Noord-Cyprus tegen te houden, omdat dit land internationaal niet wordt erkend.(Rechtse foto)
Het resultaat van dit alles is dat tienduizenden, mogelijk zelfs honderdduizenden Nederlandse toeristen in plaats van Turkije voor Zuid-Cyprus zullen kiezen.
BULGARIJE WAS AANWEZIG MET AGRESSIEVE CAMPAGNES
Bulgarije presenteerde zich op de Vakantiebeurs Utrecht met een sobere maar goed doordachte promotie. De combinatie van goede bereikbaarheid, betaalbare prijzen en een stijgende kwaliteit van dienstverlening sprak vooral Nederlandse toeristen met een middeninkomen aan. Het ontbreken van Turkije op de beurs creëerde een leegte die door opkomende bestemmingen zoals Bulgarije effectief werd benut en die directe invloed kan hebben op de vakantiekeuzes van honderdduizenden Nederlanders.
Ook Spanje, Portugal en Marokko behoorden tot de actieve spelers op de beurs.
Maar in dit geheel ontbrak Turkije.
Sterker nog, Turkije was institutioneel volledig afwezig.
DEZE BEURS IS VAN LEVENSBELANG VOOR TURKIJE
De Vakantiebeurs Utrecht is geen doorsnee evenement. In Nederland brengt één op de twee mensen zijn vakantie in het buitenland door. Nederlanders gaan gemiddeld drie tot vier keer per jaar op vakantie. Turkije behoort al jaren tot de meest geliefde bestemmingen binnen deze markt.
Jaarlijks bezoeken bijna een miljoen Nederlandse toeristen Turkije. Dit cijfer is niet zomaar een statistiek, maar vertegenwoordigt een cruciale economische en strategische waarde voor het Turkse toerisme.
GEMISTE BEELDEN: Bezoekers van de beurs gaven aan dat zij de beelden en de sterke aanwezigheid van Turkije uit voorgaande jaren dit jaar nadrukkelijk hebben gemist.
Een beurs waar het hart klopt van zo’n grote en loyale markt, en waar Turkije institutioneel afwezig blijft, kan ongeacht de reden geen goede keuze worden genoemd.
Het kan om budgettaire redenen gaan.
Strategische prioriteiten kunnen zijn gewijzigd.
De promotiestrategie kan zijn verlegd naar andere kanalen.
Maar welke reden ook wordt aangevoerd, het resultaat blijft hetzelfde:
Turkije heeft dit jaar in Utrecht niet kunnen laten zien hoeveel waarde het hecht aan de Nederlandse markt.
HET VERSCHIL TUSSEN VERLEDEN EN HEDEN IS OPVALLEND
In voorgaande jaren fungeerde de Vakantiebeurs Utrecht voor Turkije vrijwel als een etalage.
Er waren deelnames op ministerieel niveau, ambassades en consulaten traden op als gastheer,
Turkish Airlines sprak Nederlanders rechtstreeks aan met ticketloterijen en sterke touroperators zoals Corendon lieten duidelijk zien dat zij vastbesloten waren om toeristen naar Turkije te brengen.
30 TOT 40 TOERISMEAMBASSADEURS KONDEN NIET KOMEN:Tussen de Turkse stands bevonden zich altijd toerismevertegenwoordigers uit verschillende regio’s, die een belangrijke rol speelden in de promotie van Turkije. Elk jaar kregen 30 tot 40 regionale vertegenwoordigers een plek op de Turkse stand. Op de foto bezoekt Neşe Kıvılcım Akdoğan, toerismeadviseur in Den Haag die standruimte beschikbaar stelde aan regionale vertegenwoordigers, de Mersin-vertegenwoordiger Numan Olcar.
Vandaag de dag is op dezelfde beurs geen overheid te zien, geen vlag en geen krachtige boodschap namens Turkije.
Deze scherpe verandering is te opvallend om als “normaal” te worden afgedaan.
WAAROM WAS TURKIJE AFWEZIG TERWIJL DE CONCURRENTEN AANWEZIG WAREN
Terwijl Griekenland en Zuid-Cyprus bezoekers ontvingen in ruime cateringzones en Bulgarije agressieve promotiecampagnes voerde, riep de volledige afwezigheid van Turkije in de beursvloer ernstige vragen op binnen de sector.
Toerisme is geen sector die kan worden beheerd met de gedachte “ze komen toch wel”.
Toerisme is een relatie die elk jaar opnieuw moet worden overtuigd.
Zodra markten worden verwaarloosd, ontstaat er een leegte.
En die leegte wordt snel opgevuld door concurrenten.
DEZE AFWEZIGHEID MOET ALS EEN WAARSCHUWING WORDEN GEZIEN
Dat Turkije dit jaar niet zichtbaar was op de Vakantiebeurs Utrecht, is misschien geen crisis, maar moet wel worden gezien als een ernstig waarschuwingssignaal.
Deze situatie vraagt om een open uitleg aan het publiek, het delen van de redenen achter de genomen beslissing en het presenteren van een duidelijke routekaart voor de komende jaren.
Want het gaat hier niet alleen om een beurs.
Het gaat om de boodschap die Turkije afgeeft aan een van de belangrijkste toerismemarkten van Europa.
DE VRAAG IS DUIDELIJK, DE VERWACHTING EVENZO
Dit jaar was Turkije afwezig in Utrecht.
Die afwezigheid is te groot om te negeren.
Dat een land dat jaarlijks door bijna een miljoen Nederlanders wordt bezocht, ontbreekt op zo’n belangrijke beurs, kan ongeacht de reden niet als een goede keuze worden bestempeld.
De vraag die nu om een antwoord vraagt, luidt dan ook: wanneer en op welke manier zal Turkije opnieuw laten zien hoeveel waarde het hecht aan de Nederlandse markt?
Het antwoord op deze vraag zal niet alleen bepalend zijn voor één beurs, maar ook een indicatie geven van de toekomstige koers van het Turkse toerisme.
ABD’nin çirkin saldırısını eleştirenler cümleyi tamamlayamıyor ve “İyi ama Maduro da diktatör, halkını aç bıraktı” demeden edemiyorlar.
Gazetecilik yaşamımda, siyaset, spor, kültür, sanat doluydu ama savaş hiç olmadı.
(Yazının Hollandacası en altta. Nederlandse versie staat onderaan)
İlhan KARAÇAY yazdı:
BU BİR DIŞ SİYASET YAZISI DEĞİLDİR
Ben, yorumlarımda iç siyaset ve dış siyaset konularına hiç girmem.
Bunu beni tanıyan okurlarım çok iyi bilir.
ABD’nin Venezüela’ya saldırısını yazmak, elbette “dış siyaset” başlığı altına sokulabilir.
Ama konu artık klasik bir dış politika tartışması olmaktan çıkmış, dünyayı ilgilendiren açık bir savaş girişimine dönüşmüştür. Üstelik tam yedi okurumdan, ayrı ayrı ama aynı içerikte mesaj gelince, bu konuyu tamamen görmezden gelmem mümkün olmadı.
Okurlarım, “Karaçay, ABD Venezüela konusunu senden de okumak isteriz” dediler.
Ben de kendi kendime, hadi hafiften dokunayım dedim:
Gazetecilik hayatım boyunca yedi Dünya Futbol Şampiyonası, yedi Avrupa Futbol Şampiyonası ve sayısız final karşılaşmasını takip ettim. Ama Olimpiyatlara hiç bulaşmadım. Sabah başka salon, öğlen başka pist, akşam başka havuz arasında mekik dokuyan bir çalışma düzeni bana hiç cazip gelmedi.
Savaş muhabirliği de yapmadım. Fırsatlar çıktı, teklifler geldi ama yanaşmadım.
İran Irak savaşı sırasında gazeteden talimat geldiğinde, hiç dolandırmadım, “hastayım” dedim.
O sırada yanımda rahmetli Savaş Ay vardı. “Ben giderim abi” dedi ve gitti. O savaşı Savaş Ay izledi.
Savaştan dönerken, sadece Amsterdam üzerinden Türkiye’ye geçebildiği zaman da buluşmuştuk.
O gün yaptığımız sohbeti hâlâ hatırlarım.
Şimdi gazeteciliğimin sonuna yaklaşırken, yeni bir savaşın eşiğindeyiz. Üstelik artık bana bu konuda talimat verecek bir yayın organı da kalmadı. Yani yazmasam da olurdu.
Ama okur istedi.
ABD’nin Venezüela’ya saldırısı bugün bütün televizyon programlarında “dış siyaset” başlığı altında tartışılıyor. Asıl tuhaf olan ise bu tartışmaların bile sağcı solcu kavgasına dönüşmesi. Herkes meseleye kendi siyasi gözlüğüyle bakıyor. Seyirci de okuyucu da daha en baştan safını belirlemiş durumda.
ABD’nin bu çirkin saldırısını eleştirenler bile cümleyi tamamlayamıyor. “İyi ama Maduro da diktatör, halkını aç bıraktı” demeden edemiyorlar.
Yani lafın ucu dönüp dolaşıp, sanki “ABD haklıydı” noktasına geliyor.
Ben burada çok netim.
Lamı cimi yok. Bir ülkenin yöneticisi diktatör olabilir. Halkını açlığa mahkûm etmiş olabilir. Ama bu, başka bir ülkenin gidip o ülkeye saldırmasını meşru kılmaz.
Bir ülkedeki yöneticiyi beğenmiyorsanız, onu yola getirmenin yolları vardır. Bu yolları tek tek sıralamaya gerek yok. En basitinden o ülke ekonomik ve siyasi boykota tabi tutulur. Halk acı çeker, evet ama sonunda ortaya çıkacak toplumsal tepkilerle diktatör gönderilir. Tarih bunun örnekleriyle doludur.
Halkını açlığa mahkûm eden her devlet yöneticisine savaş açılacaksa, dünyada saldırılması gereken ülke sayısı yirmiyi, otuzu bulur.
O zaman haritaya uzaktan bakmak yetmez, yakına da bakmak gerekir.
Bu nedenle meseleyi “iyi diktatör kötü diktatör” ya da “bizimkiler onlarınkiler” noktasına çekmek, gerçeği örtmekten başka bir işe yaramaz.
Bu konu ne sağcılık meselesidir ne solculuk. Bu konu, ilke meselesidir.
Güçlünün, hoşuna gitmeyen bir yöneticiyi bahane ederek bir ülkeye saldırması, hangi gerekçeyle olursa olsun kabul edilemez.
Benim durduğum yer burasıdır.
BU KONUDAKİ TEK SÖZÜM
ABD’nin Venezüela’ya yönelik saldırgan tutumunu açık ve net biçimde kınıyorum.
Bu kınamayı yaparken arkasına “ama Maduro da diktatördü” ya da “ama halkını aç bıraktı” gibi hafifletici cümleler eklemeyeceğim. Çünkü bu tür ekler, saldırıyı değil saldırganı aklamaya yarar.
Bir ülkenin yöneticisini beğenmemek, o ülkeye saldırmak için gerekçe olamaz.
Benim bu konudaki tek sözüm budur.
DÜNYA BÖYLESİNE KOMİK BİR BAŞKAN GÖRMEDİ
Bu tabloyu tamamlamak için, bu saldırgan söylemin baş aktörüne ayrıca bakmak gerekir. Donald Trump, modern siyaset tarihine devlet adamlığıyla değil, ölçüsüzlüğüyle geçmiş bir figürdür. Diplomasiyi incelikli bir dil sanatı olarak değil, yüksek sesle konuşanın haklı çıktığı bir pazarlık yöntemi olarak görmüştür.
Konuşurken düşünmeyi gereksiz bulan, düşündüğünde de genellikle başkalarını değil yalnızca kendi egosunu merkeze alan bir siyaset anlayışının temsilcisidir. Bir gün müttefiklerine hakaret eder, ertesi gün onları tehdit eder, daha sonra da “yanlış anlaşıldım” diyerek işin içinden sıyrılmaya çalışır. Kırdığı potları toplamakla değil, yeni potlar kırmakla meşguldür.
Trump’ın dili soğukkanlı değildir ama kendisi son derece rahattır. Çünkü söylediklerinin sonuçlarıyla değil, yarattığı gürültüyle ilgilenir. Diplomatik nezaket onun sözlüğünde yoktur. Devletler arası ilişkileri ciddiyetle değil, reyting mantığıyla ele alır. Kamera varsa konuşur, mikrofon açıksa sınır tanımaz.
Bir ülkenin lideri olarak kullandığı üslup, mahalle kavgası diliyle büyük güç siyasetini harmanlayan tuhaf bir karışımdır. Kimi zaman tehdit eder, kimi zaman alay eder, kimi zaman da dünyayı çocukça bir meydan okuma oyununa davet eder. Bu savrukluk, sadece kendisini değil, temsil ettiği ülkeyi de küçük düşürür.
Asıl tehlike ise şuradadır. Böylesine şımarık, böylesine kontrolsüz ve böylesine ciddiyetsiz bir dil, savaş gibi hayati konularda söz sahibi olduğunda, mesele kişisel bir gösteriye dönüşür. İnsan hayatı, uluslararası hukuk ve küresel denge ikinci plana itilir. Önemli olan tek şey, kimin daha gürültü çıkardığıdır.
Trump’ın siyaseti, soğukkanlı strateji değil, anlık öfke patlamaları üzerine kuruludur. Alkış aldığı sürece ne söylediğinin önemi yoktur. Bu yüzden de ağzından çıkan her cümle, sadece bir diplomatik gaf değil, potansiyel bir kriz başlığıdır.
Böyle bir figürün, dünyayı ilgilendiren savaş kararlarında belirleyici olması, başlı başına endişe vericidir. Çünkü bu tür siyasetçiler için tarih, sorumluluk ve insan bedeli tali ayrıntılardır. Asıl mesele sahnede kalmaktır.
********************
LEES OOK MIJN KIJK OP DE AMERIKAANSE AANVAL OP VENEZUELA
Wie de walgelijke aanval van de Verenigde Staten op Venezuela bekritiseert, kan zijn zin zelden afmaken zonder eraan toe te voegen:
“Ja, maar Maduro is ook een dictator en hij heeft zijn volk uitgehongerd.”
Alsof men daarmee wil zeggen dat de aanval dus begrijpelijk was.
İlhan KARAÇAY SCHRIJFT
DIT IS GEEN BUITENLANDS-POLITIEKE COLUMN
Ik meng mij in mijn commentaren nooit in binnenlandse of buitenlandse politiek.
Wie mij kent, weet dat dit altijd zo is geweest.
Over de Amerikaanse aanval op Venezuela schrijven kan uiteraard onder de noemer “buitenlandse politiek” worden geplaatst. Maar dit onderwerp is al lang geen klassieke diplomatieke discussie meer. Het gaat hier om een openlijke oorlogsdaad die de hele wereld raakt.
Toen zeven lezers mij, onafhankelijk van elkaar maar met dezelfde boodschap, vroegen: “Karaçay, wij willen dit onderwerp ook vanuit jouw pen lezen”, kon ik het niet zomaar negeren.
Ik dacht bij mezelf: laat ik het voorzichtig aanraken.
Tijdens mijn journalistieke loopbaan heb ik zeven Wereldkampioenschappen voetbal gevolgd, zeven Europese Kampioenschappen en talloze finales. Maar aan de Olympische Spelen heb ik mij nooit gewaagd. Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat van hal naar baan en van baan naar zwembad rennen was niets voor mij.
Oorlogsverslaggeving heb ik ook nooit gedaan. De kansen waren er, de verzoeken kwamen, maar ik bedankte. Tijdens de Iran-Irakoorlog kreeg ik van de redactie de opdracht om te gaan. Ik zei simpelweg dat ik ziek was. Naast mij stond wijlen Savaş Ay. Hij zei: “Ik ga wel, broer”, en hij ging. Hij volgde die oorlog.
Toen hij later via Amsterdam naar Turkije kon terugkeren, hebben we elkaar daar ontmoet. Het gesprek dat we toen hadden, staat mij nog altijd helder voor de geest.
Nu, aan het einde van mijn journalistieke carrière, staan we opnieuw aan de rand van een oorlog. En er is geen medium meer dat mij een opdracht kan geven. Ik had dus ook kunnen zwijgen.
Maar de lezer vroeg het.
De Amerikaanse aanval op Venezuela wordt op alle televisiezenders besproken onder de titel “buitenlandse politiek”. Het merkwaardige is dat zelfs deze discussie verandert in een links-rechts gevecht. Iedereen kijkt door zijn eigen politieke bril. Kijkers en lezers hebben hun standpunt al bepaald voordat het gesprek begint.
Zelfs wie de aanval veroordeelt, kan het niet laten om eraan toe te voegen: “Ja, maar Maduro is ook een dictator en hij heeft zijn volk laten verhongeren.”
Zo eindigt men steeds weer bij dezelfde impliciete conclusie: alsof de Verenigde Staten gelijk hadden.
Hier ben ik glashelder.
Geen mitsen en maren. Een leider kan een dictator zijn. Hij kan zijn bevolking in armoede hebben gestort. Maar dat geeft geen enkel ander land het recht om dat land aan te vallen.
Wie een leider niet accepteert, heeft andere middelen. Die hoef ik niet allemaal op te sommen. De eenvoudigste is economische en politieke boycot. Ja, het volk lijdt daaronder. Maar uiteindelijk leiden maatschappelijke spanningen tot verzet en verdwijnt de dictator. De geschiedenis staat vol met voorbeelden.
Als men elke leider die zijn volk uithongert met oorlog zou moeten bestrijden, dan zou het aantal landen dat aangevallen moet worden al snel richting de twintig of dertig gaan.
Dan is het niet voldoende om alleen van veraf naar de wereldkaart te kijken. Dan moet men ook dichtbij durven kijken.
Daarom is het zinloos om dit onderwerp te reduceren tot “goede dictators” en “slechte dictators” of tot “wij” en “zij”. Dat verhult de werkelijkheid in plaats van haar te benoemen.
Dit is geen links of rechts verhaal. Dit is een principiële kwestie.
Dat een machtige staat een leider die hem niet bevalt als excuus gebruikt om een land aan te vallen, is onder geen enkele omstandigheid te rechtvaardigen.
Hier sta ik.
MIJN ENIGE WOORD OVER DIT ONDERWERP
Ik veroordeel de agressieve houding van de Verenigde Staten tegenover Venezuela openlijk en zonder voorbehoud.
Ik zal daar geen zinnen aan toevoegen als “maar Maduro was ook een dictator” of “maar hij liet zijn volk verhongeren”. Zulke toevoegingen veroordelen niet de aanval, maar zuiveren de aanvaller.
Een leider niet mogen, is geen reden voor oorlog.
Dit is mijn enige woord hierover.
DE WERELD HEEFT NOG NOOIT ZO’N KOMISCHE PRESIDENT GEZIEN
Om het geheel compleet te maken, moet ook de hoofdrolspeler van deze agressieve retoriek worden benoemd. Donald Trump is de moderne politieke geschiedenis niet ingegaan als staatsman, maar als toonbeeld van mateloosheid. Diplomatie ziet hij niet als een verfijnde taal, maar als een onderhandeling waarin degene die het hardst schreeuwt gelijk krijgt.
Hij beschouwt nadenken tijdens het spreken als overbodig. En wanneer hij wel nadenkt, plaatst hij zelden anderen centraal, maar altijd zijn eigen ego. De ene dag beledigt hij bondgenoten, de volgende dag bedreigt hij hen, om zich daarna te verschuilen achter de woorden “ik werd verkeerd begrepen”.
Zijn taal is niet koel, maar hijzelf blijft opvallend ontspannen. Want hij is niet geïnteresseerd in de gevolgen van zijn woorden, maar in het lawaai dat ze veroorzaken. Diplomatieke beleefdheid komt in zijn woordenboek niet voor. Internationale betrekkingen behandelt hij niet met ernst, maar met kijkcijferslogica. Is er een camera, dan spreekt hij. Is er een microfoon, dan kent hij geen grenzen.
De toon die hij als leider gebruikt, is een vreemde mengeling van straatruzie en grootmachtpolitiek. Soms dreigt hij, soms bespot hij, soms daagt hij de wereld uit alsof het een kinderachtig spel is. Die achteloosheid schaadt niet alleen hemzelf, maar ook het land dat hij vertegenwoordigt.
Het echte gevaar schuilt hier. Wanneer zo’n verwende, ongecontroleerde en lichtzinnige taal invloed krijgt op beslissingen over oorlog en vrede, verandert alles in een persoonlijk optreden. Mensenlevens, internationaal recht en mondiale stabiliteit verdwijnen naar de achtergrond. Het enige dat telt, is wie het meeste lawaai maakt.
De politiek van Trump is geen koele strategie, maar een opeenstapeling van impulsieve uitbarstingen. Zolang hij applaus krijgt, maakt het niet uit wat hij zegt. Daarom is elke zin die hij uitspreekt niet alleen een diplomatieke blunder, maar een potentiële crisis.
Dat zo’n figuur bepalend kan zijn bij beslissingen die de hele wereld raken, is op zichzelf al verontrustend. Voor dit soort politici zijn geschiedenis, verantwoordelijkheid en menselijke kosten bijzaken.
Yeni yıl, ney sesiyle ve sokak ezgileriyle başladı.
(Haberin Hollandacası en altta.
Hollandse versie van het bericht)
İlhan KARAÇAY’ın haberi:
Amsterdam’da yeni yılın ilk günü, klasik müziğin mabedi sayılan Concertgebouw’da alışılmışın dışında bir konserle başladı. Netherlands Blazers Ensemble’ın 1995’ten bu yana düzenlediği ve bu yıl onuncusu gerçekleştirilen Yeni Yıl Konseri, sadece bir klasik müzik gecesi olmanın ötesine geçti.
Salonu dolduran izleyici profili, ilk bakışta daha çok klasik müzik müdavimlerini andırıyordu. Sokak müziği, çağdaş denemeler ya da doğu ezgileriyle iç içe geçmiş bir repertuvara mesafeli durabilecek bir kitle izlenimi hâkimdi. Ancak konser ilerledikçe bu önyargı dağıldı.
Programda, “Türk neyinin mistik sesi”, sokak müziğinin enerjisi ve genç bestecilerin çağdaş yorumları yan yana geldi. Beklenenin aksine, salondaki dinleyiciler bu çeşitliliği tereddütle değil, samimi bir coşkuyla karşıladı. Alkışlar, sadece alışıldık melodilere değil, farklı olana ve cesur denemelere de geldi.
Bu tabloyu en iyi özetleyen değerlendirme ise, Türkiye Cumhuriyeti’nin Lahey Büyükelçisi Fatma Ceren Yazgan’dan geldi. Büyükelçi Yazgan, konser sonrası yaptığı paylaşımda şu vurguyu yaptı:
“Salondaki izleyiciler klasik müzik dostları gibiydi ve sokak dansının hayranları oldukları izlenimini vermiyordu. Ancak beni şaşırtan bir şekilde, Türk neyinin mistik sesi, sokak ezgileri ve genç bestecileri de içeren bu çeşitli müzik karışımını içtenlikle takdir ettiler. Hollandalılar iyi eğlenmesini ve yeteneği her biçimiyle takdir etmeyi biliyor.”
Bu sözler, sadece bir konser izlenimini değil, Hollanda’daki kültürel iklimi de tarif ediyor. Concertgebouw gibi geleneksel bir mekânda, doğu ile batının ve klasik ile sokağın aynı sahnede alkış bulabilmesi, kültürler arası geçişkenliğin canlı bir örneği olarak dikkat çekiyor.
Konserin mimarı olan Netherlands Blazers Ensemble, uzun yıllardır sürdürdüğü bu geleneği bir kez daha yenilikçi bir çizgide sürdürerek, yeni yıla sadece müzikle değil, açık fikirlilikle de girildiğini gösterdi.
Bu konser, Amsterdam’da kültür ve sanatın hâlâ risk alabilen, farklı seslere alan açan bir damar taşıdığını kanıtladı. Ve belki de en önemlisi, Türk müziğinin en kadim nefeslerinden biri olan neyin, Avrupa’nın en prestijli salonlarından birinde yadırganmadan alkışlanabildiğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Bu konserin asıl dikkat çekici yönü, müzikal çeşitliliğin ötesinde, kültürel entegrasyonun sahnedeki somut karşılığı olmasıydı. Doğu’nun kadim nefesini temsil eden ney ile Batı’nın köklü klasik müzik geleneğinin, Concertgebouw gibi simgesel bir mekânda aynı program içinde yer bulması ve salondan güçlü bir karşılık görmesi, entegrasyonun sloganlarla değil, sanatın diliyle mümkün olduğunu gösterdi.
Salondaki dinleyicilerin, alışık olmadıkları ezgilere mesafe koymak yerine içtenlikle alkışlaması, farklı kültürlerin bir arada yaşayabileceğinin ve birbirini besleyebileceğinin sessiz ama güçlü bir kanıtıydı. Bu tablo, entegrasyon tartışmalarının çoğu zaman siyasetin dar kalıplarına sıkıştığı bir ortamda, müziğin hâlâ ortak bir dil olabildiğini hatırlattı.
Amsterdam’da yeni yıl, bu yönüyle sadece takvimsel bir başlangıç değil, kültürel açıdan da umut veren bir buluşmayla açılmış oldu.
******************
AMBASSADEUR FATMA CEREN YAZGAN WOONDE HET NIEUWJAARSCONCERT BIJ DAT IN AMSTERDAM MET NEYKLANKEN BEGON
In het Concertgebouw kwamen ney en klassieke muziek samen.
Het nieuwe jaar begon met de klank van de ney en met straatmuziek.
Een bericht van İlhan KARAÇAY:
Op de eerste dag van het nieuwe jaar begon Amsterdam met een ongewoon concert in het Concertgebouw, dat wordt beschouwd als een tempel van de klassieke muziek. Het Nieuwjaarsconcert van het Netherlands Blazers Ensemble, dat sinds 1995 wordt georganiseerd en dit jaar voor de tiende keer plaatsvond, ging duidelijk verder dan een traditionele avond klassieke muziek.
Het publiek in de zaal deed op het eerste gezicht vooral denken aan trouwe liefhebbers van klassieke muziek. Het leek een publiek dat mogelijk afstandelijk zou staan tegenover een repertoire waarin straatmuziek, hedendaagse experimenten en oosterse klanken samenkomen. Maar naarmate het concert vorderde, verdween dit vooroordeel.
In het programma kwamen de mystieke klank van de Turkse ney, de energie van straatmuziek en eigentijdse interpretaties van jonge componisten naast elkaar. In tegenstelling tot de verwachtingen reageerde het publiek niet met terughoudendheid, maar met oprechte enthousiasme op deze diversiteit. Het applaus gold niet alleen de vertrouwde melodieën, maar ook het andere en het gedurfde.
De beoordeling die dit alles het beste samenvatte, kwam van de ambassadeur van de Republiek Turkije in Den Haag, Fatma Ceren Yazgan. In haar bericht na afloop van het concert benadrukte zij het volgende:
“Het publiek in de zaal leek uit liefhebbers van klassieke muziek te bestaan en gaf niet direct de indruk fan te zijn van straatdans. Maar tot mijn verrassing waardeerden zij met volle overtuiging deze diverse mix van muziek, waaronder de mystieke klank van de Turkse ney, straatvibes en jonge componisten. Nederlanders weten hoe ze plezier moeten maken en talent in alle vormen weten te waarderen.”
Deze woorden beschrijven niet alleen een concertbeleving, maar schetsen ook het culturele klimaat in Nederland. Dat oost en west, klassiek en straatmuziek, in een traditioneel en symbolisch gebouw als het Concertgebouw op hetzelfde podium samen applaus kunnen oogsten, valt op als een levendig voorbeeld van culturele uitwisseling.
Het Netherlands Blazers Ensemble, de drijvende kracht achter dit concert, liet met deze vernieuwende benadering opnieuw zien dat het nieuwe jaar niet alleen met muziek, maar ook met openheid van geest werd ingeluid.
Dit concert toonde aan dat cultuur en kunst in Amsterdam nog steeds ruimte bieden voor risico’s en voor nieuwe stemmen. En misschien wel het belangrijkste was dat de ney, een van de oudste ademende instrumenten uit de Turkse muziek, zonder aarzeling werd toegejuicht in een van de meest prestigieuze concertzalen van Europa.
De meest opvallende dimensie van dit concert lag echter in het feit dat het een tastbare weerspiegeling was van culturele integratie op het podium. Dat de ney, symbool van een eeuwenoude oosterse traditie, samen met de westerse klassieke muziektraditie een plaats kreeg binnen hetzelfde programma in een iconische zaal als het Concertgebouw en daar krachtig werd ontvangen door het publiek, liet zien dat integratie niet via slogans tot stand komt, maar via de taal van de kunst.
Dat het publiek onbekende klanken niet op afstand hield maar met oprechte waardering beloonde, vormde een stille maar krachtige bevestiging dat verschillende culturen samen kunnen bestaan en elkaar kunnen verrijken. In een tijd waarin integratiedebatten vaak vastlopen in de nauwe kaders van de politiek, herinnerde dit concert eraan dat muziek nog altijd een gedeelde taal kan zijn.
Het nieuwe jaar begon in Amsterdam daarmee niet alleen als een kalenderwissel, maar ook als een cultureel veelbelovende ontmoeting.
