‘Savaşzede’ Ukraynalılar’a kapılar açıldı, ‘Depremzede’ Türkler’e kapılar duvar oldu.

Hollanda’nın çifte standart uygulamasından iki örnek:
1- Türk olduğunu söyleyen 5 yaşında bir çocuk, polis korumasına alındı.
2- 4 çocuklu Zeynep ve eşine ‘Size yardım edemeyiz’ denildi.

Aynı ülke, iki ayrı refleks: Sistem nerede esniyor? Hukuk mu, insanlık mı?

(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)

Değerli okurlarım,

Bugün sizlere Hollanda’da yaşanmış, zamanla unutulması beklenirken aksine daha da ağırlaşan iki ayrı hikâyeyi anlatacağım.
Biri, gülümsetmesi gerekirken insanın boğazında düğüm bırakan trajikomik bir olay.
Diğeri ise, adı konulmamış bir dram ve sessizliğe terk edilmiş bir çaresizlik.

Aradan yıllar geçmiş olsa da, bu iki olay hâlâ vicdanları rahatsız ediyor.
Çünkü her ikisi de aynı soruya çıkıyor: Hukuk mu ağır bastı, yoksa insanlık mı geri çekildi?

Sizlere önce, “Türk’üm” diyen 5 yaşındaki bir çocuğun trajikomik ama bir o kadar da düşündürücü hikâyesiyle başlayalım.

HOLLANDA’DA “DEPREMZEDE” OLDUĞUNU SÖYLEYEN ÇOCUK VE CEVAPSIZ SORULAR

2023 yılının Mayıs ayında Maastricht kentinde yaşanan bir olay, ilk bakışta vicdanları sızlatan bir “depremzede çocuk” hikâyesi olarak kamuoyuna yansıdı. Polis, kent merkezinde tek başına dolaşan 5 yaşında bir çocuğu bulmuştu. Çocuk Türkçe konuşuyor, kendisini “depremzede” olarak tanımlıyor, anne ve babasının Türkiye’de depremde yaralandığını söylüyordu.

Haber hızla yayıldı. Fakat günler geçtikçe, hikâyenin kendisinden çok eksikleri konuşulmaya başlandı. Çünkü bu kadar küçük bir çocuğun kurduğu söylenen anlatı, bazı yönleriyle fazla “derli toplu” görünüyordu ve en önemlisi olayın kilit ayrıntıları kamuoyuna açıklanmıyordu.

Bu dosyada kesin olarak bildiğimiz tek şey şudur: Gerçek hikâye kamuoyuna anlatılmadı.

5 YAŞINDA BİR ÇOCUK NEYİ, NASIL ANLATIR?

Çocuk psikolojisi konusunda uzman olan herkes bilir: Bu yaş grubundaki çocuklar soyut kavramları kendi başına üretmez, çoğunlukla duyduklarını tekrar eder.

Bu nedenle “depremzede” gibi soyut ve politik çağrışımı olan bir kavramın kullanılması, anne ve babanın yaralanması gibi ayrıntılı bir çerçeve kurulması, mağduriyet vurgusunun belirgin oluşu ister istemez soru doğuruyor. Bu bir suçlama değildir. Ancak bu anlatı, bir çocuğun kendiliğinden kuracağı basit bir cümleden çok, kendisine öğretilmiş ya da aktarılmış bir hikâye ihtimalini düşündürüyor.

HOLLANDA’YA NASIL GELDİ?

Asıl kritik soru burada başlıyor. Beş yaşındaki bir çocuk, refakatsiz şekilde bir ülkeden diğerine kendiliğinden geçemez. Uçak yolculuğu, sınır kontrolü, kimlik ve refakat prosedürleri gibi aşamalar, tek başına aşılabilecek engeller değildir.

Bu gerçek, şu ihtimali güçlendiriyor: Çocuk, birileri tarafından Hollanda’ya getirildi.

Peki bu kişiler kimdi?
Neredeydiler?
Ve neden kamuoyuna tek bir net bilgi verilmedi?

YETKİLİLERİN SESSİZLİĞİ

Olayın en dikkat çekici taraflarından biri, açıklama eksikliğiydi. Normal şartlarda Hollanda, refakatsiz çocuk vakalarında sürecin çerçevesini kamuoyuna anlatır. Polis, sosyal hizmetler ve çocuk koruma birimleri en azından temel bilgi verir.

Bu dosyada ise “inceleniyor” dendi, “detay verilmiyor” denildi ve konu kısa sürede gündemden düştü. Bu sessizlik, çoğu zaman hukuki ya da politik hassasiyetlere işaret eder. Fakat kamuoyu açısından ortaya çıkan tablo şudur: Koruma mekanizması devreye girdi ama olayın bütün resmi karanlıkta kaldı.

TÜRKİYE VATANDAŞI OLMADIĞI BİLGİSİ

Daha sonra basına yansıyan bir başka bilgi, anlatıyı iyice karmaşık hale getirdi. Çocuğun Türkiye vatandaşı olmadığı belirtildi.

Bu durumda soru büyüyor:
Eğer çocuk Türkiye’den gelmediyse, deprem hikâyesi nereden çıktı?

Bu tür çelişkiler, basit bir yanlış anlaşılmadan çok, henüz bilinmeyen bir arka plan olduğu ihtimalini güçlendiriyor.

ÇOCUKLAR VE İLTİCA SENARYOLARI

Avrupa’da uzun süredir bilinen bir gerçek var: İltica ve koruma süreçlerinde çocuk figürü, kamuoyunun duygusal refleksini en hızlı harekete geçiren unsurdur. Bu bir itham değildir. Geçmişte farklı ülkelerde belgelenmiş örneklerin varlığı bilinir.

Bu olayda sorgulanması gereken çocuk değildir. Asıl sorgulanması gereken, onu bu hikâyenin içine sokan yetişkinlerdir. Çünkü ortada bir çocuk var ve bu çocuk büyük ihtimalle kendi yaşının ve bilincinin çok üzerinde bir yük taşıyor.

Benim gazetecilik görevim, aslında o anda devreye girmeliydi. Fakat bu haberi, dostum Veyis Güngör’ün gönderdiği bir TV haber klibinden yeni duydum. Şimdi gazetecilik, tam da burada başlamalı. Duygusal manşetlerin değil, cevapsız soruların peşinden giderek.

DEPREM SONRASI HOLLANDA’DAKİ EBEVEYNLERİNİN YANINA GÖÇ EDEN ZEYNEP’İN HİKÂYESİ

Sabahın 04.17’siydi. Zeynep, eşi ve dört çocuğuyla birlikte Türkiye’de depremin merkez üssüne yakın bir kentte uykudaydı. Bir anda her şey sarsılmaya başladı. Zeynep o anı hemen tanıdı. Bu bir depremdi.

Çocuklarını uyandırdı. Eşi yalnızca üzerindeki kıyafetle dışarı çıkabildi. Hayatta kaldılar. Ama evleri artık yoktu.

Aylar sonra bu kez başka bir belirsizlikle karşı karşıyalar. Depremden sonra anne ve babasının yaşadığı Hollanda’ya gelmeyi başaran Zeynep ve ailesi, bugün burada bazen anne ve babasının evinde, bazen de akraba ve tanıdıkların yanında barınarak yaşamaya çalışıyor. Hollanda makamlarına yaptıkları “depremzede” yardım talebi ise karşılıksız kalmış durumda.

Zeynep, eşi Cihangir ve çocukları Rafi, Yusuf, Erva ve Muhammed, başlarını sokacak bir yuva arayışına devam ediyor.

6 Şubat 2023’te Türkiye’de yaşanan büyük depremler, yalnızca enkaz altında kalan hayatları değil, sınırları aşan bir belirsizliği de beraberinde getirdi. Bu belirsizliğin Hollanda’ya uzanan örneklerinden biri de Zeynep ailesinin yaşadıklarıdır. Ancak bu talep karşılık bulmamıştır.

YARDIM NEDEN GELMEDİ?

Hollanda makamlarının yaklaşımı nettir: Deprem Türkiye’de yaşanmıştır ve Hollanda hukukunda, başka bir ülkede meydana gelen doğal afet nedeniyle gelen kişiler için tanımlanmış özel bir “depremzede statüsü” bulunmamaktadır.

Bu nedenle aile mülteci sayılmamış, geçici koruma kapsamına alınmamış, otomatik barınma ya da sosyal destek hakkı doğmamıştır.

Yasal çerçeve açısından bakıldığında, bu tutumun hukuki dayanağı vardır. Ancak mesele tam da burada bitmemektedir.

SAVAŞZEDE VAR, DEPREMZEDE YOK MU?

Zeynep, eşi ve çocukları gündüzlerini sokakta, gecelerini ise bir akraba evinde geçiriyor.

Aynı dönemde Hollanda, Ukrayna’daki savaşın ardından on binlerce kişiye kapılarını açmış, barınma ve sosyal destek mekanizmalarını hızla devreye sokmuştur. Ukrayna’dan gelenler için Avrupa Birliği düzeyinde alınan kararlar doğrultusunda geçici koruma statüsü tanınmıştır.

Burada kamuoyunun aklına gelen soru şudur: Savaştan kaçanlar için gösterilen bu insani refleks, neden depremden kaçanlar için gösterilmemiştir?

Hukuki gerekçeler anlaşılabilir olabilir. Ancak insani farkın bu kadar keskin çizilmesi, tartışmayı kaçınılmaz kılmaktadır.

HOLLANDA HALKI NEDEN SESSİZ?

Hollanda toplumu, yardım kampanyalarına duyarlılığıyla bilinir. Türkiye’deki deprem sonrası da geniş çaplı bağışlar yapılmış, sivil toplum kuruluşları harekete geçmiştir.

Buna rağmen, Hollanda’ya gelen ve bizzat bu ülkede yardım talep eden depremzedeler söz konusu olduğunda, toplumdan güçlü bir tepki ya da kamusal tartışma yükselmemiştir.

Bu sessizlik de başka bir soruyu doğuruyor: Yardım, ancak uzaktan mı anlamlıdır? Mağduriyet kapının önüne geldiğinde mi görünmez olmaktadır?

YASALAR EL VERMİYORSA, İNSANİ BİR İSTİSNA MÜMKÜN MÜYDÜ?

Bu haber, Hollanda’nın yasalarını ihlal etmesini savunmuyor. Ancak şu soruyu sormadan da geçemiyor: “Hukuk izin vermiyorsa bile, neden özel ve insani bir istisna düşünülmedi?”

Geçici barınma, sınırlı süreli destek ya da sembolik bir insani jest bile gündeme gelmemiştir.

Zeynep ailesinin dosyasında kesin olarak bildiğimiz şudur: Depremzede olduklarını söyleyerek yardım talep etmişler ama bu talep karşılıksız kalmıştır.

Bu durum hukuken açıklanabilir ama insani açıdan tartışmalıdır.

ŞİMDİ GELELİM BU İKİ OLAYIN ANALİZİNE

Bu iki dosya yan yana konulduğunda, tablo daha netleşiyor.

Maastricht’teki dosyada devlet hızlı hareket ediyor. Polis, sosyal hizmetler ve çocuk koruma birimleri devreye giriyor. Çocuk korunuyor, sistem işletiliyor. Refakatsiz bir çocuk söz konusu olduğunda Hollanda, hukuk ve insanilik arasında tereddüt etmiyor.

Zeynep dosyasında ise hukuk duvarı yükseliyor. Aile birlikte, açık bir mağduriyetle yardım istiyor. Ancak “hukuki statü yok” gerekçesiyle kapılar kapanıyor.

HOLLANDA’YA NASIL GELDİ?

Maastricht dosyasının en kritik sorusu, hâlâ aynı yerde duruyor: Beş yaşındaki bir çocuk Hollanda’ya nasıl geldi?

Bu soru, duygusal başlıklarla geçiştirilemez. Çünkü bu sorunun cevabı, aynı zamanda olayın gerçek hikâyesini de belirleyecektir. Çocuğun kim tarafından getirildiği, hangi koşullarda bulunduğu ve neden kamuoyuna açık bir çerçeve sunulmadığı açıklığa kavuşmadan, dosya yalnızca merak değil aynı zamanda vicdan yükü olarak kalacaktır.

BU DOSYADA DEVLET NEDEN DEVREYE GİRDİ?

Devletin devreye girmesi doğrudur. Bir çocuğun korunması tartışma konusu olamaz. Burada tartışma konusu olan şey, müdahalenin kendisi değil, olayın bütün çerçevesinin karanlıkta kalmasıdır.

Şeffaflık eksikliği, soruları çoğaltır. Sorular çoğaldıkça, en çok çocuklar zarar görür.

ÇOCUKLAR, MAĞDURİYET VE SESSİZ KALAN SORULAR

Bu dosyada çocuk, bir tartışmanın nesnesi değildir. O, korunması gereken bir bireydir. Asıl mesele, yetişkinlerin kurduğu ya da kurmak zorunda bıraktığı anlatının nereye oturduğudur.

Eğer bir anlatı, sistemi harekete geçiren ana unsur haline geliyorsa, o zaman konuşulması gereken şey yalnızca hukuk değildir. İnsani refleksi hangi hikâyenin tetiklediği de konuşulmalıdır.

İKİ DOSYA, TEK SORU

Zeynep dosyasında hukuk katı bir duvar gibi duruyor. Maastricht dosyasında ise hukuk esniyor ve insanilik öne çıkıyor.

Bu iki dosya yan yana geldiğinde, şu sorudan kaçmak mümkün değildir: Hollanda’da koruma ve yardım, kime, hangi koşulda ve hangi anlatıyla sağlanmaktadır?

Bu soru, ne Zeynep ailesini suçlamak içindir ne de Maastricht’teki çocuğu. Bu soru, sistemin kendisine yöneliktir.

HUKUK MU, İNSANİLİK Mİ, YOKSA ANLATI MI?

Zeynep dosyası ile Maastricht dosyası birlikte okunduğunda, ortada basit bir yardım tartışmasından daha fazlası olduğu görülür.

Birinde depremden kaçan bir aile var. Anne, baba ve dört çocuk var. Açık bir mağduriyet var.
Diğerinde yalnız bir çocuk var. Parçalı ve çelişkili görünen bir hikâye var. Cevapsız sorular var.

Buna rağmen koruma refleksi ikinci dosyada güçlü, birincide ise neredeyse yok.

Bu tablo, yardımın ve korumanın yalnızca hukuki statüyle değil, mağduriyetin nasıl “görünür” hale geldiğiyle de ilişkili olduğunu düşündürüyor.

Eğer yardım, yalnızca doğru hukuki başlık altında ya da doğru duygusal çerçeveyle mümkün oluyorsa, ortada bir insanilikten çok bir mekanizma sorunu vardır.

Bu iki dosya, tam da bu nedenle önemlidir. Çünkü bazen gazeteciliğin görevi cevap vermek değil, aynı soruyu doğru yere ve yüksek sesle sormaktır.

ZEYNEP DOSYASIYLA YAN YANA KOYDUĞUMUZDA…

Şimdi iki dosyayı yan yana koymak kaçınılmazdır.

Zeynep dosyasında depremden kaçan bir aile, çocuklarıyla birlikte yardım talep ediyor ve “hukuki statü yok” gerekçesiyle karşılık alamıyor.

Maastricht dosyasında ise “depremzede” olduğunu söyleyen bir çocuk için devletin tüm koruma mekanizmaları devreye giriyor.

Buradaki fark şudur: Birinde aile vardır, diğerinde yalnız bir çocuk vardır. Hollanda hukukunda bu fark belirleyicidir.

Ama okurun zihninde kalan asıl soru şudur: “Aynı ülkede, aynı acıya bakan göz neden iki farklı tepki veriyor?”

Bu sorunun cevabı verilmedikçe, bu iki dosya kapanmış sayılmayacaktır.

                               ***************

NEDERLAND ZET ‘AARDBEVINGSSLACHTOFFER’ EN ‘OORLOGSSLACHTOFFER’ NIET OP DEZELFDE SCHAAL

Voor Oekraïense oorlogsslachtoffers gingen de deuren open, voor Turkse aardbevingsslachtoffers werden het muren.

Twee voorbeelden van het Nederlandse dubbele standaard:
Een vijfjarig kind dat zegt Turks te zijn, wordt onder politiebescherming geplaatst.
Zeynep en haar man met vier kinderen krijgen te horen: “Wij kunnen u niet helpen.”

Hetzelfde land, twee verschillende reflexen. Waar buigt het systeem? Bij het recht of bij de menselijkheid?

Geachte lezers,

Vandaag wil ik u twee afzonderlijke verhalen vertellen die zich in Nederland hebben afgespeeld. Verhalen waarvan werd verwacht dat ze met de tijd zouden worden vergeten, maar die integendeel alleen maar zwaarder zijn gaan wegen.

Het ene verhaal is tragikomisch en zou eigenlijk een glimlach moeten oproepen, maar laat vooral een knoop in de keel achter. Het andere is een naamloze tragedie en een wanhoop die aan de stilte is overgelaten.

Ook al zijn er inmiddels jaren verstreken, beide verhalen blijven het geweten prikkelen. Omdat ze uiteindelijk op dezelfde vraag uitkomen: woog het recht zwaarder of trok de menselijkheid zich terug?

Laten we beginnen met het tragikomische maar tegelijk verontrustende verhaal van een vijfjarig kind dat zegt: “Ik ben Turks.”

HET KIND IN NEDERLAND DAT ZEGT ‘AARDBEVINGSSLACHTOFFER’ TE ZIJN EN DE ONBEANTWOORDE VRAGEN

In mei 2023 vond in de stad Maastricht een incident plaats dat aanvankelijk als een aangrijpend verhaal van een “aardbevingsslachtoffer” in de media verscheen. De politie trof in het stadscentrum een vijfjarig kind aan dat alleen rondliep. Het kind sprak Turks, omschreef zichzelf als “aardbevingsslachtoffer” en vertelde dat zijn ouders in Turkije bij de aardbeving gewond waren geraakt.

Het nieuws verspreidde zich snel. Maar naarmate de dagen verstreken, ging het gesprek minder over het verhaal zelf en meer over wat ontbrak. Want het relaas dat aan zo’n jong kind werd toegeschreven, leek op sommige punten opvallend samenhangend. Belangrijker nog: cruciale details van de zaak werden niet met het publiek gedeeld.

In dit dossier weten we één ding zeker: het ware verhaal is nooit openbaar gemaakt.

WAT KAN EEN VIJFJARIG KIND WEL OF NIET VERTELLEN?

Iedereen die verstand heeft van kinderpsychologie weet dat kinderen van deze leeftijd geen abstracte begrippen zelfstandig ontwikkelen. Meestal herhalen zij wat zij hebben gehoord.

Het gebruik van een abstract en beladen begrip als “aardbevingsslachtoffer”, het noemen van gewonde ouders en het duidelijke kader van slachtofferschap roept daarom vragen op. Dit is geen beschuldiging. Maar het doet vermoeden dat dit verhaal eerder is aangeleerd of doorgegeven dan spontaan door een kind is bedacht.

HOE IS HET KIND IN NEDERLAND TERECHTGEKOMEN?

Hier begint de meest cruciale vraag. Een vijfjarig kind kan niet zelfstandig en zonder begeleiding van het ene land naar het andere reizen. Vliegreizen, grenscontroles, identiteits- en begeleidingsprocedures zijn geen obstakels die een kind alleen kan overwinnen.

Deze realiteit versterkt één mogelijkheid: het kind is door iemand naar Nederland gebracht.

Maar door wie?
Waar bevonden deze personen zich?
En waarom is hierover nooit duidelijke informatie aan het publiek verstrekt?

DE STILTE VAN DE AUTORITEITEN

Een van de meest opvallende aspecten van deze zaak was het gebrek aan uitleg. Normaal gesproken geeft Nederland bij zaken met niet begeleide minderjarigen ten minste een algemeen kader van het proces. Politie, sociale diensten en kinderbescherming verschaffen doorgaans basisinformatie.

In dit geval werd volstaan met opmerkingen als “het wordt onderzocht” en “er worden geen details gedeeld”. Vervolgens verdween het onderwerp snel uit de publieke aandacht. Zulke stilte wijst vaak op juridische of politieke gevoeligheden. Maar voor het publiek bleef het beeld hetzelfde: het beschermingssysteem trad in werking, terwijl het volledige verhaal in het duister bleef.

HET KIND BLEEK GEEN TURKSE NATIONALITEIT TE HEBBEN

Later verscheen er nog een informatie die het verhaal verder compliceerde. Er werd gemeld dat het kind geen Turkse nationaliteit had.

Dit maakt de vraag des te groter. Als het kind niet uit Turkije kwam, waar kwam het aardbevingsverhaal dan vandaan?

Dergelijke tegenstrijdigheden wijzen niet op een simpele miscommunicatie, maar op de mogelijkheid van een nog onbekende achtergrond.

KINDEREN EN ASIELSCENARIO’S

In Europa is al lange tijd bekend dat het beeld van een kind in asiel- en beschermingsprocedures een sterke emotionele reactie oproept bij het publiek. Dit is geen beschuldiging. In het verleden zijn in verschillende landen voorbeelden hiervan gedocumenteerd.

In deze zaak moet het kind niet ter discussie staan. De vraag richt zich op de volwassenen die het kind in dit verhaal hebben betrokken. Want er is een kind en dat kind draagt waarschijnlijk een last die zijn leeftijd en bewustzijn ver overstijgt.

Mijn journalistieke plicht had eigenlijk toen al moeten beginnen. Maar ik hoorde pas recent van deze zaak via een televisiefragment dat mij werd toegestuurd door mijn vriend Veyis Güngör. Juist hier zou de journalistiek moeten beginnen. Niet bij emotionele koppen, maar bij onbeantwoorde vragen.

HET VERHAAL VAN ZEYNEP DIE NA DE AARDBEVING NAAR HAAR OUDERS IN NEDERLAND KWAM

Het was 04.17 uur in de ochtend. Zeynep lag samen met haar man en hun vier kinderen te slapen in een stad dicht bij het epicentrum van de aardbeving in Turkije. Plots begon alles te schudden. Zeynep herkende het meteen. Dit was een aardbeving.

Ze maakte haar kinderen wakker. Haar man kon alleen met de kleren die hij aanhad naar buiten vluchten. Ze overleefden. Maar hun huis was verwoest.

Maanden later staan ze opnieuw voor een andere onzekerheid. Na de aardbeving wist Zeynep met haar gezin Nederland te bereiken, waar haar ouders wonen. Sindsdien proberen zij te overleven door afwisselend bij haar ouders, familieleden en kennissen te verblijven. Hun verzoek om hulp als “aardbevingsslachtoffers” bij de Nederlandse autoriteiten is echter afgewezen.

Zeynep, haar man Cihangir en hun kinderen Rafi, Yusuf, Erva en Muhammed blijven op zoek naar een dak boven hun hoofd.

De zware aardbevingen van 6 februari 2023 in Turkije hebben niet alleen levens onder het puin verwoest, maar ook een grensoverschrijdende onzekerheid gecreëerd. Het verhaal van de familie Zeynep is daar een voorbeeld van in Nederland. Maar hun verzoek kreeg geen gehoor.

WAAROM KWAM ER GEEN HULP?

Het standpunt van de Nederlandse autoriteiten is duidelijk. De aardbeving vond plaats in Turkije en het Nederlandse recht kent geen speciale “aardbevingsslachtofferstatus” voor mensen die vanwege een natuurramp uit een ander land komen.

Daarom werd het gezin niet als vluchteling erkend, niet onder tijdelijke bescherming geplaatst en kregen zij geen automatisch recht op huisvesting of sociale ondersteuning.

Juridisch gezien is deze houding te verklaren. Maar daarmee is de kwestie niet afgesloten.

OORLOGSSLACHTOFFERS WEL, AARDBEVINGSSLACHTOFFERS NIET?

Terwijl Zeynep en haar gezin hun dagen op straat doorbrengen en hun nachten bij familie, opende Nederland in dezelfde periode massaal de deuren voor mensen die uit Oekraïne vluchtten. Voor hen werden snel opvang en sociale steun geregeld op basis van Europese besluiten over tijdelijke bescherming.

De vraag die zich opdringt is deze: waarom werd de humanitaire reflex die gold voor oorlogsslachtoffers niet getoond aan mensen die voor een aardbeving vluchtten?

De juridische argumenten zijn misschien begrijpelijk. Maar het scherpe onderscheid op menselijk vlak maakt discussie onvermijdelijk.

WAAROM BLIJFT HET NEDERLANDSE PUBLIEK STIL?

De Nederlandse samenleving staat bekend om haar gevoeligheid voor hulpacties. Ook na de aardbevingen in Turkije werden grootschalige inzamelingscampagnes georganiseerd en kwamen maatschappelijke organisaties in actie.

Toch bleef een krachtige maatschappelijke reactie of een publiek debat uit toen het ging om aardbevingsslachtoffers die daadwerkelijk naar Nederland kwamen en hier om hulp vroegen.

Deze stilte roept een andere vraag op: heeft hulp alleen betekenis wanneer het leed zich ver weg afspeelt? Wordt slachtofferschap onzichtbaar zodra het letterlijk voor de deur staat?

ALS DE WET HET NIET TOELAAT, WAS EEN MENSELIJKE UITZONDERING DAN MOGELIJK?

Dit artikel pleit er niet voor dat Nederland zijn eigen wetten overtreedt. Maar het kan niet nalaten de volgende vraag te stellen: zelfs als het recht geen ruimte biedt, waarom is er dan niet nagedacht over een bijzondere en menselijke uitzondering?

Zelfs tijdelijke opvang, beperkte ondersteuning of een symbolisch humanitair gebaar is niet overwogen.

Wat we in het dossier van de familie Zeynep met zekerheid weten, is dit: zij hebben als aardbevingsslachtoffers om hulp gevraagd, maar die hulp is uitgebleven.

Dit is juridisch te verklaren, maar vanuit menselijk perspectief blijft het discutabel.

LATE WE NU DEZE TWEE ZAKEN ANALYSEREN

Wanneer deze twee dossiers naast elkaar worden gelegd, wordt het beeld duidelijker.

In het dossier van Maastricht treedt de staat snel op. Politie, sociale diensten en kinderbescherming komen onmiddellijk in actie. Het kind wordt beschermd en het systeem functioneert. Wanneer het om een niet begeleid kind gaat, aarzelt Nederland niet tussen recht en menselijkheid.

In het dossier van Zeynep daarentegen rijst een juridische muur op. Een gezin vraagt gezamenlijk om hulp op basis van een duidelijke noodsituatie, maar de deuren blijven gesloten met als argument dat er geen juridische status is.

HOE IS HET KIND IN NEDERLAND TERECHTGEKOMEN?

De meest cruciale vraag in het Maastricht dossier staat nog steeds overeind: hoe is een vijfjarig kind in Nederland terechtgekomen?

Deze vraag kan niet worden weggewuifd met emotionele koppen. Want het antwoord op deze vraag bepaalt ook het ware verhaal achter de zaak. Zolang niet duidelijk is wie het kind heeft gebracht, onder welke omstandigheden en waarom er geen transparant kader aan het publiek is gepresenteerd, blijft dit dossier niet alleen een bron van nieuwsgierigheid, maar ook een last voor het geweten.

WAAROM GREEP DE STAAT IN DIT DOSSIER IN?

Dat de staat ingreep, is terecht. De bescherming van een kind staat niet ter discussie. Wat hier wel ter discussie staat, is niet de interventie zelf, maar het feit dat het volledige kader van de zaak in het duister is gebleven.

Gebrek aan transparantie vergroot het aantal vragen. En hoe meer vragen er ontstaan, hoe groter de schade voor kinderen wordt.

KINDEREN, SLACHTOFFERSCHAP EN ZWIJGENDE VRAGEN

In dit dossier is het kind geen onderwerp van debat. Het is een individu dat bescherming verdient. De kernvraag ligt bij het verhaal dat door volwassenen is geconstrueerd of waartoe zij het kind hebben gedwongen.

Wanneer een bepaald narratief het systeem in beweging zet, dan is niet alleen het recht onderwerp van gesprek. Dan moet ook worden besproken welk verhaal de menselijke reflex activeert.

TWEE DOSSIERS, ÉÉN VRAAG

Wanneer we deze twee dossiers naast elkaar leggen, ontstaat een helder beeld. In Maastricht grijpt de staat snel in wanneer het om een alleenstaand kind gaat. In het dossier van Zeynep rijst een juridische muur op voor een gezin dat openlijk om hulp vraagt.

De onontkoombare vraag blijft: aan wie, onder welke voorwaarden en op basis van welk verhaal biedt Nederland bescherming en hulp?

Deze vraag is niet gericht tegen Zeynep of tegen het kind in Maastricht. Ze is gericht aan het systeem zelf.

Soms is de taak van de journalistiek niet om antwoorden te geven, maar om dezelfde vraag op de juiste plek en met luide stem te blijven stellen.

RECHT, MENSELIJKHEID OF HET VERHAAL?

Wanneer het dossier van Zeynep samen met dat van Maastricht wordt gelezen, blijkt dat het hier om meer gaat dan een simpele discussie over hulp.

In het ene geval is er een gezin dat voor een aardbeving is gevlucht. Een moeder, een vader en vier kinderen. Een duidelijke noodsituatie.

In het andere geval is er een alleenstaand kind. Een fragmentarisch en tegenstrijdig verhaal. Onbeantwoorde vragen.

Toch is de beschermingsreflex in het tweede dossier sterk, terwijl die in het eerste vrijwel ontbreekt.

Dit beeld suggereert dat hulp en bescherming niet alleen afhankelijk zijn van juridische status, maar ook van de manier waarop slachtofferschap zichtbaar wordt gemaakt.

Als hulp alleen mogelijk is onder de juiste juridische noemer of binnen het juiste emotionele kader, dan is er geen sprake van een probleem van menselijkheid, maar van een probleem in het mechanisme zelf.

Juist daarom zijn deze twee dossiers van belang. Soms is het niet de taak van de journalistiek om antwoorden te geven, maar om dezelfde vraag op de juiste plek en met luide stem te blijven stellen.

WANNEER WE HET DOSSIER VAN ZEYNEP ER NAAST LEGGEN

Het naast elkaar leggen van deze twee dossiers is onvermijdelijk.

In het dossier van Zeynep vraagt een gezin dat voor een aardbeving is gevlucht samen met hun kinderen om hulp, maar krijgt nul op het rekest vanwege het ontbreken van een juridische status.

In het dossier van Maastricht worden alle beschermingsmechanismen van de staat in werking gezet voor een kind dat zegt aardbevingsslachtoffer te zijn.

Het verschil is duidelijk: in het ene geval gaat het om een gezin, in het andere om een alleenstaand kind. In het Nederlandse recht is dit onderscheid doorslaggevend.

Maar de vraag die bij de lezer blijft hangen, is deze: waarom reageert hetzelfde oog dat naar hetzelfde leed kijkt, binnen hetzelfde land, met twee totaal verschillende reflexen?

Zolang deze vraag onbeantwoord blijft, kunnen deze twee dossiers niet als gesloten worden beschouwd.