De manier waarop Lale Gül door de Nederlandse media werd neergezet, werd steeds kleurrijker en extremer.
Zij werd omgevormd tot een figuur die spreekt over religie, islam, migratie, vrouwenrechten, maatschappelijke integratie en zelfs politiek.
De moeder en vader, en zeker de traditionele Turkse en islamitische gezinsstructuur, werden in de media niet gezien als mensen die recht hadden op empathie. Hun schaamte, angst en maatschappelijke uitsluiting werden bewust genegeerd.
De media die haar binnenkort ongetwijfeld ook als ‘mode-icoon’ zullen presenteren, kwetsen intussen vrome Turkse moeders.
(De Turkse versie staat onderaan. Türkçesi en altta)
İlhan KARAÇAY onderzocht en schreef:
Lale Gül is een jonge vrouw die vertelt dat zij is opgegroeid in een religieus en gesloten gezin. Zij presenteerde zichzelf als iemand die onder deze gezinsstructuur werd onderdrukt, het zwijgen werd opgelegd en van het leven werd afgesneden. Wat zij schreef, noemde zij een roman, maar de tekst die verscheen was minder literaire fictie dan een harde en lelijke afrekening met haar familie en haar geloofswereld.
Het boek werd niet besproken vanwege zijn literaire kwaliteiten, maar vanwege de zware, vernederende en ontmenselijkende uitspraken over haar moeder en vader. Deze tekst, gepresenteerd als ‘roman’, hield al snel op een literair debat te zijn en veranderde in een cultureel en politiek symbool dat door de media werd opgeblazen.
Wat vooral opvalt, is wat er daarna gebeurde. Iemand die nog maar aan het begin van haar schrijverschap stond, met slechts één boek op haar naam, dat bovendien na intensieve redactie werd uitgegeven, werd plotseling een figuur die over alles mocht spreken. Religie, samenleving, migratie, islam, vrijheid, vrouwenrechten en zelfs internationale politiek. Alsof zij op al deze gebieden een expert was, werd zij behandeld als een autoriteit bij de zwaarste en meest complexe kwesties.
Aan tafels waar academici, juristen, theologen en sociologen met jarenlange ervaring zitten, krijgt Lale Gül evenveel spreektijd. Tijdschriften, kranten en televisieprogramma’s trekken haar duidelijk voor. In plaats van kritische vragen te stellen, applaudisseren zij. In plaats van debat te voeren, kiezen zij ervoor haar te laten schitteren.
Dit wekt niet alleen bij mij, maar bij een brede groep mensen verbazing. Want het gaat allang niet meer om de individuele zoektocht naar vrijheid van één persoon, maar om een niet verdiende vertegenwoordiging die door de media voortdurend wordt gereproduceerd. Juist daarom is de kwestie Lale Gül allang geen kwestie meer van één boek of één schrijfster.
De kernvraag blijft dezelfde: Waarom zoveel voorkeursbehandeling? Waarom zoveel onaantastbaarheid?
En misschien wel de belangrijkste vraag: Begrijp je een samenleving door haar met de hardste woorden te slaan, of door zelfs in de moeilijkste momenten rechtvaardig te blijven?
Zij maakte een keuze, ontving doodsbedreigingen en verloor haar familie, maar verovert nu met haar bestseller de wereld (links). “Mijn moeder werd bedreigend” (rechts).
WAAROM WAS DE NEDERLANDSE MEDIA ZO GRETIG
De echte analyse begint precies hier. Wat het verhaal van Lale Gül uittilde boven een doorsnee ‘persoonlijk rebellenverhaal’, was de uitzonderlijke gretigheid van de Nederlandse media. Nauwelijks was het boek verschenen of televisieprogramma’s, kranten en tijdschriften stonden in de rij. Ondanks haar jonge leeftijd, haar beperkte schrijverservaring en het feit dat zij slechts één boek had, werd Gül plotseling een figuur die sprak over religie, islam, migratie, vrouwenrechten, maatschappelijke integratie en zelfs politiek.
De fundamentele vraag die hier gesteld had moeten worden, was deze: “Goed, steun voor Lale Gül, maar wat gebeurt er met de ouders die lijden?”
Die vraag werd in de Nederlandse media vrijwel nooit gesteld. In dit verhaal was er slechts plaats voor één slachtoffer. De moeder en vader, en zeker de traditionele Turkse en islamitische gezinsstructuur, werden niet gezien als mensen die empathie verdienden. Hun schaamte, angst en maatschappelijke uitsluiting werden bewust buiten beeld gehouden.
De eerder aangehaalde woorden laten deze blindheid scherp zien: “Mijn vader probeerde met trillende handen iedereen te beantwoorden op zijn telefoon. Ik had hen verteld dat ik een liefdesverhaal had geschreven. Maar uit elk telefoontje begreep hij steeds beter wat ik werkelijk had geschreven. Op dat moment riep hij wanhopig: Mijn dochter, wat heb je gedaan, je hebt ons gezinsleven op straat gegooid.”
Deze wanhoopskreet vond geen weerklank op de Nederlandse schermen. Want wat hier als dramatisch werd gepresenteerd, was niet de verwoesting van de ouders, maar het als ‘moed’ verkopen van zinnen die hen vernietigden.
Een ander belangrijk punt mag niet over het hoofd worden gezien. Wat Lale Gül vertelde, functioneerde in de Nederlandse publieke opinie niet alleen als een ‘moedige persoonlijke uitbraak’, maar ook als bruikbaar materiaal om bestaande vooroordelen te voeden. De Turkse en islamitische gezinsstructuur werd op basis van één enkel verhaal gegeneraliseerd. Een uitzonderlijke ervaring werd gepresenteerd alsof zij de regel was.
Dergelijke verhalen vereenvoudigen de complexe realiteit in integratiedebatten. Verantwoordelijkheid wordt niet gedeeld, wederzijdse confrontatie wordt vermeden. In plaats daarvan ontstaat een kader waarin één kant alle schuld draagt en de andere kant zonder vragen als ‘progressief’ wordt gezien. Voor de media is dit een comfortabele positie. Geen tegenstrijdigheden, geen grijze zones, geen lastige vragen.
Precies daarom is het verhaal van Lale Gül geëvolueerd van een persoonlijke vertelling naar een sjabloon dat steeds opnieuw wordt gebruikt om een bepaalde visie te reproduceren.
MOEDER “ETTERIGE KAKKERLAK”, VADER “ALLEEN MAAR BEVRUCHTER” EN DAARDOOR BEROEMD
Het verhaal van Lale Gül verdient het om gelezen te worden als een vorm van roem-engineering, eerder dan als een literair avontuur. Want doorslaggevend was niet de kracht van de pen, maar de gekozen doelwitten en de gebruikte taal. De uitlatingen richting moeder en vader waren geen spontane woede-uitbarstingen, maar zorgvuldig geformuleerde hardheden die de aandacht van het publiek moesten trekken. In de Nederlandse media werden deze hardheden verpakt als ‘moed’, terwijl zij bij een deel van de samenleving diepe wonden sloegen.
De cruciale vraag is deze: Legitimeert literatuur het ontmenselijken van de mensen die het dichtst bij je staan? Of is dit een afrekening die zich verschuilt achter het etiket literatuur?
De woorden die Gül gebruikte, fungeerden minder als een romantechniek en meer als een provocatie die het debat deed ontploffen. Precies daarom kwam de bekendheid zo snel.
WORD JE IN NEDERLAND OMARMD ALS JE TURKSE EN ISLAMITISCHE REGELS AFBREKT
De dominante publieke opinie in Nederland heeft al lange tijd een voorkeur voor ‘interne critici’. Gül vulde dat gat perfect. De kritiek werd niet toegejuicht om haar inhoud, maar om haar richting. Zodra het doelwit de Turkse en islamitische gezinsstructuur was, verdween de maatvoering naar de achtergrond. Zo veranderde kritiek van een aanzet tot debat in een bevestigingsritueel.
In dit proces deed de waarheid of rechtvaardigheid van haar woorden er minder toe dan tegen wie zij gericht waren. Voor de media was dat precies wat men zocht. Er was behoefte aan een verhaal en dat verhaal lag klaar. De prijs werd betaald door een gegeneraliseerde gemeenschap en door ouders die tot doelwit werden gemaakt.
HET BOEK VERKOCHT NIET DOOR KWALITEIT, MAAR DOOR DE LELIJKHEID VAN DE INHOUD
Dat een boek veel verkoopt, betekent niet automatisch dat het een literair succes is. In dit geval werd de verkoop aangedreven door nieuwsgierigheid en schandaal. Taal, structuur en diepgang verdwenen naar de achtergrond. De lezer richtte zich niet op de vraag hoe het was geschreven, maar op wie wat werd aangedaan.
Dit is een bekend fenomeen op de markt. Hardheid verkoopt. Zeker wanneer die hardheid is gericht op heilige waarden en het gezin. Het boek van Gül lifte mee op deze golf. Dat deze opmars weinig met literatuur te maken had en alles met inhoudelijke shock, werd nauwelijks besproken.
WAAR EEN BOEK NIET MEER VOLDEED, NAM POPULISME HET OVER
Toen de golf die het boek had veroorzaakt begon af te nemen, nam populisme het over. Columns, provocerende uitspraken en telkens opnieuw dezelfde scherpe toon die bij elk debat weer werd opgevoerd. Discussies over de oproep tot gebed, het verbranden van heilige boeken en suggestieve verwijzingen naar politieke partijen.
Steeds was er sprake van dezelfde stijl. Hard, reducerend en gesloten voor begrip van de ander. Op dit punt ging het niet langer om ideeën, maar om zichtbaarheid. Niet de gedachte, maar de performance kwam in omloop.
ZE KON NIET SCHRIJVEN, WERD ZWAAR GEREDIGEERD EN IS NU COLUMNIST EN TV-GAST
Dat een eerste tekst door een intensief redactieproces gaat, is voor een schrijver geen schande. Schandelijk is het verhullen van dat feit en het presenteren van het eindproduct als aangeboren talent. De daaropvolgende columns en televisieoptredens vloeiden niet voort uit literaire rijping, maar uit de bruikbaarheid van de figuur.
Televisie houdt van conflict en conflict vraagt om scherpe taal. Gül voldeed ruimschoots aan die verwachting. In elk programma dezelfde zinnen, dezelfde tegenstellingen en dezelfde reacties. Zo bleef niet de inhoud, maar de performance circuleren.
EN DAT WAS NOG NIET GENOEG, NU TREKT ZIJ OOK AANDACHT MET DECOLLETÉ
Ook de recente visuele keuzes van Lale Gül moeten worden gelezen als een symbolisch onderdeel van deze rolverandering. Het gaat hier niet om wat een vrouw draagt. Het gaat om context. In een studio waar iedereen winterkleding draagt, trekt een keuze met blote armen vanzelf de aandacht.
Dit kan worden gezien als een ‘onschuldig stijlverschil’ of als ‘een bewuste rolwisseling’. Maar wanneer haar eerdere verhalen en haar huidige mediapositie samen worden bekeken, draagt deze uitstraling een boodschap uit: ik heb mijn oude identiteit achter mij gelaten. Het probleem is de voortdurende nadruk daarop. De breuk met het verleden oogt minder als persoonlijke vrijheid en meer als een vereiste van de media-etale.
Lale Gül is inmiddels een figuur die haar persoonlijke verhaal is ontstegen. Elk woord, elke toon en elke formulering heeft impact op anderen. Literatuur kan een afrekening zijn, maar hoeft niet meedogenloos te worden. Kritiek kan scherp zijn, maar hoeft niet vernederend te zijn.
Waar we nu staan, blijft één vraag overeind. Leidt deze weg werkelijk naar schrijverschap of naar een eindeloze cyclus van roem. De lezer en kijker zien dit steeds duidelijker. Want hoe groter het lawaai, hoe lichter de woorden worden.
De figuur die Lale Gül vandaag op het podium en in de media vertegenwoordigt, is allang meer dan een individueel vrijheidsverhaal. Terwijl zij haar afrekening met familie en geloof verpakt in een harde en vernederende taal onder het mom van literatuur, hebben de Nederlandse media deze taal zonder vragen uitvergroot en haar tot een onaantastbaar symbool gemaakt. Dat iemand met één boek, dat niet door literaire kwaliteit maar door schandaal bekend werd, wordt behandeld als een gezaghebbende stem over religie, islam, migratie en vrouwenrechten, doet vermoeden dat het hier minder om vrijheid gaat en meer om representatie en roem-engineering. Ook de bewust uitvergrote kledingkeuzes passen binnen dit kader. Het probleem is niet wat zij draagt, maar dat deze uitstraling steeds opnieuw wordt ingezet als etalage van een breuk met een oude identiteit. Zo verandert een persoonlijk verhaal in een eenzijdig narratief dat zowel ouders als een bredere gemeenschap onzichtbaar maakt en door de media wordt bevestigd.
De kwestie Lale Gül is daarmee geen verhaal meer over één boek of één jonge vrouw. Het is een concreet voorbeeld van hoe de Nederlandse media figuren creëren, wie zij laten spreken en wie zij bewust het zwijgen opleggen.
De kernvragen die ik al jaren stel, blijven onverminderd van kracht: Waarom zoveel voorkeursbehandeling? Waarom zoveel onaantastbaarheid?
En misschien wel de belangrijkste vraag: Begrijp je een samenleving door haar met de hardste woorden te slaan, of door zelfs in de moeilijkste momenten rechtvaardig te blijven?
Deze vragen blijven staan. En deze analyse laat zien dat zij nog altijd onbeantwoord zijn.
KIJK HOE HET VERHAAL UIT HET PRIVÉLEVEN VAN LALE GÜL IN DE MEDIA WORDT VERTELD
Recente berichten en interviews in de Nederlandse media laten zien dat Lale Gül niet alleen haar boeken en ideeën, maar ook details uit haar privéleven openlijk deelt met het publiek. Relaties, emotionele keuzes, angsten en ervaringen uit het verleden worden in haar eigen woorden weergegeven.
Zij zegt dat zij niet gemakkelijk mensen tot haar leven toelaat. Zij vertelt dat zij vaak heeft meegemaakt dat mensen haar kleineren, gebruiken en achter haar rug om handelen. Daarom is zij voorzichtig geworden. Soms ziet zij zichzelf als iemand die wantrouwig staat tegenover de mensheid en zelfs complottheorieën over mensen ontwikkelt. Deze gemoedstoestand, in combinatie met bindingsangst, komt volgens haar ook aan bod in therapie.
Een van de meest opvallende elementen in deze persoonlijke verhalen is het personage Freek uit het boek Ik ga leven. Gül benadrukt dat Freek geen echte persoon is, maar een bewust geconstrueerd personage. Hij staat symbool voor een vrijere en meer westerse levensstijl en wordt door haar omschreven als een vrijdenkende en intelligente man.
In het boek blijft de relatie met Freek geheim vanwege de strikte regels van haar familie. Zij vat dit samen door te zeggen dat haar familie haar met iemand anders wilde laten trouwen en dat de relatie daarom verborgen moest blijven. Freek fungeert zo als symbool van de botsing tussen familiale regels en haar verlangen naar liefde en vrijheid.
In de media wordt ook een verband gelegd tussen de verhalen in het boek en haar echte relaties. Na het verbreken van de banden met haar familie vertelt zij over een relatie van drie jaar die zij beschrijft als het tegenovergestelde van haarzelf. Een persoon die hield van feesten en festivals en die uiteindelijk niet bij haar bleek te passen.
Zij typeert zichzelf als huiselijk en introvert. Lezen, kranten volgen en podcasts luisteren zijn voor haar belangrijk om haar geest te voeden. Zij gebruikt geen drugs en drinkt slechts af en toe een glas wijn.
Ook haar relatie met Tim, die zij in 2021 via Instagram ontmoette, wordt openlijk besproken. Tijdens deze relatie werkte zij aan haar tweede boek. Zij vertelt dat Tim vroeg of hij in het boek zou voorkomen en dat zij antwoordde dat dit onvermijdelijk was, maar dat zij had beloofd niet over hun seksuele leven te schrijven. Volgens haar had zij deze thema’s in haar eerste boek al behandeld en wilde zij dit niet herhalen.
Zij zegt dat zij zich bij Tim veilig voelde en dat het voelde alsof zij hem al jaren kende. Tim zou tijdens hun relatie hebben gezegd dat God misschien toch bestaat, waarop zij antwoordde dat zij juist blij was dat zij eindelijk van God verlost was. De relatie hield uiteindelijk geen stand.
De Nederlandse media besteden ook veel aandacht aan haar jeugd en tienerjaren. Zij vertelt dat vriendschappen met jongens verboden waren en dat relaties buiten het huwelijk als zondig, verboden en immoreel werden beschouwd. Zij mocht ’s avonds niet naar buiten en leefde daardoor veel ervaringen in het geheim. Kleding en make-up die thuis verboden waren, gebruikte zij buitenshuis.
Deze verhalen worden niet alleen tekstueel, maar ook visueel ondersteund. De foto’s in de media tonen dat haar privéleven niet langer een afgeschermd domein is, maar door haar eigen vertellingen een publiek verhaal is geworden. De grens tussen fictieve figuren en echte relaties wordt daarbij bewust vervaagd.
Het beeld is duidelijk. Het privéleven van Lale Gül is geen heimelijk onthulde zone door derden, maar een publiek verhaal dat zij zelf heeft verteld, uitgewerkt en dat door de media zonder filter is overgenomen. Dit laat zien dat zij niet alleen met haar ideeën, maar ook met haar persoonlijke levensverhalen een publieke figuur is geworden.
LALE GÜL SCHROOMDE NIET OM HAAR PRIVÉLEVEN TE OPENBAREN
Hier moet een kanttekening worden geplaatst. Normaal gesproken is het privéleven van een schrijver of publieke figuur een terrein dat journalistiek gezien met zorg moet worden benaderd. In het geval van Lale Gül moet echter worden vastgesteld dat deze grens herhaaldelijk door haarzelf is overschreden.
In recente mediaberichten werden details over haar privéleven niet slechts gesuggereerd, maar openlijk verteld en geïllustreerd met foto’s. Relaties, personen met wie zij werd gezien en eerdere ervaringen werden integraal onderdeel van interviews en nieuwsverhalen.
Cruciaal is dat deze informatie niet afkomstig is van derden die geheimen onthulden, maar uit haar eigen verklaringen en interviews. Met andere woorden, het privéleven werd niet beschermd, maar bewust onderdeel gemaakt van het publieke narratief.
Daarom is het bespreken van deze elementen geen schending van privacy, maar een kritische beoordeling van een verhaal dat bewust aan het publiek is gepresenteerd. Lale Gül is niet alleen gepositioneerd als iemand met meningen, maar ook als een mediafiguur waarbij de grens tussen privé en publiek doelbewust is vervaagd.
De discussie gaat dan ook niet over het privéleven van een schrijfster, maar over de manier waarop dat privéleven naar de publieke vitrine is verplaatst en waarom. Die vitrine roept niet alleen nieuwsgierigheid op, maar dwingt ook tot vragen over consistentie en oprechtheid.
*************
ANNESİNE “İRİNLİ HAMAM BÖCEĞİ”, BABASINA “SADECE DÖLLENDİREN” DEDİ VE ŞÖHRET OLDU
Lale Gül’ün, Hollanda medyası tarafından empoze edilme şekli daha renkli hale çevrildi.
Din, İslam, göç, kadın hakları, toplumsal uyum ve hatta siyaset konularında konuşan bir figür haline getirildi.
Anne ve baba, hele hele geleneksel Türk ve Müslüman aile yapısı, medyada empatiye layık görülmedi. Onların yaşadığı utanç, korku ve toplumsal dışlanma bilinçli biçimde görmezden gelindi.
Çok yakında Lale Gül’ü ‘modacı’ olarak lanse edeceğinden emin olduğum medya, mütedeyyin Türk anneleri üzüyor.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)
İlhan KARAÇAY inceledi ve yazdı:
Lale Gül, mütedeyyin ve kapalı bir aile ortamında büyüdüğünü anlatan genç bir kadındı.
Kendini bu aile yapısının baskısı altında ezilmiş, susturulmuş ve hayattan koparılmış biri olarak sundu. Yazdığını söylediği şey bir romandı; ama ortaya çıkan metin, edebî bir kurgu olmaktan çok, ailesiyle ve inanç dünyasıyla hesaplaşmaya dönük sert ve çirkin bir iç dökümüydü.
Yayınladığı kitap, edebî nitelikleriyle değil; anneye ve babaya yöneltilen ağır, aşağılayıcı ve insanlıktan çıkarıcı ifadelerle gündeme geldi. “Roman” etiketi altında sunulan bu metin, kısa sürede bir edebiyat tartışması olmaktan çıktı; medya eliyle büyütülen bir kültürel ve politik simgeye dönüştürüldü.
Asıl dikkat çekici olan ise, bu noktadan sonra yaşananlardı.
Henüz yazarlık yolunun başında olan, tek bir kitabı bulunan ve o kitabı da yoğun redaksiyonla yayımlanan bu isim, bir anda her konuda konuşan bir figüre dönüştürüldü.
Din, toplum, göç, İslam, özgürlük, kadın hakları, hatta uluslararası siyaset…
Sanki bütün bu alanlarda uzmanlaşmış gibi, en ağır ve en karmaşık meselelerde sözüne başvurulan bir “bilirkişi” muamelesi görüyor.
Televizyon ekranlarında, alanlarında yıllarını vermiş akademisyenlerin, hukukçuların, ilahiyatçıların, sosyologların oturduğu masalarda, Lale Gül’e de aynı ağırlıkta söz hakkı tanınıyor. Dergiler, gazeteler ve televizyonlar bu isme açıkça kıyak geçiyor.
Sormak yerine alkışlıyorlar, tartışmak yerine parlatmayı tercih ediyorlar.
Bu durum yalnızca benim değil, geniş bir kesimin de tuhafına gidiyor. Çünkü mesele artık bir bireyin özgürlük arayışı değil; hak edilmemiş bir temsiliyetin, medya aracılığıyla sürekli yeniden üretilmesi haline geldi.
Ve tam da bu yüzden, Lale Gül meselesi artık sadece bir kitap ya da bir yazar meselesi olmaktan çıktı.
Kendisi için bir seçim yaptı, ölüm tehditleri aldı ve ailesini kaybetti ama şimdi çok satan kitabıyla dünyayı fethediyor (solda), Annem tehditkâr oldu (sağda)
HOLLANDA MEDYASI NEDEN BU KADAR İŞTAHLIYDI
Asıl inceleme, tam da bu noktada başlıyor. Lale Gül’ün hikâyesini sıradan bir “bireysel isyan anlatısı” olmaktan çıkaran şey, Hollanda medyasının gösterdiği olağanüstü iştah oldu.
Kitap yayımlandıktan hemen sonra televizyon programları, gazeteler ve dergiler adeta sıraya girdi. Genç yaşına, sınırlı yazarlık geçmişine ve tek bir kitaba rağmen, Gül bir anda din, İslam, göç, kadın hakları, toplumsal uyum ve hatta siyaset konularında konuşan bir figüre dönüştürüldü.
Burada sorulması gereken temel soru şuydu: “Lale Gül’e desteğe okey, acı çeken ebeveynler ne olacak?”
Bu soru Hollanda medyasında neredeyse hiç sorulmadı. Çünkü bu hikâyede mağdur rolü tek kişilikti. Anne ve baba, hele hele geleneksel Türk ve Müslüman aile yapısı, empatiye layık görülmedi. Onların yaşadığı utanç, korku ve toplumsal dışlanma bilinçli biçimde görmezden gelindi.
Hatta daha önce aktardığım şu sözler, bu körlüğün en çıplak göstergesiydi: “Babam, titreyen elleri ile tuttuğu telefondan herkese cevap vermeye çalışıyordu. Zira ben kendilerine bir aşk hikâyesi yazdığımı söylemiştim. Ama babam her gelen telefondan anladıklarıyla, benim neler yazdığımı öğrenmişti. O sırada babam bana ‘Kızım, ne yaptın sen, aile yaşamımızı sokağa döktün’ diye feryat etti.”
Bu feryat, Hollanda ekranlarında yankı bulmadı. Çünkü bu hikâyede dramatik olan, ebeveynlerin yıkımı değil; onları yerle bir eden cümlelerin “cesaret” diye pazarlanmasıydı.
Bu noktada gözden kaçırılmaması gereken bir başka gerçek daha var. Lale Gül’ün anlattıkları, Hollanda kamuoyunda yalnızca “cesur bir bireysel çıkış” olarak değil, aynı zamanda mevcut önyargıları besleyen kullanışlı bir malzeme olarak da işlev gördü. Türk ve Müslüman aile yapısı, tekil bir hikâye üzerinden genelleştirildi. İstisnai bir deneyim, sanki kuralmış gibi sunuldu.
Bu tür anlatılar, entegrasyon tartışmalarında karmaşık gerçekleri sadeleştirir.
Sorumluluk dağıtılmaz, karşılıklı yüzleşme aranmaz. Bunun yerine, bir tarafın bütün kusurları üstlendiği, diğer tarafın ise sorgulanmadan “ilerici” kabul edildiği bir zemin oluşur. Medya açısından bu zemin konforludur. Çelişki yoktur, gri alan yoktur, rahatsız edici sorular yoktur.
Tam da bu yüzden Lale Gül’ün hikâyesi, kişisel bir anlatı olmaktan çıkarak, belirli bir bakış açısının tekrar tekrar üretilmesine hizmet eden bir şablona dönüşmüştür.
ANNESİNE “İRİNLİ HAMAM BÖCEĞİ”, BABASINA “SADECE DÖLLENDİREN” DEYİNCE ŞÖHRET OLDU
Lale Gül’ün hikâyesi bir edebiyat serüveninden çok, bir şöhret mühendisliği olarak okunmayı hak ediyor. Çünkü bu yolculukta belirleyici olan şey kalem gücü değil, seçilen hedefler ve kullanılan dildir. Anneye ve babaya yöneltilen ifadeler sıradan bir öfke patlaması değil, kamuoyunun dikkatini çekecek şekilde kurgulanmış sertliklerdir. Bu sertlikler, Hollanda medyasında “cesaret” etiketiyle paketlendi, toplumun bir kesiminde ise derin bir yaraya dönüştü.
Burada kritik soru şudur: Edebiyat, en yakınındakini insanlıktan çıkaran sıfatlarla anmayı meşrulaştırır mı. Yoksa bu dil, edebiyatın arkasına saklanan bir hesaplaşma mı. Gül’ün kullandığı kelimeler, bir roman tekniği olmaktan ziyade, tartışmayı büyüten bir provokasyon işlevi gördü. Bu yüzden de tanınırlık hızla geldi.
TÜRK VE İSLAM KURALLARINI YERDEN YERE VURUNCA HOLLANDA’DA KUCAKLANDI
Hollanda’nın hâkim kamuoyu, uzun süredir “içeriden eleştiren” figürleri seviyor. Gül, tam da bu boşluğu doldurdu. Eleştiri, içerikten çok yönüyle alkışlandı. Hedef Türk ve Müslüman aile yapısı olunca, söylenenlerin ölçüsü ikinci plana itildi. Böylece eleştiri, tartışma üretmekten çıktı, bir doğrulama törenine dönüştü.
Bu süreçte Gül’ün söylediklerinin doğruluğu ya da adaleti değil, kime söylediği önemsendi. Medya için aranan şey buydu. Bir hikâye gerekiyordu ve o hikâye hazırdı. Bedelini ise genelleştirilmiş bir topluluk ve hedefe konmuş ebeveynler ödedi.
Kitabın çok satması, edebi bir başarıya otomatik olarak işaret etmez. Burada satışın itici gücü merak ve skandaldı. Metnin dili, yapısı ve derinliği, tartışmanın gölgesinde kaldı. Okur, nasıl yazılmış sorusundan çok, kime ne denmiş sorusuna odaklandı.
Bu durum piyasada sık görülen bir fenomendir. Sertlik satıyor. Özellikle kutsal sayılan değerlere ve aileye yönelen sertlik daha da hızlı satıyor. Gül’ün kitabı da bu dalga üzerinde yükseldi. Bu yükselişin edebiyatla değil, içerik şokuyla ilgili olduğu gerçeği ise pek konuşulmadı.
BİR KİTABIN YETMEDİĞİ YERDE POPÜLİZM DEVREYE GİRDİ
Kitabın yarattığı dalga, zamanla sönmeye yüz tuttuğunda, bu kez popülizm devreye girdi. Köşe yazıları, provokatif çıkışlar ve her tartışmada yeniden sahneye taşınan aynı sert dil. Ezan tartışmaları, kutsal kitap yakma olayları ve siyasi partiler üzerinden yürütülen imalar.
Her seferinde ortak bir üslup vardı. Keskin, indirgemeci ve karşı tarafı anlamaya kapalı. Bu noktada mesele artık fikir üretmek değil, sürekli görünür kalmaktı. Düşünce değil, performans dolaşıma girdi.
YAZMAYI BİLMİYORDU, REDAKTE EDİLDİ, ŞİMDİ KÖŞE YAZARI VE TV OTURUMLARININ MÜDAVİMİ
İlk metnin yoğun redaksiyon sürecinden geçmesi, bir yazar için ayıp değildir. Ayıp olan, bu gerçeğin üstünün örtülmesi ve ortaya çıkan ürünün “doğuştan yetenek” diye pazarlanmasıdır. Sonrasında gelen köşe yazarlığı ve ekran davetleri, kalemin olgunlaşmasından değil, figürün işe yaramasından kaynaklandı.
Televizyonlar tartışma sever. Tartışma için de sivri dil ister. Gül, bu beklentiyi fazlasıyla karşıladı. Her oturumda benzer cümleler, benzer karşıtlıklar ve benzer tepkiler üretildi. Böylece düşünce değil, performans dolaşıma girdi.
YETMEDİ, ŞİMDİ DE DEKOLTE GİYİMİ İLE DİKKATLERİ ÜZERİNE ÇEKMEYE ÇALIŞIYOR
Lale Gül’ün, son dönemdeki görsel tercihleri de bu rol değişiminin sembolik bir parçası olarak okunmalı. Burada mesele bir kadının ne giydiği değildir. Mesele bağlamdır. Kış ortasında, herkesin normal kış giysileri içinde olduğu bir stüdyo ortamında, çıplak kollu bir tercih doğal olarak dikkat çeker.
Bu tercih ‘masum bir stil farkı’ olarak da okunabilir, ‘bilinçli bir rol değişimi’ olarak da. Ancak geçmiş anlatıları ve bugün üstlendiği medya rolü birlikte düşünüldüğünde, bu görünüm bir mesaj taşır. ‘Eski kimlikten çıktım’ mesajı. Sorun, bunun sürekli vurgulanmasıdır. Öz kılıktan kopuş, kişisel bir özgürlükten çok, medya vitrininin gereği gibi duruyor.
Lale Gül artık bireysel hikâyesini aşmış bir figürdür. Söylediği her söz, seçtiği her üslup ve kurduğu her cümle, sadece kendisini değil, başkalarını da etkiler. ‘Edebiyat’, hesaplaşma olabilir ama insafsızlık olmak zorunda değildir. ‘Eleştiri’ sert olabilir ama aşağılayıcı olmak zorunda değildir.
Bugün gelinen noktada ortada bir soru duruyor. Bu yol gerçekten yazarlığa mı çıkıyor, yoksa bitmeyen bir şöhret döngüsüne mi. Okur ve izleyici bunu artık daha net görüyor. Çünkü gürültü çoğaldıkça, kelimelerin ağırlığı azalıyor.
Lale Gül’ün bugün sahnede ve medyada temsil ettiği figür, artık bireysel bir özgürlük hikâyesinin çok ötesine geçmiş durumda; Lale Gül, ailesiyle ve inanç dünyasıyla hesaplaşmasını edebiyat kisvesi altında sert ve aşağılayıcı bir dile dönüştürürken, Hollanda medyasının bu dili sorgulamadan parlatmasıyla dokunulmaz bir simgeye dönüştürüldü. Tek bir kitapla, üstelik edebî niteliği değil yarattığı skandal üzerinden ün kazanmış bir ismin din, İslam, göç ve kadın hakları gibi son derece karmaşık alanlarda “yetkili ses” muamelesi görmesi, meselenin özgürlükten çok temsil ve şöhret mühendisliğiyle ilgili olduğunu düşündürüyor. Son dönemde bilinçli biçimde öne çıkarılan daha rahat ve dekolte giyim tercihleri de bu rol değişiminin sembolik bir parçası olarak okunuyor; burada sorun bir kadının ne giydiği değil, bu görünümün eski kimlikten kopuşun sürekli vitrine taşınan bir göstergesi hâline getirilmesi. Böylece kişisel bir hikâye, hem ebeveynleri hem de geniş bir toplumsal kesimi görünmez kılan tek taraflı bir anlatıya, medya tarafından da alkışlanan kalıcı bir şablona dönüşüyor
Lale Gül meselesi, artık bir kitap ya da bir genç kadının hikâyesi değildir. Bu, Hollanda medyasının nasıl figür ürettiğinin, kimi neden konuştuğunun ve kimi bilinçli olarak susturduğunun somut bir örneğidir.
Benim yıllardır sorduğum temel soru hâlâ geçerli: Bu kadar kıyak neden?
Bu kadar dokunulmazlık neden?
Ve belki de en önemlisi, bir toplumu anlamak, onu en sert cümlelerle dövmekten mi geçer, yoksa en zor anlarında bile adil kalabilmekten mi?
Bu sorular ortada duruyor.
Ve bu inceleme, o soruların hâlâ cevapsız olduğunu gösteriyor.
BAKINIZ, LALE GÜL’ÜN ÖZEL YAŞAMINDAN MEDYAYA DÖKÜLEN HİKÂYESİ NASIL ANLATILIYOR
Hollanda medyasında yayımlanan son haber ve röportajlar, Lale Gül’ün yalnızca kitaplarını ve fikirlerini değil, özel yaşamına dair ayrıntıları da açık biçimde kamuoyuna taşıdığını gösteriyor. Bu anlatılarda ilişkiler, duygusal tercihler, korkular ve geçmiş deneyimler, Gül’ün kendi sözleriyle aktarılıyor.
Gül, hayatına kolay kolay insan almadığını açıkça dile getiriyor. “İnsanların beni küçümsediğini, kullandığını ve arkamdan iş çevirdiğini çok yaşadım” diyen Gül, bu nedenle insanlara karşı temkinli olduğunu söylüyor. Kendini zaman zaman insanlık hakkında kuşkucu biri gibi gördüğünü de ekliyor: “Bazen kendimi insanlık hakkında komplo teorileri kuran biri gibi hissediyorum.” Bu ruh hâlinin bağlanma korkusuyla birleştiğini ve terapi sürecinde ele alındığını da saklamıyor.
Özel yaşamına dair anlatılarda en dikkat çekici başlıklardan biri, “Ik ga leven” adlı kitabında yer alan Freek karakteri. Gül, bu kitapta Freek’ten söz ederken onun “gerçek bir kişi değil,” bilinçli olarak kurgulanmış bir karakter olduğunu özellikle vurguluyor. “Freek, daha özgür, daha Batılı bir yaşam tarzının sembolü” diyen Gül, onu “özgür düşünen ve zeki bir erkek” olarak tanımlıyor.
Kitapta Freek ile yaşanan ilişki, ailesinin katı kuralları nedeniyle gizli tutuluyor. Gül, bu durumu şöyle özetliyor: “Ailem beni başka biriyle evlendirmek istiyordu. Freek’le olan ilişkim bu yüzden gizliydi.” Freek karakteri, Gül’ün anlatımında ailesinin katı kuralları ile kendi “sevgi ve özgürlük arzusu” arasındaki çatışmanın simgesi olarak yer alıyor.
Hollanda medyasında yer alan haberlerde, Gül’ün kitapta anlattıklarıyla gerçek yaşamındaki ilişkiler arasında da bağ kuruluyor. Ailesinin katı yetiştirme tarzından kopmasının ardından üç yıl süren bir ilişki yaşadığını anlatan Gül, bu ilişkiyi “tam bir karşıt kutup” olarak tanımlıyor. “Partilere düşkün, sürekli festivallere giden biriydi” diyen Gül, ilk başta kendisini çekse de bu kişinin aslında kendisine hiç uymadığını söylüyor.
Röportajlarda Gül’ün kendi karakterine dair yaptığı tanımlar da yer alıyor. Kendini “evcimen ve içe dönük” olarak nitelendiren Gül, “Kitap okumayı, gazete takip etmeyi ve podcast dinlemeyi seviyorum. Zihnimi beslemek benim için çok önemli” diyor. Uyuşturucu kullanmadığını, yalnızca ara sıra bir kadeh şarap içtiğini de özellikle belirtiyor.
Özel yaşam anlatıları bununla sınırlı kalmıyor. Gül, 2021 yılında Instagram üzerinden tanıştığı Tim ile yaşadığı ilişkiyi de açıkça anlatıyor. Bu ilişki sırasında ikinci kitabı üzerinde çalıştığını belirten Gül, Tim’in kitapta yer alıp almayacağını sorduğunu ve kendisinin şu cevabı verdiğini aktarıyor: “Kitapta yer alması kaçınılmazdı ama cinsel hayatımız hakkında yazmayacağıma söz verdim.” Bunun nedenini ise “Bu konuları ilk kitabımda zaten anlatmıştım, tekrar etmek istemedim” sözleriyle açıklıyor.
Tim ile olan ilişkisinde kendini güvende hissettiğini anlatan Gül, “Onu sanki yıllardır tanıyormuşum gibi hissettim” diyor. Tim’in bu ilişki için “Belki Tanrı gerçekten vardır” dediğini, kendisinin ise buna karşılık “Ben Tanrı’dan nihayet kurtulduğum için mutluydum” dediğini de röportajlarda aktarıyor. Buna rağmen ilişkinin uzun sürmediği de özellikle belirtiliyor.
Hollanda basınında yer alan haberlerde, Gül’ün çocukluk ve gençlik yıllarına dair anlatımlar da geniş yer buluyor. Büyüdüğü aile ortamında erkeklerle arkadaşlık kurmasının yasak olduğunu söyleyen Gül, “Evlilik dışı ilişkiler günah, yasak ve ahlaksız olarak görülüyordu. Erkeklerle arkadaşlık kurmam bile yasaktı” diyor. Akşamları dışarı çıkmasına izin verilmediğini, bu nedenle gençlik yıllarında pek çok şeyi gizli yaşamak zorunda kaldığını da ekliyor. “Evde yasak olan kıyafetleri ve makyajı dışarıda yapardım” sözleri, bu dönemin nasıl geçtiğini özetliyor.
Tüm bu anlatımlar, Hollanda medyasında yalnızca metinle değil, fotoğraflarla da destekleniyor. Haberlerde yer alan görseller, Gül’ün özel yaşamının artık kapalı bir alan olarak değil, kendi anlatımıyla kamusal bir hikâye hâline getirildiğini gösteriyor. Kitapta kurgusal bir figür olarak yer alan Freek ile, gerçek yaşamda yaşanan ilişkiler arasındaki sınır da bu haberlerde birlikte ele alınıyor.
Ortaya çıkan tablo net: Lale Gül’ün özel yaşamı, başkaları tarafından gizlice ifşa edilmiş bir alan değil. Aksine, verdiği röportajlarda kendi sözleriyle anlattığı, detaylandırdığı ve medyanın da bu anlatımı olduğu gibi aktardığı kamusal bir hikâye söz konusu. Bu tablo, Lale Gül’ün artık yalnızca fikirleriyle değil, özel yaşam anlatılarıyla da kamusal bir figür hâline geldiğini gösteriyor.
LALE GÜL, ÖZEL YAŞAMINI AÇIKLAMAKTAN DA İMTİNA ETMEDİ
Bu noktada bir parantez açmak gerekiyor. Normal şartlarda bir yazarın ya da kamuoyunda tanınan bir ismin özel hayatı, gazetecilik açısından dikkatle ele alınması gereken bir alandır. Ancak Lale Gül söz konusu olduğunda, bu sınırın bizzat kendisi tarafından defalarca aşıldığını not etmek gerekir.
Hollanda medyasında yer alan son haberlerde, Lale Gül’ün özel yaşamına dair ayrıntılar yalnızca ima yoluyla değil, açık anlatımlarla ve fotoğraflarla da servis edildi. İlişkileri, birlikte görüntülendiği kişiler ve geçmişte yaşadığı özel deneyimler, doğrudan röportaj metinlerinin ve haber kurgularının bir parçası hâline getirildi. Kullanılan fotoğraflar da bu anlatının tamamlayıcı unsuru olarak sunuldu.
Burada belirleyici olan nokta şudur: Bu bilgiler üçüncü kişiler tarafından ifşa edilmiş gizli ayrıntılar değil, Lale Gül’ün kendi beyanlarına, verdiği röportajlara ve medyanın onun anlatımını merkeze alan haberlerine dayanmaktadır. Başka bir ifadeyle, özel yaşam artık mahrem bir alan olarak korunmamış, kamusal anlatının bilinçli bir unsuru hâline getirilmiştir.
Bu nedenle konuya değinmek, bir özel hayat ihlali olmaktan ziyade, kamuoyuna sunulmuş bir anlatının eleştirel biçimde değerlendirilmesi anlamını taşımaktadır. Zira Lale Gül, yalnızca fikirleriyle değil, yaşam tarzı, ilişkileri ve kişisel tercihleriyle de bir medya figürü olarak konumlandırılmıştır. Medya da bu figürü oluştururken, özel alan ile kamusal alan arasındaki sınırı bilerek bulanıklaştırmıştır.
Dolayısıyla bugün tartışılan mesele, bir yazarın özel hayatı değil; özel hayatın nasıl ve neden kamusal bir vitrine taşındığıdır. Ve bu vitrin, yalnızca okurun merakını değil, anlatının tutarlılığını ve samimiyetini de sorgulamayı zorunlu kılmaktadır.
