Türk Göçünün 61’inci Yılında Açılan Bir Bellek Mekânı
Hayırsever bir ailenin milyonlarca euro harcayarak yaptırdığı müzede, Türk göçmenler de yer alıyor.
Müzede, şahsımın çektiği bazı fotoğrafların bulunması, hayatımda yaşadığım en büyük gururlardan biridir.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie van het bericht staat onderaan)
İlhan KARAÇAY yazdı:
Rotterdam’ın Katendrecht liman bölgesinde yükselen FENIX Museum of Migration, yalnızca bir müze değil, milyonlarca insanın yolculuklarını, umutlarını ve hatıralarını içinde barındıran dev bir bellek mekânıdır. Açılış tarihi de tesadüf değildir: 19 Ağustos günü, Hollanda’ya Türkiye’den göçün 61’inci yılı burada kutlanmış ve bu anlamlı etkinliğe ev sahipliği yapılmıştır.
Böylesine özel bir tarihte kapılarını açan FENIX, göçün hüzünlü ve umutlu öykülerini ziyaretçilerin gözleri önüne sererken, benim de hayatımdan ve arşivimden izler taşıyor.
GÖÇÜN LİMANINDAN GÖÇÜN MÜZESİNE
FENIX’in bulunduğu Katendrecht bölgesi, bir zamanlar Amerika’ya göç eden milyonlarca Avrupalının uğurlandığı limandı. Buradan ayrılan gemiler, daha iyi bir yaşam umuduyla yeni kıtalara yol alan aileleri taşıyordu. İşte bu tarihî bağlam, göç temasını bu müzeye adeta kader gibi işlemiştir.
Bina, Çinli mimar Ma Yansong’un yönettiği MAD Architects tarafından yeniden tasarlandı. En dikkat çekici öğelerden biri, 30 metreyi bulan ve “Tornado” adı verilen çift sarmal merdiven. Bu mimari eser, göçün karmaşıklığını, döngüsünü ve yükselişini simgeliyor.
GÖÇ HİKÂYELERİYLE DOLU SALONLAR
Müzenin en etkileyici bölümlerinden biri, “Valizler Labirenti”. Dünyanın dört bir yanından bağışlanan 2.000’den fazla valiz, sahiplerinin hikâyeleriyle sergileniyor. Her bir valizin ardında bir aile, bir yolculuk, bir umut, bazen de bir hüzün gizli. Ziyaretçiler bu labirentte dolaşırken, insanlığın ortak yolculuğuna tanıklık ediyor.
Bir diğer dikkat çekici sergi ise “The Family of Migrants”. Edward Steichen’in ünlü sergisinden esinlenen bu bölümde, göçün farklı dönemlerden ve coğrafyalardan yüzlerce fotoğrafla anlatıldığı geniş bir görsel arşiv sunuluyor.
Ve işte tam da burada benim hikâyem devreye giriyor. Çünkü müzede sergilenen kareler arasında benim çekmiş olduğum fotoğraflar da bulunuyor.
FOTOĞRAF ÇEKERKEN HİSSETTİKLERİM
Benim için fotoğraf, sadece bir görüntüyü sabitlemek değil; bir dönemin ruhunu, bir topluluğun heyecanını, bir yüzün umudunu, bir bakışın hüznünü ebedileştirmekti.
Geçmişte Hollanda’daki Türk toplumunun sosyal, kültürel, sportif ve dini faaliyetlerini fotoğraflarken, adeta onların hayatlarına eşlik ediyordum. Bir düğünde gençlerin coşkusunu, bir Ramazan akşamında iftar sofralarının paylaşımını, bir futbol sahasında ter döken çocukların enerjisini, bir kültür şenliğinde sahneye çıkan sanatçıların heyecanını objektifime yansıtırken; aslında kendi kalbime de kazıyordum.
Her kare, bir hatıranın geleceğe emanet edilmesi demekti. O günlerde içimde hep şu his vardı: “Bugün çektiklerim, yarının hafızasında bir belge olacak.”
FOTOĞRAFLARIMIN SERGİ YOLCULUĞU
Aradan yıllar geçti. Elimde biriken 15 bin fotoğraf, artık sadece benim değil, toplumun ortak hafızasına aitti. İşte bu fotoğraflardan bazıları önce Atlas Cultural Center’ın Türkiye ve Hollanda’daki sergilerinde görücüye çıktı. İnsanların kendi geçmişlerinden kareleri görünce yaşadığı duygusal anlara tanık olmak, bana tarifsiz bir sevinç verdi.
Atlas Cultural Center’a verdiğim 15 bin kadar fotoğraf, yukarıdaki kupürlerde görülen karelerden kaynaklanıyordu. Kupürlerdeki fotoğrafların orijinalleri, hem Hollanda’da hem de Türkiye’deki sergilerde yer aldı.
Ve şimdi, bu fotoğraflardan bazıları FENIX Museum of Migration’da sergileniyor. O dev müzenin salonlarında, dünya göç tarihinin görsel anlatımı içinde benim karelerimin de yer alması, hayatımda yaşadığım en büyük gururlardan biridir.
Benim için bu kareler; sadece bir gazetecinin ve fotoğrafçının emeği değil, aynı zamanda göçün içinden geçmiş bir toplumun aynasıdır. İnsanların yüzlerindeki gururu, özlemi, sevinci ve hüznü objektifimden geçerek artık evrensel bir belleğe dönüşüyor. Ve bu belleğin bir parçası olmak, hayatımın en anlamlı ödülü oldu.
MÜZE DEĞİL, TOPLUMSAL BULUŞMA NOKTASI
FENIX sadece bir sergi mekânı değil. Giriş katında yer alan “Plein” adlı dev alan, halka açık ve ücretsiz bir buluşma noktası olarak tasarlandı. Burada dil kursları, dans gösterileri, yemek etkinlikleri ve pazarlar düzenleniyor.
Ayrıca, Türk mutfağından esinlenen “Anatolian Café & Bakery” ve İtalyan dondurmacılığını yaşatan Granucci Gelato da ziyaretçileri ağırlıyor. Yani burası, yalnızca göçü anlatan bir müze değil, göçmenlerin kültürünü yaşatan bir yaşam alanı.
FENIX’in içindeki Anatolian Café & Bakery, Anadolu’nun simit, börek, baklava ve ayran gibi tatlarını Rotterdam’a taşıyor.
TÜRK GÖÇÜNÜN 61 YILLIK SERÜVENİ
FENIX, 16 Mayıs 2025’te açıldı. Açılışın hemen ardından, 19 Ağustos 1964’te Türkiye’den Hollanda’ya başlayan göç serüveni burada sembolik bir anlamla anıldı. Çünkü Hollanda’daki Türkler, göçün en önemli aktörlerinden biri.
Bugün Rotterdam sokaklarında Türkçe duyduğumuzda, market raflarında simit gördüğümüzde ya da sokak köşelerinde Türk kahvesi içtiğimizde, bunun ardında 61 yıllık bir emek, alın teri ve uyum süreci yatıyor.
BİR HAFIZA, BİR TANIKLIK VE BİR GELECEK
Dünyada göç üzerine böylesine kapsamlı ve etkileyici başka bir müze yok. FENIX, sadece göçün tarihini değil, göçmenlerin acılarını, umutlarını ve yarattıkları yeni hayatları da görünür kılıyor.
Benim için ise bu müze, bir gazetecinin tanıklığının, bir fotoğrafçının kadrajının ve bir göçmenin hikâyesinin evrensel belleğe dâhil olmasının en somut örneğidir. Göçün acılarını ve umutlarını bir araya getiren bu mekân, sadece geçmişi değil geleceği de anlatıyor.
MÜZENİN KURULUŞU, AMACI VE MALİYETİNİN PERDE ARKASI
Kurucular ve Finansman
Müze, 2016 yılında hayırsever bir kuruluş olan Droom en Daad (Hayal ve Eylem) Vakfı tarafından başlatıldı. Vakfın başında, Amsterdam Rijksmuseum’un eski direktörü Wim Pijbes bulunuyor.
Finansman ise Hollanda merkezli Van der Vorm ailesi tarafından sağlandı. Aile, Holland–America Line gemicilik şirketiyle ilişkili olup, bu şirket göçmenlerin Avrupa’dan Amerika’ya taşınmasında önemli bir rol oynamıştır.
Yani girişimin tamamen kâr amacı gütmeyen, kültürel ve toplumsal bir misyona sahip olduğu ve hayırsever destekle finanse edildiği açıkça görülüyor.
NEDEN ESKİ BİR DEPO?
Müzenin yeri, Katendrecht yarımadasındaki eski Fenix depolarıdır. Bu yapı, 1923 yılında inşa edilmiş ve Holland–America Line’ın San Francisco depoları olarak hizmet vermiştir. Milyonlarca Avrupalı göçmen buradan gemilere binerek Amerika’ya yola çıkmıştır.
İkinci Dünya Savaşı’nda ve sonrasında yangınlarla zarar gören yapı, “yeniden doğuş” yani “Fenix” metaforunu taşıması açısından birebirdir. Hem tarihî mirasın korunmasına hem de yerin anlamına dayanarak göç temasını somutlaştıran güçlü bir mekân sunar.
MALİYETLİ RESTORASYON VE MİMARİ VİZYON
Fenix II deposu, 2018’de Droom en Daad Vakfı tarafından satın alındı. Ardından 2020’de yenileme çalışmaları başladı ve yerel Bureau Polderman ekibiyle yürütüldü.
Restorasyon sırasında: Eski beton iç yapı büyük ölçüde korunarak yeniden kullanıldı; cephe ve tavanlar camla değiştirildi. Böylece mekân hem ışık alan hem de modern bir görünüme kavuştu.
AMAÇ: GÖNÜLLÜLÜK MÜ, KAZANÇ MI?
Bu girişim, açıkça kâr amacı gütmeyen kültürel bir projedir.
Amaç, kâr elde etmek değil; göç deneyimlerini sanat ve mimari aracılığıyla görünür kılmak, insanileştirmek, duygusal bir bağ kurmak ve göçün evrensel olduğunu göstermektir.
Müze, göçmenlerin taşıdığı umut, zorunluluk, hasret gibi duyguları anlamak üzerine bir belleğe dönüşüyor. Müdire Anne Kremers’in vurguladığı gibi: “Göç, biyolojik bir ihtiyaçtır; politik değil, insanidir.”
Müzenin kuruluş süreci, Hollanda’daki güçlü hayırseverlik geleneğinin bir ürünü. 2016’da kurulan Droom en Daad Vakfı projeyi üstlendi, finansmanı ise Hollanda’nın köklü iş dünyası ailesi Van der Vormlar sağladı. Vakfın başında Rijksmuseum’un eski direktörü Wim Pijbes bulunuyor.
Vakıf Başkanı Wim Pijnes ve patron Nico van der Vorm
Müzenin adresi de tesadüf değildir. FENIX, 1923’te inşa edilen eski bir liman deposunda hayat buldu. Bu depo, 20’nci yüzyılın ilk yarısında Avrupa’dan Amerika’ya yola çıkan milyonlarca göçmenin kalkış noktasıydı. İkinci Dünya Savaşı’nda hasar gören ve yıllar içinde harabeye dönen yapı, yeniden dirilişi simgeleyen anlamıyla seçildi. Müzenin adı da buradan geliyor: “Küllerinden doğan Anka kuşu” yani Fenix.
Restorasyon için milyonlarca euro harcandı. 2018’de satın alınan depo, 2020’den itibaren yenileme çalışmalarına alındı.
Tüm bu çalışmalar, kâr amacıyla değil; göçün evrensel hikâyesini görünür kılmak ve insana dair ortak bir deneyimi paylaşmak için gerçekleştirildi. Müzenin yöneticileri, “Göç politik değil, insani bir olgudur” diyerek vizyonlarını ortaya koyuyor.
HOLLANDA’NIN EN ZENGİN AİLELERİNDEN VAN DER VORMLARIN SERVET HİKÂYESİ
Rotterdam’ın köklü ailelerinden Van der Vormlar, bugün 9 milyar euroyu aşan servetleriyle Hollanda’nın en zengin ikinci ailesi konumunda. İş dünyası dergisi Quote, ailenin sadece bir yıl içinde 200 milyon euro daha kazandığını yazdı. Peki bu dev servetin ardında nasıl bir hikâye var?
Kendir, kenevir ve keten lifinden ip, halat, kumaş üreten ve ticaretini yapan ‘Vlasçı’ (keten tüccarı) bir ailenin oğlu, Rotterdam’ın liman devi oldu.
Ailenin servetinin temelini atan Willem van der Vorm (1873-1957), aslında mütevazı bir kökene sahipti. Rotterdam yakınlarındaki IJsselmonde’da bir keten çiftçisinin oğlu olarak doğdu. 1890’da şansını denemek için Rotterdam’a taşındı. Önce çıraklık yaptı, sonra muhasebecilik eğitimi aldı ve Scheepvaart & Steenkolen Maatschappij (SSM) adlı kömür ve denizcilik şirketinde çalışmaya başladı.
Kısa sürede yükseldi, 1905’te şirketi devraldı ve kömür ticaretini büyüttü. 1930’larda şirketi gizli bir anlaşmayla satmasına rağmen, dışarıda hâlâ patron olarak görüldü. Satıştan elde ettiği sermayeyle arazi, sanat ve farklı iş alanlarına yatırım yaparak Rotterdam limanının en güçlü isimlerinden biri haline geldi.
HOLLAND AMERİKA LİJN İLE YÜKSELİŞ
1930’lu yıllarda Van der Vorm ailesi, Rotterdam ile Amerika arasında seferler yapan Holland Amerika Lijn (HAL) şirketine girdi. HAL’ı onlar kurmamıştı, ancak şirket iflasın eşiğine gelmişti. Willem’in de aralarında olduğu bir girişimci grubunun desteğiyle şirket kurtarıldı. Bu hamle aileye ciddi hisse ve yönetim kurulunda bir koltuk kazandırdı.
CRUISE TURİZMİ DÖNEMİ
1957’de çocuksuz Willem öldüğünde, servet yeğenlerine geçti. Yeğen Willy van der Vorm, 1960’ta HAL’ın başına geçti. Ancak o dönemde okyanus yolcu taşımacılığı, uçakların yükselişiyle cazibesini yitirmişti. Willy, şirketi batmaktan kurtarmak için yeni bir strateji geliştirdi: gemileri cruise turizmine yönlendirdi. Bu hamle, ailenin servetini korumasını sağladı. 1959’da inşa edilen SS Rotterdam gemisi, o dönemin sembolü oldu.
Willy’nin 1963’te ölümünden sonra görevi Nico van der Vorm devraldı. 1970’lerde büyük bir dönüşüm yaptı; yük taşımacılığını sattı, cruise işini büyüttü. Hatta Hollandalı mürettebatı daha ucuz Asyalı işçilerle değiştirdi. Şirketin merkezi de Rotterdam’dan ABD’ye taşındı.
1,2 MİLYAR GULDENLİK SATIŞ VE YATIRIM İMPARATORLUĞU
Baba Nico ve oğul Martijn van der Vorm
1988’de Nico ve oğlu Martijn, cruise işini Amerikalı bir rakibe sattı. Bu satıştan 1,2 milyar gulden (yaklaşık yarım milyar euro) gelir elde edildi. Ancak aile bu parayı harcamak yerine bir yatırım şirketine, yani HAL Investments’a dönüştürdü.
HAL Investments, denizcilik ve enerji şirketlerine yatırım yaptı. Daha sonra Pearle optik mağazaları alındı, bu girişim küresel GrandVision zincirine dönüştürüldü. 2015’te GrandVision borsaya açıldı, aile milyarlar kazandı. Sonraki yıllarda CoolBlue gibi popüler şirketlere ortak oldular, Eneco enerji şirketi için de adı geçen alıcılar arasında yer aldılar.
SERVET 16 KAT BÜYÜDÜ
Van der Vorm ailesinin başarısının sırrı, her dönemin koşuluna hızla uyum sağlamasında yatıyor. Rotterdam’ın liman gücünden, havacılığın deniz taşımacılığını bitirişine; cruise turizminin yükselişinden modern yatırım dünyasına kadar her değişime adapte oldular.
En önemlisi, elde ettikleri parayı savurganca harcamadılar; hep yeniden yatırım yaptılar. Bu sayede, 1988’de cruise işini sattıktan sonra aile servetini 16 kat artırmayı başardı.
Bugün Van der Vormlar, zaman zaman eleştirilen kararlarına rağmen, hâlâ Hollanda’nın en güçlü ve en zengin ailelerinden biri olarak dikkat çekiyor.
ZENGİNLİK PAYLAŞILINCA GÜZEL: VAN DER VORM AİLESİ 1000 YOKSUL AİLENİN BORCUNU DEFALARCA ÖDEDİ.
Düşünün ki, Hollanda’da binlerce kişi başını borçtan kaldıramıyor. Her ay kapılarına dayanan mektuplar, telefonlar, icralar… Hayatları kâbusa dönmüş. İşte tam bu noktada, Van der Vorm ailesi yeniden elini uzatıyor ve “Sen artık borçlu değilsin” diyor.
Evet, yanlış duymadınız. Felix Müzesi’nin kurucu ailesi Van der Vorm, geçmişteki üç yıl olduğu gibi, önümüzdeki üç yıl da 1000 ailenin borcunu tamamen silecek.
Aileye ait “Nieuw Vaarwater” (Yeni Akıntı) Vakfı, borçlu aileler adına alacaklılarla masaya oturuyor, pazarlık yapıyor. Sonra da aileye bağlı başka bir fon olan “Fonds de Loods”, borcun tamamını ödeyip dosyayı kapatıyor. Yani o aileler bir daha borç diye uyanmıyor sabahlara…
Van der Vorm ailesi aslında hayır işlerine yabancı değil. Daha önce Rotterdam’daki ünlü Boijmans van Beuningen Müzesi için kesenin ağzını açmışlardı. Yine enerji krizinde fatura ödeyemeyen binlerce dar gelirli aileye 15 milyon euro yardım etmişlerdi.
Çoğu zengin, bağışlarını reklam yapar gibi duyurur. Van der Vorm ailesi ise tam tersine, sessizce ve alçakgönüllülükle yapıyor yardımlarını…
Onlar için mesele şöhret değil, gerçekten ihtiyaç sahibine nefes aldırmak.
Bir yanda milyarlarca euroya sahip aileler… Diğer yanda üç kuruş borç yüzünden hayatı kararan insanlar… Van der Vorm ailesi işte bu uçurumu kapatmak için adım atıyor. Bu sadece 1000 ailenin değil, aslında tüm toplumun yükünü hafifletiyor.
Bazen zenginlik serveti artırmakla değil, paylaşmakla büyüyor.
Ve işte son nokta… Rotterdam’ın köklü Van der Vorm ailesi, sadece kültür ve sanata değil, en çaresiz anlarında insanlara da el uzatarak örnek bir tavır sergiliyor. Yüzlerce aileyi borç yükünden kurtarmak, yalnızca ekonomik bir destek değil; insanlığa bırakılmış bir umut mirasıdır.
**********************
EEN MIGRATIEMUSEUM ZONDER GELIJK IN DE WERELD: FENIX IN ROTTERDAM
Een geheugenplek geopend in het 61e jaar van de Turkse migratie.
In dit museum, dat tot stand kwam dankzij miljoenen euro’s van een filantropische familie, is ook ruimte voor Turkse migranten.
Dat enkele door mij gemaakte foto’s er te zien zijn, behoort tot de grootste trotsmomenten in mijn leven.
Door İlhan KARAÇAY:
Het in de Rotterdamse havenwijk Katendrecht verrijzende FENIX Museum of Migration is niet zomaar een museum, maar een groots geheugenhuis waarin de reizen, de hoop en de herinneringen van miljoenen mensen samenkomen. De openingsdatum was geen toeval: op 19 augustus werd hier het 61-jarig jubileum van de migratie vanuit Turkije naar Nederland gevierd en vond deze betekenisvolle gebeurtenis plaats.
Door juist op zo’n bijzondere datum de deuren te openen, toont FENIX de droevige én hoopvolle verhalen van migratie aan de bezoekers – en draagt het ook sporen van mijn leven en archief.
VAN DE HAVEN VAN MIGRATIE NAAR HET MUSEUM VAN MIGRATIE
De wijk Katendrecht, waar FENIX gevestigd is, was ooit de haven vanwaar miljoenen Europeanen naar Amerika vertrokken. De schepen die hier aanlegden, brachten families naar nieuwe continenten, gedreven door de hoop op een beter bestaan. Deze historische context maakt dat het thema migratie bijna als een lotsbestemming in dit museum is verweven.
Het gebouw werd herontworpen door MAD Architects onder leiding van de Chinese architect Ma Yansong. Een van de meest opvallende elementen is de dubbele spiraaltrap van wel 30 meter hoog, de “Tornado” genaamd. Dit architectonische kunstwerk symboliseert de complexiteit, de cycli en de opwaartse beweging van migratie.
ZALEN VOL MIGRATIEVERHALEN
Een van de meest indrukwekkende onderdelen van het museum is het “Labyrint van Koffers”. Meer dan 2.000 koffers, geschonken vanuit de hele wereld, worden er samen met de verhalen van hun eigenaars tentoongesteld. Achter elke koffer schuilt een familie, een reis, een hoop, en soms ook een verdriet. Terwijl bezoekers door dit labyrint dwalen, worden zij getuigen van de gezamenlijke reis van de mensheid.
Een andere opvallende tentoonstelling is “The Family of Migrants”. Geïnspireerd door de beroemde tentoonstelling van Edward Steichen, wordt hier met honderden foto’s uit verschillende tijden en regio’s een brede visuele archiefcollectie van migratie getoond.
En precies hier komt mijn persoonlijke verhaal naar voren. Want tussen de geëxposeerde beelden bevinden zich ook foto’s die ikzelf heb gemaakt.
MIJN GEVOELENS BIJ HET FOTOGRAFEREN
Voor mij was fotografie niet slechts het vastleggen van een beeld; het was het vereeuwigen van de geest van een tijdperk, de opwinding van een gemeenschap, de hoop in een gezicht of het verdriet in een blik.
Toen ik in het verleden de sociale, culturele, sportieve en religieuze activiteiten van de Turkse gemeenschap in Nederland fotografeerde, leek het alsof ik deelgenoot werd van hun levens. De uitbundigheid van jongeren op een bruiloft, het delen van de iftar tijdens een ramadanavond, de energie van kinderen die zich op een voetbalveld in het zweet werkten, of de spanning van artiesten die optraden tijdens een cultuurfestival – al deze momenten ving ik met mijn lens, en tegelijkertijd graveerde ik ze in mijn eigen hart.
Elke foto betekende het toevertrouwen van een herinnering aan de toekomst. Steeds voelde ik diep vanbinnen: “Wat ik vandaag vastleg, zal morgen een document in het collectieve geheugen zijn.”
DE REIS VAN MIJN FOTO’S NAAR DE TENTOONSTELLING
Jaren gingen voorbij. De 15.000 foto’s die ik in de loop der tijd verzamelde, behoorden inmiddels niet alleen meer aan mij toe, maar aan het collectieve geheugen van de gemeenschap. Sommige van deze foto’s werden eerst getoond tijdens tentoonstellingen van het Atlas Cultural Center in zowel Turkije als Nederland. Getuige zijn van de emotionele momenten die mensen beleefden toen zij beelden uit hun eigen verleden zagen, schonk mij een onbeschrijfelijke vreugde.
De circa 15.000 foto’s die ik aan het Atlas Cultural Center heb gegeven, kwamen voort uit de beelden die ook op de hierboven getoonde krantenknipsels te zien zijn. De originelen daarvan werden zowel in Nederland als in Turkije tentoongesteld.
En nu zijn enkele van die foto’s ook te zien in het FENIX Museum of Migration. Dat mijn beelden deel uitmaken van de visuele vertelling van de wereldwijde migratiegeschiedenis in de zalen van dit immense museum, is één van de grootste trotsmomenten in mijn leven.
Voor mij zijn deze beelden niet enkel het werk van een journalist en fotograaf, maar ook de spiegel van een gemeenschap die migratie zelf heeft doorgemaakt. De trots, de heimwee, de vreugde en het verdriet op de gezichten van mensen zijn via mijn lens veranderd in een universeel geheugen. En deel uitmaken van dat geheugen is de meest betekenisvolle beloning van mijn leven geworden.
GEEN MUSEUM, MAAR EEN MAATSCHAPPELIJK ONTMOETINGSPUNT
FENIX is niet slechts een tentoonstellingsruimte. De grote open ruimte op de begane grond, “Plein” genaamd, werd ontworpen als een publieke ontmoetingsplek die gratis toegankelijk is. Hier worden taalcursussen, dansvoorstellingen, culinaire evenementen en markten georganiseerd.
Daarnaast ontvangen de bezoekers er ook de “Anatolian Café & Bakery”, geïnspireerd door de Turkse keuken, en Granucci Gelato, dat de Italiaanse ijstraditie levend houdt. Het is dus niet alleen een museum dat migratie vertelt, maar ook een leefruimte waar de cultuur van migranten verder leeft.
In het Anatolian Café & Bakery binnen FENIX worden smaken uit Anatolië naar Rotterdam gebracht, zoals simit, börek, baklava en ayran.
VERHAAL VAN 61 JAAR TURKSE MIGRATIE
FENIX werd op 16 mei 2025 geopend. Kort daarna werd hier op 19 augustus de symbolische herdenking gehouden van het migratieverhaal dat in 1964 begon met de komst van Turken naar Nederland. Want de Turken in Nederland behoren tot de belangrijkste actoren van de migratie.
Wanneer we vandaag de dag Turks horen op de straten van Rotterdam, simit zien in de schappen van de supermarkt, of Turkse koffie drinken op een straathoek, dan ligt daarachter een proces van 61 jaar vol inzet, arbeid en integratie.
EEN GEHEUGEN, EEN GETUIGENIS EN EEN TOEKOMST
Er bestaat nergens ter wereld een ander museum over migratie dat zo uitgebreid en indrukwekkend is. FENIX laat niet alleen de geschiedenis van migratie zien, maar ook de pijn, de hoop en de nieuwe levens die migranten hebben opgebouwd.
Voor mij is dit museum het meest tastbare voorbeeld van hoe de getuigenis van een journalist, de lens van een fotograaf en het verhaal van een migrant deel worden van het universele geheugen. Deze plek, die de pijn en de hoop van migratie samenbrengt, vertelt niet enkel het verleden, maar ook de toekomst.
Het FENIX in Rotterdam is méér dan een migratiemuseum; het is het museum van de mensheid.
DE ACHTERGROND VAN DE OPRICHTING, HET DOEL EN DE KOSTEN VAN HET MUSEUM
Oprichters en financiering
Het museum werd in 2016 opgestart door de filantropische stichting Droom en Daad. Aan het hoofd staat Wim Pijbes, de voormalige directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam.
De financiering kwam van de in Nederland gevestigde familie Van der Vorm. Deze familie was verbonden aan de rederij Holland–America Line, een bedrijf dat een belangrijke rol speelde bij het vervoer van migranten van Europa naar Amerika.
Hieruit blijkt duidelijk dat het initiatief volledig non-profit is, met een culturele en maatschappelijke missie, mogelijk gemaakt door filantropische steun.
WAAROM EEN OUD PAKHUIS?
De locatie van het museum is het oude Fenixpakhuis op het schiereiland Katendrecht. Dit gebouw werd in 1923 gebouwd en deed dienst als San Francisco-pakhuis van de Holland–America Line. Miljoenen Europese migranten scheepten zich hier in om naar Amerika te vertrekken.
Het gebouw, dat tijdens en na de Tweede Wereldoorlog door branden werd beschadigd, draagt het perfecte symbool van “wedergeboorte” de feniks. Het biedt een krachtige plek die zowel erfgoed behoudt als de betekenis van de plek concreet maakt binnen het thema migratie.
KOSTBARE RESTAURATIE EN ARCHITECTONISCHE VISIE
Het Fenix II-pakhuis werd in 2018 door de Droom en Daad Stichting gekocht. In 2020 begonnen de renovatiewerken, in samenwerking met het lokale Bureau Polderman.
Tijdens de restauratie bleef de oude betonnen binnenstructuur grotendeels behouden en hergebruikt, terwijl gevels en daken werden vervangen door glas. Zo ontstond een lichte en moderne uitstraling.
DOEL: VRIJWILLIGHEID OF WINST?
Dit project is onmiskenbaar een non-profit cultureel initiatief. Het doel is niet winst maken, maar migratie-ervaringen zichtbaar maken via kunst en architectuur, ze menselijker en invoelbaar te maken, en te tonen dat migratie universeel is.
Het museum wordt een geheugenplek die draait om gevoelens van hoop, noodzaak en heimwee die migranten met zich meedragen. Zoals directrice Anne Kremers benadrukt: “Migratie is een biologische noodzaak; niet politiek, maar menselijk.”
Het oprichtingsproces is een product van de sterke filantropische traditie in Nederland. De in 2016 opgerichte Droom en Daad Stichting nam het project op zich, terwijl de financiering kwam van de vooraanstaande ondernemersfamilie Van der Vorm. Aan het hoofd van de stichting staat de oud-directeur van het Rijksmuseum, Wim Pijbes.
Voorzitter Wim Pijbes en mecenas Nico van der Vorm
De keuze voor de locatie is geen toeval. FENIX vond onderdak in een oud havenpakhuis uit 1923. Dit gebouw was in de eerste helft van de 20e eeuw het vertrekpunt voor miljoenen migranten die vanuit Europa naar Amerika reisden. Na de schade in de Tweede Wereldoorlog en de latere verloedering kreeg het gebouw een nieuwe betekenis: die van heropstanding. Vandaar ook de naam van het museum: “Feniks – de vogel die uit zijn as herrijst.”
Voor de restauratie werden miljoenen euro’s geïnvesteerd. Het pakhuis werd in 2018 gekocht en vanaf 2020 grondig gerenoveerd. Al deze inspanningen werden niet gedaan om winst te maken, maar om het universele verhaal van migratie zichtbaar te maken en een gedeelde menselijke ervaring te delen. De bestuurders van het museum benadrukken: “Migratie is geen politiek fenomeen, maar een menselijke realiteit.”
DE RIJKDOMSGESCHIEDENIS VAN DE FAMILIE VAN DER VORM, ÉÉN VAN NEDERLANDS RIJKSTE FAMILIES
De Rotterdamse familie Van der Vorm staat tegenwoordig met een vermogen van meer dan 9 miljard euro op de tweede plaats van rijkste families in Nederland. Het zakenblad Quote schreef dat de familie in slechts één jaar tijd nog eens 200 miljoen euro rijker werd. Maar wat schuilt er achter dit enorme vermogen?
De grondlegger van het familiefortuin, Willem van der Vorm (1873–1957), had eigenlijk een bescheiden achtergrond. Hij werd geboren in IJsselmonde als zoon van een vlasboer, die hennep- en vlasvezels verwerkte tot touw, koorden en stoffen.
In 1890 verhuisde Willem naar Rotterdam om zijn geluk te beproeven. Eerst werkte hij als leerling, daarna volgde hij een opleiding boekhouden en vond een baan bij de Scheepvaart & Steenkolen Maatschappij (SSM), een kolen- en scheepvaartbedrijf.
Hij klom snel op, nam het bedrijf in 1905 over en breidde de kolenhandel uit. Hoewel hij het bedrijf in de jaren ’30 via een geheime overeenkomst verkocht, bleef hij voor de buitenwereld de baas. Met het kapitaal dat hij verdiende investeerde hij in grond, kunst en diverse ondernemingen, waardoor hij één van de machtigste figuren van de Rotterdamse haven werd.
DE OPKOMST MET DE HOLLAND AMERICA LIJN
In de jaren ’30 stapte de familie Van der Vorm in bij de Holland America Lijn (HAL), die passagiers vervoerde tussen Rotterdam en Amerika. De familie had het bedrijf niet opgericht, maar HAL stond op de rand van faillissement. Dankzij de steun van Willem en een groep investeerders werd de rederij gered, wat de familie een aanzienlijk aandelenpakket en een zetel in de raad van bestuur opleverde.
HET TIJDPERK VAN CRUISETOERISME
Toen Willem in 1957 kinderloos overleed, ging het vermogen naar zijn neven. Willy van der Vorm werd in 1960 voorzitter van HAL. Maar in die tijd verloor de trans-Atlantische scheepvaart snel terrein aan de luchtvaart.
Om het bedrijf te redden, ontwikkelde Willy een nieuwe strategie: de schepen inzetten voor cruisetoerisme. Deze keuze zorgde ervoor dat het familiefortuin behouden bleef. Het in 1959 gebouwde schip SS Rotterdam werd hét symbool van die periode.
Na Willy’s dood in 1963 nam Nico van der Vorm het roer over. In de jaren ’70 maakte hij een grote transformatie: hij verkocht de vrachtdivisie en breidde de cruiseactiviteiten uit. Hij verving zelfs het dure Nederlandse personeel door goedkopere Aziatische arbeiders en verhuisde het hoofdkantoor van Rotterdam naar de VS.
DE VERKOOP VAN 1,2 MILJARD GULDEN EN EEN INVESTERINGSIMPERIUM
Vader Nico en zoon Martijn van der Vorm
In 1988 verkochten Nico en zijn zoon Martijn de cruiseactiviteiten aan een Amerikaanse concurrent. Deze verkoop bracht 1,2 miljard gulden (ongeveer een half miljard euro) op. In plaats van het geld uit te geven, richtte de familie het investeringsbedrijf HAL Investments op.
HAL Investments investeerde in scheepvaart en energiebedrijven. Later kochten ze de brillenketen Pearle, die uitgroeide tot de wereldwijde keten GrandVision. Toen GrandVision in 2015 naar de beurs ging, verdiende de familie miljarden. In de daaropvolgende jaren werden ze ook aandeelhouder in populaire bedrijven als CoolBlue, en behoorden ze tot de kandidaat-kopers van energiebedrijf Eneco.
EEN VERMOGEN DAT 16 KEER GROEIDE
Het geheim van het succes van de familie Van der Vorm ligt in hun vermogen zich telkens aan te passen aan de omstandigheden van de tijd. Van de kracht van de Rotterdamse haven, via de neergang van de scheepvaart door de luchtvaart, tot de opkomst van cruisetoerisme en de moderne investeringswereld – telkens vonden ze een nieuwe koers.
Het allerbelangrijkste: ze gaven hun verdiende geld niet roekeloos uit, maar investeerden steeds opnieuw. Daardoor slaagde de familie erin om hun vermogen sinds de verkoop van de cruiseactiviteiten in 1988 zestien keer te laten groeien.
Vandaag de dag geldt de familie Van der Vorm, ondanks soms bekritiseerde beslissingen, nog steeds als één van de machtigste en rijkste families van Nederland.
RIJKDOM IS MOOI WANNEER ZE WORDT GEDEELD:
DE FAMILIE VAN DER VORM BETAALDE HERHAALD 1000 SCHULDENLASTIGE GEZINNEN VRIJ
Stelt u zich voor: duizenden mensen in Nederland die gebukt gaan onder schulden. Elke maand weer brieven, telefoontjes, deurwaarders… Hun leven verandert in een nachtmerrie. En precies op dat punt steekt de familie Van der Vorm opnieuw de helpende hand uit en zegt: “Jij hebt geen schulden meer.”
Ja, u leest het goed. De familie Van der Vorm, de oprichters van het FENIX Museum, zal – net zoals de afgelopen drie jaar – ook de komende drie jaar de schulden van 1.000 gezinnen volledig kwijtschelden.
Hun stichting “Nieuw Vaarwater” (Nieuwe Stroming) gaat namens de schuldenaren om de tafel met de schuldeisers en onderhandelt. Vervolgens betaalt een ander fonds van de familie, “Fonds de Loods”, de schuld volledig af en wordt het dossier gesloten. Voor die gezinnen betekent dit dat ze nooit meer wakker hoeven te worden met de last van schulden…
De familie Van der Vorm is bepaald geen vreemdeling op het gebied van liefdadigheid. Eerder trokken zij royaal de beurs voor het beroemde Boijmans Van Beuningen Museum in Rotterdam. Tijdens de energiecrisis schonken ze bovendien 15 miljoen euro om duizenden gezinnen met lage inkomens te helpen bij het betalen van hun rekeningen.
Veel rijken kondigen hun donaties aan alsof het reclame betreft. Maar de familie Van der Vorm doet het juist in stilte en met bescheidenheid. Voor hen draait het niet om roem, maar om werkelijk ademruimte te geven aan mensen in nood.
2 Yorumlar
Ahmet oflazoğlu
28 Ağustos 2025 üzerinde 09:44 de
Teşekkür ederim bu deyrli bilgileri bizlere aktardığı için
Teşekkür ederim bu deyrli bilgileri bizlere aktardığı için
Ben de ilginiz için teşekkür ederim.