Belediye Meclisi seçimlerinde verilen seçme ve seçilme hakkı 1986’da başladı.
1964’te fabrikalara gelen Türk işçilerinin çocukları ve torunları, bugün Hollanda’nın parlamentosunda, senatosunda, il genel meclislerinde ve belediyelerinde görev yapıyor.
1986’da verilen seçme ve seçilme hakkı, Hollanda Türkleri için yeni bir dönemin kapısını açtı. Bu dosya, o tarihi yolculuğun ilk kapsamlı arşivlerinden biri olma özelliğini taşıyor.
İlk belediye meclis üyelerinden ilk belediye başkanına uzanan başarı hikâyesi… Yaklaşık altmış yıllık siyasi mücadelenin bilinmeyen sayfaları bu dosyada.
Bugüne kadar 25 milletvekili, 3 senatör, 25 il genel meclisi üyesi ve iki bini aşkın belediye meclisi üyesi yetiştiren Hollanda Türkleri’nin demokrasi yolculuğu.
Sadece isimlerin sıralandığı bir çalışma değil; fotoğrafları, belgeleri ve tanıklıklarıyla gelecek kuşaklara bırakılan önemli bir başvuru kaynağı.
Yaklaşık altmış yıllık arşivimden hazırlanan bu özel dosya, Hollanda’daki Türk siyasi tarihine ışık tutacak.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)
Değerli Okurlarım,
Dört gündür sizlerle, Hollanda’da Türkler’in siyasetteki yaklaşık altmış yıllık yolculuğunu birlikte takip ediyoruz.
Serimizin ilk bölümünde, Hollanda siyasetinde tarihi bir dönüm noktasını ele aldık. Yaklaşık seksen yıl boyunca ülkenin en güçlü siyasi hareketlerinden biri olan İşçi Partisi (PvdA) ile Yeşil Sol’un (GroenLinks) birleşerek İlerici Hollanda adı altında yeni bir siyasi oluşuma dönüşmesini değerlendirdik.
İkinci bölümde ise, Hollanda Parlamentosu’na girerek milletvekili ve senatör olmayı başaran Türk kökenli siyasetçileri tanıttık. Gurbetin ilk yıllarında fabrikalarda çalışan işçilerin çocuklarının ve torunlarının, ülkenin yasalarını yapan meclislerde görev alabilecek noktaya gelmeleri, gerçekten de gurur verici bir tablo oluşturuyordu.
Bugün ise, bu başarının yerelden başlayan hikâyesine ışık tutacağız.
Önce, Hollanda’nın il yönetimlerinde görev yapan Türk kökenli İl Genel Meclisi üyelerini, ardından da 1986 yılında verilen seçme ve seçilme hakkıyla başlayan süreçte, bugüne kadar sayıları iki bini bulan Belediye Meclisi üyelerimizden bazılarını tanıtacağız.
Çünkü siyasette yükseliş, çoğu zaman parlamentodan değil; belediye meclislerinden, il genel meclislerinden ve halka en yakın hizmet noktalarından başlar.
İşte bugün anlatacağımız hikâye de, Hollanda’daki Türk toplumunun yerel siyasette attığı ilk adımların ve yıllar içinde ulaştığı önemli başarının hikâyesidir.
İL GENEL MECLİSİ ÜYELERİ: Hollanda 12 Vilayet’ten (İl) oluşmaktadır. Yerel seçimlerde İl Genel Meclisi üyeleri de seçilmektedir. İl Genel Meclislerine ilk giren iki Türk Songül Akkaya ile Köksal Gör olmuştur. Bu güne kadar toplamda 25 Türk kökenli bu meclislere girmişlerdir.
Songül Akkaya
Amsterdam Üniversitesi’ni bitirdikten sonra siyasete giren Songül Akkaya, 12 Vilayetten oluşan Hollanda’da, Amsterdam ve Haarlem’i de içine alan ‘Kuzey Hollanda İli’ne, 2004 yılında ilk Türk olarak seçildi. Başarılı faaliyetlerden sonra iş hayatına atılan Akkaya, şimdilerde, anlaşmazlıkları mahkeme öncesinde arabuluculuk yaparak çözen ‘YS-Arabuluculuk ve Danışmanlık’ bürosunu yönetiyor.
Köksal Gör
Kuzey Hollanda İl Genel Meclisi’ne seçilip, 2013 yılına kadar üç dönem üyelik yapan Türk kökenli ilk üyelerden Köksal Gör, ‘Stichting Witboek (Beyaz Kitap)’ adlı bir vakıfa ait olan 4 İslam Yatılı Okul’unu yönettiği için, hakkında yapılan şikâyet ve itirazlar sonrasında Başbakan Rutte’nin zorlaması ile istifa etmek mecburiyetinde kaldı. Köksal Gör, şimdilerde Yeşil Enerji işiyle ilgileniyor.
Bekir Cebeci
Bekir Cebeci, zamanın Başbakanı Ruud Lubbers’e, yazdığı kitaplardan birini verirken.
Deneyimli bir eğitimci olan Bekir Cebeci, 2003–2007 yılları arasında Güney Hollanda İl Genel Meclisi’ne bağımsız olarak seçildi.
4.285 tercihli oy alarak girdiği mecliste, eğitim, entegrasyon ve sosyal politikalar alanlarında çok sayıda proje hayata geçirdi.Eğitime, halk hizmetine ve kültürel gelişime olan bağlılığı, yaşamı boyunca sürdürdüğü misyonun temelini oluşturdu.
Hollanda, 1986 yılında 150 yıllık anayasada bir değişiklik yaparak, yerel seçimlerde, Hollanda tabiyetinde olmayanlara da seçme ve seçilme hakkı tanımıştı. Bunun için sadece ‘Ülkede 5 yıl ikamet etmiş olma’ şartı vardı.
1986 yılında yapılan ilk yerel seçimlerde, ülkenin çeşitli yerlerindeki belediye meclislerine 12 Türk seçilmişti. Daha sonraki seçimlerde, seçilen Türkler’in sayıları artmaya başladı ve her seçimde 200’ü aşkın Türk seçilir oldu.
Daha sonra Belediye Başkanlığı’a atanan Türkler olduğu gibi, ilçelerde Belediye Başkanı olan Türkler de oldu.
Türkler’in seçme ve seçilme haklarını elde etmeleri ile birlikte, lobicilikleri de güçlenmiş oldu. Bunun semeresini daha ilk seçimlerde görmüştük.
İlk Belediye Meclisi üyeleri
Hollanda’da Belediye Meclislerine giren ilk Türkler’den, Seçil Arda, İsmail Aykut, Osman İskender Kaptanoğlu, Faruk Cansızlar, İsmail Baykoç, Naci Demirbaş (rahmetli oldu) ve Yusuf Türkol, 1986 yılında TRT için yaptığım bir programda duygularını ve neler yapacaklarını anlattılar.
Yabancıların seçip seçilebildiği ilk yerel seçimlerde 12 Türk Belediye Meclislerine girmeyi başarmıştı. Daha sonraki dönemlerde yapılan seçimlerde Türkler, toplamda ikiyüz ve ikiyüzelli gibi sayılarla meclislere girmişlerdir. Bugüne kadar Belediye Meclislerine seçilen Türkler’in sayısı beşyüzü geçmiştir.
1986’yı takip eden diğer yerel seçimlerde, Türkler daha organizeli girdikleri yarışlarda büyük başarı elde ettiler.
Hollanda Belediye Meclislerindeki sayıları bazı dönemlerde 250’yi bulan Türklerin, bugüne kadar toplamda 2000’i aşkın meclis üyesi çıkardıkları biliniyor.
İLK TÜRK BELEDİYE BAŞKANI: HURİ ŞAHİN
Sadece Hollanda’da değil, tüm Avrupa’da, ‘Türkler uyum sağlayamıyor’ iddiasını savuran bilgisizlere tokat gibi bir cevap daha: Bir kızımız Belediye Başkanı oldu.
Huri Şahin, Kral Willem Alexander’ın Kraliyet Kararnamesi’ni imzalamasından sonra,
12 Aralık 2022’de yemin ederek, Rijswijk Belediye Başkanlığı görevine başlayacak.
Bu güne kadar Hollanda’ya, 25 milletvekili, 3 senatör, 25 İl Genel Meclisi Üyesi, 2000’i aşkın Belediye Meclis Üyesi, Devlet Daireleri ve holdinglerde onlarca üst düzey yönetici ve yüzlerce doktor, avukat, mühendis, işadamı ve binlerce esnaf kazandırdık.
Belediye Başkanlığı’na atanan güzide kızımız Huri Şahin’i sizlere tanıtayım:
Deventer doğumlu ve Zoetermeer’de ikamet eden 47 yaşındaki Huri Şahin, hem siyasi çevrelerce hem de toplum içinde tanınan ve sevilen bir kişiliğe sahip. Bu yıl mart ayında Lokaal Rotterdam Vakfı’nda müdür olarak göreve başlayan Şahin, aynı zamanda Vestia Denetleme Kurulu, Kamu Yönetimi Konseyi ve Amsterdam Ev Doktorları Denetleme Kurulu üyelikleri görevlerini de yürütüyor. Şahin bu yıl Nisan ayında Delft’te STIP, D66, GroenLinks, PvdA ve ChristenUnie arasında yürütülen koalisyon görüşmelerinde de “arabulucu” olarak görev yaptı.
Huri Şahin 2021 yılı şubat ayından bu yana Çocuk Haklarını Savunma Kollektifi’nin başkanlığını da yapıyor. Hollanda mdyası tarafından sitayişle övülen Huri Şahin, siyasi kariyerine 2002 yılında Zoetermeer’de, Belediye Meclis Üyesi olarak başladı. 2014-2018 yılları arasında Güney Hollanda İl Genel Meclisi üyesi olarak da aktif olarak görev yaptı.
Huri Şahin, yıllar önce siyasete giriş nedenlerini ve yaptıklarını şöyle anlattı:
“11 Eylül`de Amerika’da (ABD) yaşanan olayların ardından, Amerika ve Avrupa’da yabancılara karşı (özellikle Türk ve Fas asıllı müslüman toplumuna) haksız saldırılar yapılmaya başlamıştı. Bazı siyasetçiler yaşanan olaylarda islam dininin ve müslümanların direkt ilişkisi olduğunu, yabancı kökenli gençlerin Hollanda için bir tehlike teşkil ettiğini ve bu gençlerin durdurulmasının gerektiği fikirleri ortaya atılmaya başlanmıitı.
Bu ve buna benzer beyanatlar ile, müslüman ve gayrı müslim insanlar arasında bir kaos ortamı yaratılmaya başlanmıştı. Hollanda’da yaşayan bir işçi ailenin çocuğu olarak, gelişen bu olaylara sesiz kalamazdım. Bir şeylerin yapılması gerektiğini duüşündüm ve sesimi en iyi şekilde duyuracağımı düşündüğüm ortam olan siyasete girmeye karar verdim.
Herkese açık ve eşit haklara sahip olduğuna inandığım partiye, yani milletvekilligine aday gösterildiğim İşçi Partisi PvdA’ya üye olamaya karar verdim.
Partiye üye olduktan sonra, toplantılarına katılmaya başladım. Böylece partiyi ve insanları tanıma imkânım oldu.
2002 yılında Zoetermeer şehrinde yapılan yerel seçimlerde Belediye Meclis Üyeliğine seçildim. 2006 yılında aynı göreve ikinci defa seçildim.
Meclis üyeliği süresince, Hollandalı ve yabancı kökenli Hollandalı vatandaşların kaynaşmasına önem verdim. Fakir, yardıma muhtaç ve kimsesiz insanların yanında oldum.
İstanbul Fatih Belediyesi ile Zoetermeer Belediyesinin beraber çalışmaları icin, her iki Belediye arasında bir proje ürettim ve bu proje ışığında çalışmalar yapıldı.
Capelle aan Denijsel Belediyesinde yabancıların Hollandaya entegresi için projeler ürettim ve Daha önce Hollanda Danıştayı’nda memur olarak çalıştım.
HOLLANDA’DA BELEDİYE BAŞKANI NASIL ATANIR?
Beldelerde boşalan Belediye Başkanlığı koltukları için, İçişleri Bakanlığı bir başvuru ilanı yayınlar. İlanda beldenin nüfusu ve verilecek olan maaş da belirtilir.
( Örneğin:5 bin nüfuslu belde için 7 bin euro, 50 bin nüfuslu belde için 12 bin euro )
Belediye Başkanlığı için başvuracak kişiler, ilgili vilayetin Valisine mektupla başvurular. Bu başvuruda kendilerine refarans verecek olan iki kişinin adları, adresleri ve telefon numaraları yazılı olacak.
Başvurular, Vali ve Güvenlik Komisyonu tarafından incelendikten sonra saptanan adaylar önce meclise sunulur ve oylanır. Daha sonra İçişleri Bakanı’na bildirilir. İçişleri Bakanı, teklifini Bakanlar Kurulu’na sunar.
Bakanlar Kurulu’nun saptayacağı aday Kral’a sunulur. Aday, Kraliyet Kararnamesi ile ilgili beldenin Belediye Meclisi’e havale edilir.
Bundan sonra da bazı prosedürler vardır.
İlk Belediye Başkan yardımcıları:
ALİ İHSAN ÜNAL
KOÇAŞ KÖYÜ’NDEN ROTTERDAM’A
Konya’nın Doğanhisar, Koçaş Köyü’nden baba Halil Ünal, eşini ve çocuklarını köyde bırakarak, tahta valizi sırtına vurmadan önce, eşi Alim Dudu hanıma, “Sen, Mevlütümüze, Alimize hem analık, hem de babalık edeceksin. Ben bir iki seneye kalmaz üç beş kuruş kazanır dönerim.” der. Dudu hanım da Osmanlı kadın hani. “Olur bey, güle güle git, güle güle gel. Gözün arkada kalmasın. Gurbet elinde bizi sakın düşünme.” der. Beş yaşındaki oğlu Ali İhsan’a bir kez daha sarılır Koçaş Köylü Halil ve 1966 yılında düşer yollara. Aradan yıllar geçer ama baba Halil köyüne dönemez ve daha sonra eşi ile çocuklarını Hollanda’ya getirir.
Her Türk’ün yaptığı gibi, çocuklarını eğitir ve büyütür.
ALİ İHSAN SİYASET ARENASINDA
1986 yılında yabancılar için yerel yönetimlere seçme ve seçilme hakkının verilmesi ile beraber Ali İhsan Ünal siyaset arenasında görülür. Hıristiyan Demokratlar (CDA) partisi saflarında Delfshaven ilçe Belediye meclisi üyeliği için aday olur. Seçilmesi ile birlikte Avrupa’da da bir ilke imza atar. Çünkü Ünal, Belediye Başkan Yardımcılığına getirilmiştir. Böylece de Hollanda’da Belediye Başkan Yardımcılığına getirilen ilk Türk olmuştur.
Siyasetteki faaliyetlerini sürdürürken kısa adı İOT olan Türkler İçin Danışma Kurulu’nun kurucuları arasında da adına rastladığımız Ünal, yöneticilik yaptığı kurum ve kuruluşlar içinde, zamanı geldiğinde görevi bir başkasına gönül rahatlığı ile devrettiğini söylüyor.
FATMA KOŞER KAYA
Türkiye’de 1968 yılında Çarşamba’da doğan Fatma Koşer Kaya, 6 yaşındayken ailesi ile Türkiye’den Hollanda’nın Bergen op Zoom şehrine göç etti. 1987-1993 yılları arası Tilburg Üniversitesinde hukuk eğitimi aldı. Mezuniyetinin ardından memurluk ve avukatlık yaptı. İş ve sosyal güvenlik hukuku ile uluslararası özel hukuk üzerine yoğunlaştı.
Demokratlar 66 (D66) parti üyesi olarak 8 Eylül 2004’ten 19 Eylül 2012’ye kadar milletvekili olarak görev yaptı. Sosyal meselelere odaklandı. Şubat 2013’ten Haziran 2014’e dek Wassenaar‘ın Belediye Meclis üyesiydi. 19 Ağustos 2015’te yeniden milletvekili oldu.
2018’de Amersfoort Belediyesi’ne giren Koşer Kaya, Belediye Başkan Yardımcılığına atanırken, bu payeye ulaşan ikinci Türk oldu.
.
YASALAŞMADAN ÖNCE, İLK SEÇİLEN TÜRK KÖKENLI BELEDIYE MECLIS ÜYESİ: MUSA ÖZTÜRK
Hollanda’da, Belediye Meclis Üyeliği’ne seçilen ilk Türk Musa Öztürk idi. Yabancılara seçme ve seçilme hakkı verilmeden önce, 1980 yılında Rotterdam’ın Charlois bölgesi Belediye Meclisi’ne İşçi Partisi listesinden giren Öztürk, Türkiye’de Hürriyet gazetesine yarım sayfa haber konsu olmuştu.
YARIM ASIRLIK YOLCULUĞUN BİLANÇOSU
1960’lı yıllarda valizlerinde yalnızca ekmek umudu taşıyan insanların çocukları ve torunları, bugün Hollanda’nın parlamentolarında, senatosunda, belediyelerinde ve hükümetlerinde görev yapıyor. Bu tablo yalnızca Türk toplumunun başarı hikâyesini değil, aynı zamanda Hollanda demokrasisinin göçle birlikte nasıl zenginleştiğini de gösteriyor. Bu hikâye henüz tamamlanmış değildir. Önümüzdeki yıllarda bu uzun yürüyüşe yeni isimler katılacak, yeni başarı hikâyeleri yazılacaktır.
Değerli Okurlarım,
Dört gün boyunca sizlerle birlikte, Hollanda’daki Türkler’in siyasetteki yaklaşık altmış yıllık yolculuğunu anlatmaya çalıştım.
Bu yazı dizisini hazırlarken amacım, sadece isimleri ve tarihleri peş peşe sıralamak değildi.
Amacım, yarım asrı aşan bir mücadelenin izlerini kayıt altına almaktı.
Çünkü toplumların hafızası, sadece resmî arşivlerde değil; tanıklıklarda, belgelerde ve zamanında tutulmuş notlarda yaşar.
Bugün burada okuduğunuz isimlerin birçoğunu ben, daha ilk siyasi adımlarını attıkları günlerden beri tanıyorum. Kimileriyle ilk röportajlarını yaptım, kimilerinin seçim çalışmalarını izledim, kimilerinin sevinçlerine ve hayal kırıklıklarına yakından tanıklık ettim.
Aradan geçen onlarca yıl içinde bazıları milletvekili oldu, bazıları senatoya girdi, bazıları il genel meclislerinde görev yaptı, bazıları belediye başkanı ya da belediye başkan yardımcısı oldu. Kimileri ise görevlerini tamamlayarak sessizce günlük hayatlarına döndüler.
Ancak hepsinin ortak bir özelliği vardı: Hollanda’daki Türk toplumunun demokrasi yolculuğuna bir tuğla koymuş olmaları…
Bu nedenle bu yazı dizisinin, okunup unutulacak günlük bir yayın olarak kalmasını istemiyorum.
İnanıyorum ki burada yer alan bilgiler, isimler, fotoğraflar ve belgeler; ileride araştırmacılar, gazeteciler, akademisyenler ve genç kuşaklar için önemli bir başvuru kaynağı olacaktır.
Belki yıllar sonra biri, “Hollanda’da Türkler siyasete nasıl girdi?” sorusunun cevabını ararken bu dosyaya ulaşacak.
Belki bir üniversite öğrencisi hazırladığı tezde bu bilgileri kaynak gösterecek.
Belki de siyasete adım atmaya hazırlanan genç bir Türk, kendisinden önce açılan yolu bu sayfalarda görecek.
İşte bu yüzden bu çalışmanın saklanmasını, arşivlenmesini ve gelecek kuşaklara aktarılmasını önemli görüyorum.
Çünkü geçmişini unutan toplumlar, geleceğini de sağlıklı inşa edemez.
Gazetecilik hayatım boyunca yalnızca günü kurtaran haberler yazmaya değil, yıllar sonra da değerini koruyacak belgeler bırakmaya çalıştım.
İnanıyorum ki bu dört günlük seri de, Hollanda’daki Türk toplumunun siyaset tarihini anlatan en kapsamlı dosyalardan biri olarak arşivlerdeki yerini alacaktır.
Bu uzun çalışma sırasında bana bilgi ve belge ulaştıran, eksiklerimi tamamlayan, isimleri hatırlatan ve katkıda bulunan herkese gönülden teşekkür ediyorum.
Ve biliyorum ki… Bu hikâye burada bitmiyor.
Yarın, gelecek yıl ya da bundan on yıl sonra, yeni Türk kökenli belediye meclis üyeleri, il genel meclisi üyeleri, milletvekilleri, senatörler, belediye başkanları ve belki de başbakanlar bu uzun yürüyüşe katılacak.
Onlar da bu tarihin yeni sayfalarını yazacaklar. Bizim görevimiz ise, o sayfaların kaybolmasına izin vermemektir.
******************************************
1986 yılında Belediye Meclisleri’ne seçilen 12 Türk’ten yedisi ile TRT için yaptığım röportajı izlemek için altaki link ile arama yapınız:
*****************
DE POORT NAAR DE POLITIEK GING IN 1986 OPEN VOOR BUITENLANDERS
Het actieve en passieve kiesrecht voor de gemeenteraad werd in 1986 ingevoerd.
• De kinderen en kleinkinderen van de Turkse gastarbeiders die in 1966 naar de fabrieken kwamen, maken vandaag deel uit van het Nederlandse parlement, de Eerste Kamer, Provinciale Staten en de gemeenteraden.
• Het actieve en passieve kiesrecht dat in 1986 werd ingevoerd, luidde voor de Nederlandse Turken een nieuw tijdperk in. Dit dossier behoort tot de eerste uitgebreide archieven van die historische politieke ontwikkeling.
• Van de eerste Turkse gemeenteraadsleden tot de eerste Turkse burgemeester… De minder bekende pagina’s van een politieke strijd van bijna zestig jaar zijn in dit dossier samengebracht.
• De democratische ontwikkeling van de Nederlandse Turken, die tot nu toe 25 Tweede Kamerleden, 3 senatoren, 25 leden van Provinciale Staten en meer dan tweeduizend gemeenteraadsleden heeft voortgebracht.
• Dit is niet alleen een overzicht van namen, maar ook een waardevol naslagwerk dat met foto’s, documenten en persoonlijke getuigenissen wordt doorgegeven aan toekomstige generaties.
• Dit bijzondere dossier, samengesteld uit mijn archief van bijna zestig jaar, werpt nieuw licht op de politieke geschiedenis van de Turkse gemeenschap in Nederland.
Beste lezers,
Al vier dagen volgen wij samen de bijna zestig jaar durende politieke reis van de Turkse gemeenschap in Nederland.
In het eerste deel van deze serie stonden wij stil bij een historisch keerpunt in de Nederlandse politiek. We bespraken hoe de Partij van de Arbeid (PvdA), decennialang een van de grootste politieke bewegingen van het land, samen met GroenLinks opging in een nieuwe politieke formatie onder de naam Progressief Nederland.
In het tweede deel maakten wij kennis met de politici van Turkse afkomst die erin slaagden lid te worden van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. Dat de kinderen en kleinkinderen van arbeiders die in de eerste jaren van de migratie in de fabrieken werkten, uiteindelijk zitting konden nemen in de volksvertegenwoordiging die de wetten van het land maakt, is zonder twijfel een ontwikkeling om trots op te zijn.
Vandaag richten wij onze aandacht op het begin van dat succesverhaal: de lokale politiek.
Eerst maken wij kennis met de leden van Provinciale Staten van Turkse afkomst. Daarna besteden wij aandacht aan een aantal van de inmiddels ruim tweeduizend Turkse gemeenteraadsleden die sinds de invoering van het actieve en passieve kiesrecht in 1986 hun plaats in de lokale democratie hebben ingenomen.
Want een politieke loopbaan begint meestal niet in het parlement, maar in de gemeenteraad, de Provinciale Staten en op de bestuurslagen die het dichtst bij de burger staan.
Het verhaal dat wij vandaag vertellen, is daarom het verhaal van de eerste stappen die de Turkse gemeenschap in Nederland zette in de lokale politiek en van de indrukwekkende ontwikkeling die daarop volgde.
LEDEN VAN PROVINCIALE STATEN
Nederland bestaat uit twaalf provincies. Tijdens de lokale verkiezingen worden ook de leden van de Provinciale Staten gekozen. De eerste twee Turkse Statenleden waren Songül Akkaya en Köksal Gör. Tot op heden hebben in totaal 25 politici van Turkse afkomst zitting gehad in de Provinciale Staten.
Songül Akkaya
Na haar studie aan de Universiteit van Amsterdam ging Songül Akkaya de politiek in. In 2004 werd zij als eerste Turk gekozen in de Provinciale Staten van Noord-Holland, de provincie waartoe onder meer Amsterdam en Haarlem behoren.
Na een succesvolle politieke loopbaan stapte Akkaya over naar het bedrijfsleven. Tegenwoordig leidt zij het bureau YS-Mediation en Advies, dat zich bezighoudt met het oplossen van geschillen door middel van mediation voordat zaken voor de rechter komen.
Köksal Gör
Köksal Gör behoorde tot de eerste politici van Turkse afkomst die werden gekozen in de Provinciale Staten van Noord-Holland. Hij vervulde het Statenlidmaatschap gedurende drie opeenvolgende termijnen tot 2013.
Omdat hij leiding gaf aan vier islamitische internaten die onder de stichting Stichting Witboek vielen, kreeg hij te maken met klachten en bezwaren. Uiteindelijk zag hij zich, onder politieke druk van toenmalig premier Mark Rutte, genoodzaakt zijn functie neer te leggen.
Tegenwoordig houdt Köksal Gör zich bezig met duurzame en groene energie.
Bekir Cebeci
Bekir Cebeci overhandigt een van zijn boeken aan de toenmalige minister-president Ruud Lubbers.
Bekir Cebeci, een ervaren onderwijsdeskundige, werd in de periode 2003–2007 als onafhankelijk lid gekozen in de Provinciale Staten van Zuid-Holland.
Met 4.285 voorkeurstemmen verwierf hij zijn zetel. Tijdens zijn Statenlidmaatschap zette hij tal van projecten op het gebied van onderwijs, integratie en sociaal beleid op. Zijn inzet voor onderwijs, maatschappelijke dienstverlening en culturele ontwikkeling vormde de rode draad in zijn levenslange maatschappelijke missie.
In 1986 werd de bijna 150 jaar oude Nederlandse Grondwet gewijzigd. Daardoor kregen ook inwoners zonder de Nederlandse nationaliteit het actieve en passieve kiesrecht voor de gemeenteraadsverkiezingen. De enige voorwaarde was dat zij minimaal vijf jaar legaal in Nederland woonden.
Bij de eerste gemeenteraadsverkiezingen van 1986 werden in verschillende gemeenten twaalf Turkse kandidaten gekozen. In de jaren daarna nam hun aantal gestaag toe en werden bij vrijwel iedere verkiezing meer dan tweehonderd Turken in de gemeenteraden gekozen.
Later werden ook Turkse politici benoemd tot wethouder en groeiden sommigen zelfs door tot burgemeester van een gemeente.
Met het verkrijgen van het actieve en passieve kiesrecht werd ook de maatschappelijke en politieke invloed van de Turkse gemeenschap aanzienlijk groter. De eerste resultaten daarvan waren al direct na de verkiezingen van 1986 zichtbaar.
DE EERSTE GEMEENTERAADSLEDEN
Enkele van de eerste Turkse gemeenteraadsleden in Nederland – Seçil Arda, İsmail Aykut, Osman İskender Kaptanoğlu, Faruk Cansızlar, İsmail Baykoç, Naci Demirbaş(overleden) en Yusuf Türkol – vertelden in 1986 in een televisieprogramma dat ik voor de TRT maakte over hun gevoelens en hun plannen voor de toekomst.
Bij deze eerste lokale verkiezingen, waaraan buitenlanders konden deelnemen als kiezer én kandidaat, werden twaalf Turken gekozen in de gemeenteraad. In de daaropvolgende verkiezingen liep dat aantal per verkiezing op tot ongeveer tweehonderd à tweehonderdvijftig. In totaal zijn inmiddels meer dan vijfhonderd Turkse politici in Nederlandse gemeenteraden gekozen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen na 1986 traden Turkse kandidaten bovendien steeds beter georganiseerd naar voren en boekten zij grote successen.
In sommige bestuursperioden telden de Nederlandse gemeenteraden ongeveer 250 Turkse raadsleden tegelijk. Naar schatting hebben meer dan 2.000 personen van Turkse afkomst sinds 1986 een zetel in een Nederlandse gemeenteraad bekleed.
DE EERSTE TURKSE BURGEMEESTER: HURİ ŞAHİN
Opnieuw een krachtig antwoord op degenen die – niet alleen in Nederland, maar ook elders in Europa – blijven beweren dat Turken zich niet zouden kunnen integreren: een dochter van de Turkse gemeenschap werd burgemeester.
Nadat koning Willem-Alexander het Koninklijk Besluit had ondertekend, legde Huri Şahin op 12 december 2022 de ambtseed af en trad zij officieel aan als burgemeester van Rijswijk.
Tot nu toe heeft de Turkse gemeenschap Nederland 25 Tweede Kamerleden, 3 senatoren,
25 Statenleden, meer dan 2000 gemeenteraadsleden, tientallen topbestuurders bij overheidsinstellingen en grote ondernemingen, honderden artsen, advocaten, ingenieurs en ondernemers en duizenden zelfstandigen geschonken.
Graag stel ik u onze gewaardeerde burgemeester Huri Şahin voor:
Huri Şahin, geboren in Deventer en woonachtig in Zoetermeer, geniet zowel binnen de politiek als in de samenleving veel waardering. In maart van dat jaar trad zij aan als directeur van de Stichting Lokaal Rotterdam. Daarnaast was zij lid van de Raad van Toezicht van Vestia, de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Raad van Toezicht van de Amsterdamse Huisartsen.
In april trad zij bovendien op als onafhankelijk informateur tijdens de coalitieonderhandelingen in Delft tussen STIP, D66, GroenLinks, PvdA en ChristenUnie.
Sinds februari 2021 is Huri Şahin tevens voorzitter van het Kinderrechten Collectief. De Nederlandse media spreken met veel waardering over haar. Haar politieke loopbaan begon in 2002, toen zij werd gekozen als gemeenteraadslid in Zoetermeer. Van 2014 tot 2018 was zij daarnaast actief als lid van de Provinciale Staten van Zuid-Holland.
Jaren geleden vertelde Huri Şahin waarom zij de politiek inging:
“Na de aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten namen de onterechte aanvallen op buitenlanders – vooral op de Turkse en Marokkaanse moslimgemeenschap – zowel in Amerika als in Europa toe. Sommige politici beweerden dat de islam en moslims rechtstreeks verantwoordelijk waren voor de gebeurtenissen en stelden dat jongeren met een migratieachtergrond een gevaar vormden voor Nederland en moesten worden tegengehouden.
Door dergelijke uitspraken ontstond een sfeer van verdeeldheid tussen moslims en niet-moslims. Als dochter van een gastarbeidersgezin in Nederland kon ik daar niet zwijgend naar kijken. Ik vond dat er iets moest gebeuren en besloot de politiek in te gaan, omdat ik daar mijn stem het beste kon laten horen.
Ik besloot lid te worden van de PvdA, de partij waarvan ik vond dat zij openstond voor iedereen en gelijke kansen bood en waarvoor ik later ook kandidaat mocht zijn.
Nadat ik lid was geworden, begon ik de partijbijeenkomsten bij te wonen. Zo leerde ik zowel de partij als de mensen daar goed kennen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 in Zoetermeer werd ik gekozen als gemeenteraadslid. In 2006 werd ik opnieuw gekozen.
Tijdens mijn periode als raadslid heb ik mij ingezet voor een goede verstandhouding tussen autochtone Nederlanders en Nederlanders met een migratieachtergrond. Ik stond naast mensen die arm, hulpbehoevend of eenzaam waren.
Ik nam ook het initiatief voor een samenwerkingsproject tussen de gemeenten Fatih (Istanbul) en Zoetermeer, waarna beide gemeenten daadwerkelijk gezamenlijk projecten hebben uitgevoerd.
Daarnaast ontwikkelde ik in de gemeente Capelle aan den IJssel verschillende projecten om de integratie van migranten in Nederland te bevorderen. Eerder werkte ik bovendien als ambtenaar bij de Raad van State.”
HOE WORDT EEN BURGEMEESTER IN NEDERLAND BENOEMD?
Wanneer de functie van burgemeester in een gemeente vrijkomt, publiceert het Ministerie van Binnenlandse Zaken een vacature. In die bekendmaking worden onder meer het inwonertal van de gemeente en het bijbehorende salaris vermeld.
(Bijvoorbeeld: ongeveer € 7.000 per maand voor een gemeente met 5.000 inwoners en ongeveer € 12.000 per maand voor een gemeente met 50.000 inwoners.)
Kandidaten die burgemeester willen worden, dienen hun sollicitatie schriftelijk in bij de Commissaris van de Koning van de betreffende provincie. In de sollicitatie moeten tevens de namen, adressen en telefoonnummers van twee referenten worden vermeld.
De sollicitaties worden eerst beoordeeld door de Commissaris van de Koning en de vertrouwenscommissie. De geselecteerde kandidaten worden vervolgens voorgelegd aan de gemeenteraad, die hierover stemt.
Daarna wordt de voordracht doorgestuurd naar de minister van Binnenlandse Zaken, die haar ter goedkeuring voorlegt aan de ministerraad.
De door de ministerraad voorgedragen kandidaat wordt vervolgens aan de Koning voorgelegd. Na ondertekening van het Koninklijk Besluit wordt de benoeming officieel bekrachtigd en aan de betreffende gemeenteraad meegedeeld.
Daarna moeten nog enkele formele procedures worden doorlopen voordat de nieuwe burgemeester officieel kan worden beëdigd en zijn of haar functie aanvaardt.
DE EERSTE TURKSE WETHOUDERS
Ali İhsan Ünal
VAN KOÇAŞ NAAR ROTTERDAM
Halil Ünal uit het dorp Koçaş, in de gemeente Doğanhisar (Konya), liet in 1966 zijn vrouw en kinderen achter in Turkije toen hij met zijn houten koffer naar Nederland vertrok.
Voordat hij afscheid nam, zei hij tegen zijn vrouw Alim Dudu: “Jij zult voor onze zonen Mevlüt en Ali zowel moeder als vader moeten zijn. Ik verdien in een paar jaar wat geld en kom dan terug.” Zoals zoveel Anatolische vrouwen antwoordde zij: “Ga met een gerust hart. Maak je geen zorgen om ons. Denk in den vreemde niet steeds aan ons.”
Halil omhelsde zijn vijfjarige zoon Ali İhsan nog één keer en vertrok naar Nederland.
Maar zoals bij zovele gastarbeiders verliep het anders dan gepland. De jaren gingen voorbij en terugkeren bleek onmogelijk. Uiteindelijk liet hij ook zijn vrouw en kinderen naar Nederland overkomen.
Zoals zoveel Turkse gezinnen deed hij er vervolgens alles aan om zijn kinderen een goede opleiding en een betere toekomst te geven.
ALİ İHSAN IN DE POLITIEK
Nadat buitenlanders in 1986 actief en passief kiesrecht kregen bij de lokale verkiezingen, verscheen ook Ali İhsan Ünal op het politieke toneel.
Namens het CDA stelde hij zich kandidaat voor de deelgemeenteraad van Delfshaven in Rotterdam. Na zijn verkiezing schreef hij niet alleen Nederlandse, maar ook Europese geschiedenis: hij werd benoemd tot wethouder en was daarmee de eerste Turk in Nederland die deze functie bekleedde.
Naast zijn politieke werkzaamheden behoorde Ünal ook tot de oprichters van het Inspraakorgaan Turken (IOT). Terugkijkend op zijn loopbaan zegt hij dat hij bestuurlijke functies altijd met overtuiging heeft vervuld, maar ze ook zonder aarzeling aan een opvolger heeft overgedragen wanneer de tijd daarvoor rijp was.
FATMA KOŞER KAYA
Fatma Koşer Kaya werd in 1968 geboren in Çarşamba (Turkije). Op zesjarige leeftijd verhuisde zij met haar familie naar Bergen op Zoom. Tussen 1987 en 1993 studeerde zij rechten aan de Universiteit van Tilburg. Na haar afstuderen werkte zij als ambtenaar en advocaat, waarbij zij zich specialiseerde in arbeidsrecht, sociale zekerheidsrecht en internationaal privaatrecht.
Namens Democraten 66 (D66) was zij van 8 september 2004 tot 19 september 2012 lid van de Tweede Kamer, waar zij zich vooral bezighield met sociale vraagstukken.
Van februari 2013 tot juni 2014 was zij gemeenteraadslid in Wassenaar. Op 19 augustus 2015 keerde zij terug in de Tweede Kamer.
In 2018 trad zij toe tot het gemeentebestuur van Amersfoort. Met haar benoeming tot wethouder werd zij de tweede Turkse bestuurder in Nederland die deze functie bereikte.
HET EERSTE GEMEENTERAADSLID VAN TURKSE AFKOMST,
NOG VÓÓR DE WETSWIJZIGING: MUSA ÖZTÜRK
De eerste Turk die in Nederland werd gekozen tot gemeenteraadslid was Musa Öztürk.
Nog voordat buitenlanders actief en passief kiesrecht kregen bij de gemeenteraadsverkiezingen, werd Öztürk in 1980 namens de Partij van de Arbeid (PvdA) gekozen in de deelgemeenteraad van Charlois in Rotterdam.
Zijn verkiezing was destijds ook in Turkije groot nieuws. De krant Hürriyet besteedde er zelfs een halve pagina aan.
DE BALANS VAN EEN REIS VAN EEN HALVE EEUW
De kinderen en kleinkinderen van de mensen die in de jaren zestig met niets meer dan de hoop op een beter bestaan naar Nederland kwamen, bekleden vandaag functies in het parlement, de Eerste Kamer, de provincies, de gemeenten en de overheid.
Dat is niet alleen een succesverhaal van de Turkse gemeenschap, maar ook een bewijs van hoe de Nederlandse democratie zich dankzij migratie verder heeft ontwikkeld en verrijkt.
Dit verhaal is bovendien nog niet voltooid.
Ook de komende jaren zullen nieuwe namen zich aansluiten bij deze lange mars en zullen nieuwe succesverhalen worden geschreven.
Beste lezers,
Vier dagen lang heb ik geprobeerd u mee te nemen op de bijna zestig jaar durende politieke reis van de Turkse gemeenschap in Nederland.
Mijn bedoeling was niet om slechts namen en jaartallen achter elkaar te zetten.
Ik wilde het verhaal vastleggen van een maatschappelijke en politieke strijd die inmiddels meer dan een halve eeuw beslaat.
Want het geheugen van een samenleving leeft niet alleen voort in officiële archieven, maar ook in persoonlijke getuigenissen, documenten en zorgvuldig bewaarde aantekeningen.
Veel van de mensen over wie u in deze serie hebt gelezen, ken ik al sinds zij hun eerste stappen in de politiek zetten. Sommigen interviewde ik voor het eerst aan het begin van hun loopbaan. Van anderen volgde ik de verkiezingscampagnes of was ik getuige van hun successen én teleurstellingen.
In de loop der jaren werden sommigen lid van de Tweede Kamer, anderen van de Eerste Kamer. Weer anderen dienden in de Provinciale Staten of werden burgemeester of wethouder. Sommigen beëindigden hun politieke loopbaan en keerden in alle bescheidenheid terug naar het dagelijks leven.
Maar zij hadden allemaal één ding gemeen: Zij hebben ieder op hun eigen manier een steen bijgedragen aan de democratische ontwikkeling van de Turkse gemeenschap in Nederland.
Daarom hoop ik dat deze serie niet zal worden gezien als een publicatie die na één keer lezen wordt vergeten.
Ik ben ervan overtuigd dat de namen, foto’s, documenten en persoonlijke getuigenissen in dit dossier in de toekomst van waarde zullen zijn voor onderzoekers, journalisten, historici, studenten en nieuwe generaties.
Misschien zal iemand over jaren op zoek gaan naar het antwoord op de vraag: “Hoe begonnen Turken in Nederland aan hun politieke opmars?” en in dit dossier een belangrijk deel van dat antwoord vinden.
Misschien zal een student deze gegevens gebruiken als bron voor een scriptie.
Misschien zal een jonge Turk die vandaag overweegt de politiek in te gaan, op deze pagina’s zien welk pad zijn of haar voorgangers hebben afgelegd.
Juist daarom vind ik dat dit werk bewaard, gearchiveerd en doorgegeven moet worden aan de generaties die na ons komen.
Want een samenleving die haar verleden vergeet, kan haar toekomst moeilijk op een gezonde manier opbouwen.
Gedurende mijn hele journalistieke loopbaan heb ik geprobeerd niet alleen nieuws van de dag te brengen, maar ook documenten achter te laten die hun waarde in de toekomst behouden.
Ik ben ervan overtuigd dat ook deze vierdelige serie een plaats zal krijgen als een van de meest uitgebreide documentaties over de politieke geschiedenis van de Turkse gemeenschap in Nederland.
Ik wil iedereen die mij tijdens dit omvangrijke onderzoek informatie, documenten, herinneringen en aanvullingen heeft gestuurd, van harte bedanken.
En ik weet zeker… Dit verhaal eindigt hier niet.
Morgen, volgend jaar of over tien jaar zullen nieuwe gemeenteraadsleden, Statenleden, Tweede Kamerleden, senatoren, burgemeesters en misschien zelfs een minister-president van Turkse afkomst zich aansluiten bij deze lange politieke reis.
Zij zullen nieuwe hoofdstukken aan deze geschiedenis toevoegen. Onze taak is ervoor te zorgen dat die geschiedenis niet verloren gaat.
****************
Om het TRT-interview te bekijken dat ik in 1986 maakte met zeven van de twaalf eerste Turkse gemeenteraadsleden, kunt u zoeken via onderstaande foto:
Bir yanıt yazın